Ο θάνατος του Σωκράτη παραμένει μία από τις πιο εμβληματικές στιγμές της παγκόσμιας ιστορίας. Ο Αθηναίος φιλόσοφος, αφού καταδικάστηκε σε θάνατο με την κατηγορία της ασέβειας προς τους θεούς και της διαφθοράς των νέων, ήπιε το κώνειο με απόλυτη νηφαλιότητα, αφήνοντας πίσω του λόγια που συζητιούνται μέχρι σήμερα.

Η πιο γνωστή και διαδεδομένη καταγραφή προέρχεται από τον Πλάτωνα, κυρίως μέσα από τον διάλογο «Φαίδων», όπου περιγράφονται οι τελευταίες ώρες του δασκάλου του. Εκεί ο Σωκράτης εμφανίζεται γαλήνιος, συζητώντας μέχρι τέλους για την ψυχή, την αθανασία και τη φιλοσοφία, σαν να αντιμετώπιζε τον θάνατο όχι ως τέλος, αλλά ως μετάβαση.

Λίγο πριν χάσει τις αισθήσεις του, απευθύνθηκε στον φίλο και μαθητή του Κρίτωνα και είπε τη φράση που έμελλε να μείνει αθάνατη:

«Κρίτων, τω Ασκληπιώ οφείλομεν αλεκτρυόνα· απόδοτε και μη αμελήσητε».

Σε ελεύθερη απόδοση: «Κρίτωνα, χρωστάμε έναν κόκορα στον Ασκληπιό. Να τον δώσετε και να μην το ξεχάσετε».

Η φράση έχει απασχολήσει φιλοσόφους και ιστορικούς επί αιώνες. Πολλοί θεωρούν ότι ο Σωκράτης παρομοίαζε τον θάνατο με θεραπεία της ψυχής από τα δεσμά του σώματος, γι’ αυτό και ευχαριστούσε τον Ασκληπιό, θεό της ιατρικής.

Αυτό που εντυπωσιάζει περισσότερο δεν είναι μόνο τα λόγια, αλλά ο τρόπος που ειπώθηκαν: χωρίς φόβο, χωρίς οργή, χωρίς απόγνωση. Με καθαρό μυαλό και αίσθηση καθήκοντος μέχρι την τελευταία στιγμή.

Ίσως γι’ αυτό ο Σωκράτης δεν έμεινε στην ιστορία μόνο για όσα δίδαξε όσο ζούσε, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο επέλεξε να φύγει.