Μισό αιώνα μετά την Ισλαμική Επανάσταση που ισοπέδωσε τη μοναρχία στο Ιράν, η ιστορία γράφει το πιο ειρωνικό της κεφάλαιο. Άνθρωποι που κάποτε έχυσαν το αίμα τους στους δρόμους της Τεχεράνης για να γκρεμίσουν τον Σάχη, σήμερα στρέφονται στον γιο του, Ρεζά Παχλαβί, αναγνωρίζοντάς τον ως τη μοναδική «σανίδα σωτηρίας» για το μέλλον της πατρίδας τους.

Αυτή η ιδεολογική «κωλοτούμπα» δεν είναι προϊόν νοσταλγίας, αλλά το αποτέλεσμα μιας οδυνηρής συνειδητοποίησης: η εναλλακτική που δημιούργησαν αποδείχθηκε ένας εφιάλτης χειρότερος από το σύστημα που κατέστρεψαν.

Η γενιά της «καθαρής άγνοιας»

Το 1979, οι νέοι του Ιράν ζούσαν με το όραμα της κοινωνικής δικαιοσύνης και του αντιιμπεριαλισμού. Διαποτισμένοι από μαρξιστικές και σοσιαλιστικές ιδέες, έβλεπαν τον Σάχη ως ένα διεφθαρμένο πιόνι της Δύσης. Φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν και εξορίστηκαν για να φέρουν την αλλαγή.

«Αν έπρεπε να περιγράψω τη συμμετοχή μου στην Επανάσταση με μια φράση, θα την αποκαλούσα καθαρή άγνοια», εξομολογείται σήμερα η Μαχσίντ Σεπέρι, μια γυναίκα που κάποτε πίστεψε στο όραμα του Χομεϊνί, για να δει αργότερα τη γενιά της να συμβάλλει «στην καταστροφή της πατρίδας».

Η τότε Αριστερά, τυφλωμένη από το μίσος για τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, βρήκε έναν ολέθριο σύμμαχο στο πολιτικό Ισλάμ. Αυτή η σύγκλιση έδωσε στους ισλαμιστές τη νομιμοποίηση που χρειαζόταν για να καταλάβουν την εξουσία. Μόλις όμως το πέτυχαν, η Ισλαμική Δημοκρατία έστρεψε τα όπλα της στους ίδιους τους συμμάχους της. Οι αριστεροί επαναστάτες οδηγήθηκαν κατά χιλιάδες στα εκτελεστικά αποσπάσματα.

Η μαρτυρία του Ιράζ Μεσντάγκι: Από τα κελιά του Εβίν στη Σουηδία

Ο Ιράζ Μεσντάγκι είναι το ζωντανό παράδειγμα αυτής της διαδρομής. Πολιτικά ενεργός από έφηβος, πέρασε μια δεκαετία (1981-1991) πίσω από τα κάγκελα των πιο διαβόητων φυλακών (Γκεζέλ Χεσάρ, Εβίν). Επιβίωσε από τις μαζικές εκτελέσεις του 1988, ένα από τα πιο σκοτεινά εγκλήματα του καθεστώτος, και κατέφυγε στη Σουηδία.

Πριν από λίγες ημέρες, ο εξόριστος πρίγκιπας Ρεζά Παχλαβί τον όρισε μέλος της επιτροπής για τη μεταβατική δικαιοσύνη. Για έναν πρώην κομμουνιστή των «Μουτζαχεντίν-ε Χαλκ» (MEK), αυτή η κίνηση ξεπερνά τις ταμπέλες. «Δεν είμαι μοναρχικός, δεν είμαι ρεπουμπλικανός», δηλώνει. «Αυτό που με νοιάζει είναι πώς θα ξαναχτίσουμε το Ιράν. Ποιος μπορεί να φέρει σταθερότητα; Ο Ρεζά Παχλαβί».

Γιατί ο Παχλαβί; Η αναζήτηση της μεταρρύθμισης που χάθηκε

Η στροφή προς τον γιο του Σάχη βασίζεται σε έναν κυνικό ρεαλισμό. Οι πρώην επαναστάτες αναγνωρίζουν πλέον ότι το σύστημα των Παχλαβί, παρά τα ελαττώματά του, είχε περιθώρια μεταρρύθμισης, κάτι που το σημερινό θεοκρατικό καθεστώς στερείται παντελώς. Ο Ρεζά Παχλαβί δεν ζητά την επιστροφή στον θρόνο με το ζόρι, αλλά προτείνει ένα δημοψήφισμα όπου ο λαός θα αποφασίσει για το πολίτευμα, με βάση τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία.

Για ανθρώπους όπως ο Χοσεΐν Μαλέκι, ο Παχλαβί είναι ένα «εθνικό πλεονέκτημα» που μπορεί να ενώσει τη βαθιά διχασμένη αντιπολίτευση. Παρά τον σκεπτικισμό που παραμένει σε ορισμένους κύκλους, η τάση είναι σαφής: η Αριστερά που κάποτε γκρέμισε το «Στολίδι» του Ιράν, τώρα βλέπει στην κληρονομιά του τη μόνη οδό διαφυγής από το σκοτάδι.

Στην Ουάσιγκτον, ο Τραμπ διαμηνύει ότι δεν θα διστάσει να χτυπήσει τις υποδομές αν το Ιράν προκαλέσει. Στο εσωτερικό της ιρανικής διασποράς, η μάχη δίνεται για το ποιος θα διαδεχθεί το χάος. Και σε αυτή τη μάχη, οι πρώην εχθροί της μοναρχίας έχουν γίνει οι πιο ένθερμοι υποστηρικτές της, αποδεικνύοντας ότι στην πολιτική, η επιβίωση της πατρίδας είναι πάνω από κάθε ιδεολογία.