Η Ελλάδα καταγράφει νέα υποχώρηση στον παγκόσμιο δείκτη δημοκρατίας, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του προγράμματος V-Dem του Πανεπιστημίου του Γκέτεμποργκ, επιβεβαιώνοντας τις ανησυχίες για τη λειτουργία των θεσμών. Η χώρα κατατάσσεται πλέον στην 52η θέση παγκοσμίως ανάμεσα σε 179 κράτη, χάνοντας τρεις θέσεις σε σχέση με την προηγούμενη αξιολόγηση, ενώ εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκεται στην 24η θέση, πολύ κοντά στο τέλος της λίστας.

Αδύναμοι μηχανισμοί ελέγχου της εξουσίας

Η έκθεση αναδεικνύει σημαντικές αδυναμίες στους μηχανισμούς που έχουν σχεδιαστεί για να περιορίζουν την κυβερνητική ισχύ. Ειδικότερα, εντοπίζονται ελλείψεις τόσο στον κοινοβουλευτικό έλεγχο όσο και στη δικαστική εποπτεία, γεγονός που, σύμφωνα με τους ερευνητές, περιορίζει την αποτελεσματικότητα των θεσμικών αντίβαρων.

Παρότι η εκλογική διαδικασία αξιολογείται θετικά συγκριτικά με άλλους τομείς, η συνολική εικόνα παραμένει άνιση. Οι αδυναμίες αυτές επηρεάζουν την ανθεκτικότητα της δημοκρατίας και εντείνουν τις ανησυχίες για τη συγκέντρωση εξουσίας.

Καλές επιδόσεις στις εκλογές, χαμηλές στη φιλελεύθερη δημοκρατία

Η Ελλάδα κατατάσσεται στην 43η θέση παγκοσμίως όσον αφορά την εκλογική διάσταση της δημοκρατίας, στοιχείο που δείχνει ότι οι εκλογικές διαδικασίες λειτουργούν σε σχετικά ικανοποιητικό επίπεδο.

Ωστόσο, η εικόνα διαφοροποιείται σημαντικά στη λεγόμενη «φιλελεύθερη διάσταση», όπου η χώρα πέφτει στην 75η θέση. Ο συγκεκριμένος δείκτης αξιολογεί κρίσιμους παράγοντες όπως το κράτος δικαίου, η προστασία των ατομικών δικαιωμάτων και η λογοδοσία των θεσμών, πεδία στα οποία διαπιστώνονται σαφείς υστερήσεις.

Επιπτώσεις που ξεπερνούν τους αριθμούς

Τα ευρήματα δεν περιορίζονται σε μια απλή διεθνή σύγκριση, αλλά αντανακλούν ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών. Η ποιότητα της δικαιοσύνης, η ισότητα απέναντι στον νόμο και η προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων αποτελούν βασικούς δείκτες που καθορίζουν το επίπεδο δημοκρατίας σε μια χώρα.

Η πτώση της Ελλάδας στον δείκτη αναδεικνύει ένα διευρυνόμενο χάσμα σε σχέση με πολλές ευρωπαϊκές χώρες, καθώς κατατάσσεται χαμηλότερα από το μεγαλύτερο μέρος της ΕΕ, ξεπερνώντας μόνο λίγα κράτη-μέλη.

Μέρος μιας παγκόσμιας υποχώρησης

Η έκθεση εντάσσει την ελληνική πτώση σε ένα ευρύτερο διεθνές πλαίσιο δημοκρατικής οπισθοδρόμησης. Χώρες όπως η Δανία, η Σουηδία, η Νορβηγία, η Ελβετία και η Εσθονία καταλαμβάνουν τις πρώτες θέσεις, αποτελώντας πρότυπα θεσμικής λειτουργίας.

Αντίθετα, ακόμη και οι Ηνωμένες Πολιτείες σημειώνουν πτώση, καταλαμβάνοντας την 51η θέση και παύοντας να θεωρούνται πλήρης φιλελεύθερη δημοκρατία σύμφωνα με τα κριτήρια του δείκτη.

Συνολικά, η εικόνα είναι ανησυχητική: έως το τέλος του 2025, περίπου το 74% του παγκόσμιου πληθυσμού ζούσε υπό αυταρχικά καθεστώτα, ενώ μόλις το 7% απολάμβανε τα χαρακτηριστικά μιας πλήρους φιλελεύθερης δημοκρατίας.

Το κρίσιμο στοίχημα για την Ελλάδα

Η νέα κατάταξη επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της ενίσχυσης των θεσμών και της αποτελεσματικής λειτουργίας των μηχανισμών ελέγχου. Η πρόκληση για τη χώρα δεν είναι μόνο η βελτίωση της διεθνούς εικόνας της, αλλά κυρίως η ενδυνάμωση της εμπιστοσύνης των πολιτών στη δημοκρατία και τη δικαιοσύνη.

Η πορεία των επόμενων ετών θα κρίνει αν η Ελλάδα μπορεί να αναστρέψει την τάση και να επανέλθει σε τροχιά θεσμικής σταθερότητας και αξιοπιστίας.