Το όραμα του Σαουδάραβα πρίγκιπα Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν (MBS) για τη NEOM, μια φουτουριστική μεγαλούπολη στην έρημο, ξεκίνησε ως η απόλυτη υπόσχεση για το μέλλον.

Όμως, καθώς διανύουμε το 2026, το φιλόδοξο project των 1,5 τρισεκατομμυρίων δολαρίων μοιάζει περισσότερο με ένα δυστοπικό ναυάγιο παρά με τον τεχνολογικό παράδεισο που υποσχέθηκαν τα εντυπωσιακά 3D renders. Οι αναφορές για εσωτερική δυσλειτουργία, οικονομική αιμορραγία και αρχιτεκτονικές ιδέες που αγγίζουν τα όρια της παράνοιας πληθαίνουν, αποκαλύπτοντας ότι η «πόλη του μέλλοντος» κινδυνεύει να μείνει στα χαρτιά.

The Line: Από τα 170 χιλιόμετρα στην... περικοπή

Το κεντρικό κόσμημα της NEOM, η πόλη-γραμμή The Line, σχεδιάστηκε για να φιλοξενήσει 9 εκατομμύρια ανθρώπους σε μια δομή μήκους 170 χιλιομέτρων. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι αμείλικτη. Οι τρέχουσες εκτιμήσεις δείχνουν ότι μέχρι το 2030 θα έχουν ολοκληρωθεί μόλις 2,4 χιλιόμετρα, μια δραματική συρρίκνωση που προκαλεί ερωτηματικά για τη βιωσιμότητα του έργου. Το κόστος έχει τρομάξει ακόμα και τους πιο τολμηρούς ξένους επενδυτές, οι οποίοι βλέπουν το Ριάντ να παλεύει μόνο του να χρηματοδοτήσει ένα έργο που πολλοί ειδικοί χαρακτηρίζουν «αδύνατο».

Οι τεχνικές προκλήσεις αποδεικνύονται εξίσου ανυπέρβλητες με τις οικονομικές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ιδέα για τον ουρανοξύστη «πολυέλαιο», ένα κτίριο 30 ορόφων που οι αρχιτέκτονες σχεδίαζαν να κρέμεται ανάποδα από μια γέφυρα εκατοντάδες μέτρα πάνω από τη μαρίνα.

Οι προειδοποιήσεις των ειδικών ότι η περιστροφή της γης και οι άνεμοι θα μετέτρεπαν το κτίριο σε ένα γιγάντιο, φονικό εκκρεμές που θα κατέληγε να συντριβεί στη μαρίνα, αγνοήθηκαν αρχικά από τη διοίκηση, η οποία φαίνεται να προτεραιοποιεί τον εντυπωσιασμό έναντι της μηχανικής λογικής.

Επενδυτικό κενό και το βαρύ τίμημα σε ανθρώπινες ζωές

Παρά τη λάμψη των παρουσιάσεων, η Σαουδική Αραβία δυσκολεύεται να πείσει τη διεθνή αγορά να βάλει το χέρι στην τσέπη. Τα κεφάλαια από το εξωτερικό που ήλπιζε το Βασίλειο δεν υλοποιήθηκαν ποτέ στο μέγεθος που απαιτείται, αναγκάζοντας τα ανώτατα στελέχη να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για τα περιορισμένα κονδύλια του κρατικού ταμείου.

Η κατάσταση είναι τόσο κρίσιμη, που πολλοί εργαζόμενοι στο project πιστεύουν ότι είναι θέμα χρόνου πριν το NEOM κηρυχθεί επίσημα «νεκρό», με τη μόνη προτεραιότητα πλέον να είναι το πώς θα ανακοινωθεί η αποτυχία στον πρίγκιπα χωρίς να υπάρξουν συνέπειες.

Την ίδια στιγμή, η σκοτεινή πλευρά του project περιλαμβάνει σοκαριστικές καταγγελίες για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σύμφωνα με αναφορές της Human Rights Watch, χιλιάδες εργάτες δουλεύουν κάτω από εξοντωτικές συνθήκες στην έρημο, ενώ πολλοί έχουν χάσει τη ζωή τους κατά τη διάρκεια των εργασιών.

Ένα εγχείρημα που υποτίθεται ότι θα πρόβαλε τον εκσυγχρονισμό και τη στροφή της Σαουδικής Αραβίας προς τη Δύση, καταλήγει να γίνεται σύμβολο της αδυναμίας της να αποβάλει τις αυταρχικές μεθόδους του παρελθόντος, χτισμένο κυριολεκτικά πάνω στο αίμα ανώνυμων εργατών.

Η στροφή στην τεχνητή νοημοσύνη ως «Plan B»

Καθώς οι εκσκαφές στην έρημο επιβραδύνονται και τα όνειρα για πόλεις-καθρέφτες θολώνουν, το Βασίλειο φαίνεται να στρέφει την προσοχή του σε πιο σίγουρα στοιχήματα. Η Σαουδική Αραβία επενδύει πλέον δισεκατομμύρια για να γίνει ο παγκόσμιος πάροχος υποδομής για την Τεχνητή Νοημοσύνη, χτίζοντας γιγάντια data centers που θα τροφοδοτούν το παγκόσμιο computing boom. Αυτή η στρατηγική είναι σαφώς πιο ρεαλιστική από τη δημιουργία τουριστικών θέρετρων σκι στη μέση της ερήμου, όπως το Trojena, το οποίο επίσης αντιμετωπίζει καθυστερήσεις.

Συμπερασματικά, το NEOM κινδυνεύει να μείνει στην ιστορία ως το πιο ακριβό μνημείο της ανθρώπινης ύβρεως. Αντί για μια κατοικήσιμη ουτοπία, το πιθανότερο είναι να καταλήξει ως μια σειρά από ημιτελείς κατασκευές και σιωπηλούς servers. Το όνειρο της μεταμόρφωσης του βασιλείου σε έναν τεχνοκρατικό κόμβο φαίνεται να προσκρούει στην πραγματικότητα μιας χώρας που προσπάθησε να αγοράσει το μέλλον, χωρίς να έχει πρώτα επιλύσει τις παθογένειες του παρόντος της.