Η έναρξη της δίκης στο Λος Άντζελες, με τον Mark Zuckerberg να καταθέτει για πρώτη φορά σε υπόθεση που αφορά άμεσα τον τρόπο σχεδιασμού του Meta και τη λειτουργία του Instagram είναι μια διαδικασία που αγγίζει τον πυρήνα της συζήτησης γύρω από την ευθύνη των social media απέναντι στα παιδιά

What's the story?

Ο Mark Zuckerberg καταθέτει σε «δίκη-ορόσημο» στις ΗΠΑ, όπου η Meta κατηγορείται ότι σχεδίασε το Instagram με τρόπο που ενθαρρύνει τον εθισμό ανηλίκων και επηρεάζει την ψυχική τους υγεία. Η υπόθεση μπορεί να αποτελέσει νομικό προηγούμενο για εκατοντάδες αγωγές και να αλλάξει το πλαίσιο ευθύνης των social media απέναντι στα παιδιά.

Η έναρξη της δίκης στο Λος Άντζελες, με τον Mark Zuckerberg να καταθέτει για πρώτη φορά σε υπόθεση που αφορά άμεσα τον τρόπο σχεδιασμού του Meta και τη λειτουργία του Instagram, δεν είναι απλώς ένα ακόμη νομικό επεισόδιο στον κόσμο της τεχνολογίας, αλλά μια διαδικασία που αγγίζει τον πυρήνα της συζήτησης γύρω από την ευθύνη των social media απέναντι στα παιδιά και τους εφήβους, σε μια εποχή όπου η οθόνη αποτελεί σχεδόν προέκταση της καθημερινής ζωής και η ψηφιακή ταυτότητα διαμορφώνεται από πολύ μικρή ηλικία.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ο ισχυρισμός ότι οι πλατφόρμες σχεδιάστηκαν με τρόπο που ενθαρρύνει την παρατεταμένη χρήση και ενδεχομένως τον εθισμό, με την ενάγουσα να υποστηρίζει πως η πολύωρη έκθεση σε περιεχόμενο από την παιδική της ηλικία συνέβαλε σε σοβαρές ψυχικές δυσκολίες, ενώ η εταιρεία αντιτείνει ότι έχει λάβει μέτρα προστασίας και ότι η ευθύνη δεν μπορεί να αποδοθεί μονοδιάστατα στον αλγόριθμο ή στη δομή της εφαρμογής.

Τι ακριβώς συμβαίνει στη δίκη που ξεκίνησε;

Μια ιστορική δίκη στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει ξεκινήσει στο Λος Άντζελες, όπου ο διευθύνων σύμβουλος της Meta, Mark Zuckerberg, καθίσταται κατηγορούμενος μάρτυρας σε υπόθεση που αφορά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τον εθισμό των νέων. Η υπόθεση χαρακτηρίζεται από τα αμερικανικά και διεθνή μέσα ως «δίκη-ορόσημο», καθώς θα μπορούσε να επηρεάσει χιλιάδες άλλες αγωγές που στρέφονται εναντίον των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών.

Η υπόθεση αυτή δεν αφορά μόνο τη Meta αλλά και άλλες εταιρείες, όπως η Google (ιδιοκτήτρια του YouTube), και έχει ήδη οδηγήσει σε επιμέρους συμβιβασμούς άλλων πλατφορμών όπως TikTok και Snap, που είχαν αρχικά συμπεριληφθεί ως κατηγορούμενες.

Ποιος/ποια κατηγορεί και γιατί;

Η αγωγή ξεκίνησε από μια 20χρονη γυναίκα, που χρησιμοποιεί τα αρχικά «KGM» για να προστατέψει την ταυτότητά της. Ισχυρίζεται ότι η χρήση του Instagram και του YouTube από πολύ μικρή ηλικία όχι μόνο την έκανε «εθισμένη» στον ψηφιακό κόσμο, αλλά συνέβαλε ουσιαστικά στην εμφάνιση σοβαρών ψυχικών προβλημάτων, όπως κατάθλιψη και αυτοκτονικές ιδέες.

Η καταγγέλλουσα υποστηρίζει ότι οι πλατφόρμες τεχνηέντως σχεδιάστηκαν για να ενισχύουν τον εθισμό και να παρατείνουν τη χρήση, υπό το οικονομικό κίνητρο αύξησης των κερδών.

Γιατί ο Zuckerberg είναι στο εδώλιο της δίκης;

Ο Zuckerberg δεν κατηγορείται για αδίκημα κατά του ποινικού δικαίου, αλλά καλείται να καταθέσει ως πρόσωπο-κλειδί για τις στρατηγικές που ακολουθεί η Meta στις πλατφόρμες της. Η ερώτηση που καλείται να απαντήσει αφορά το αν η Meta γνώριζε τους κινδύνους, αν σκόπιμα σχεδίασε λειτουργίες που ενθαρρύνουν τη διαρκή χρήση, και αν έθεσε τα οικονομικά κίνητρα πάνω από την ασφάλεια των νεαρών χρηστών.

Παράλληλα, η κατάθεσή του λειτουργεί ως μέτρο για το πώς οι μεγάλες υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης χειρίζονται θέματα προστασίας παιδιών και εφήβων, σε ένα περιβάλλον όπου οι νέοι είναι σημαντικό κομμάτι των χρηστών των υπηρεσιών αυτών.

Τι ακριβώς ισχυρίζονται οι κατήγοροι;

Οι νομικοί εκπρόσωποι της νεαρής γυναίκας ισχυρίζονται ότι:

Η Meta γνώριζε από εσωτερικά έγγραφα ότι τεράστιος αριθμός παιδιών κάτω των 13 χρησιμοποίησε το Instagram πολύ πριν τεθούν κανόνες ταυτοποίησης ηλικίας.

Η εταιρεία καθυστέρησε να εφαρμόσει ουσιαστικά μέτρα για τον περιορισμό πρόσβασης ανηλίκων.

Ο σχεδιασμός της πλατφόρμας ενθάρρυνε την παρατεταμένη χρήση, παρά τους κινδύνους για ψυχική υγεία και ευεξία.

Αυτές οι διακηρύξεις θέτουν το ερώτημα αν οι λειτουργίες των social media ήταν «προδιαγεγραμμένες» ώστε να διατηρούν τους νεότερους χρήστες ενεργούς όσο το δυνατό περισσότερη ώρα — έναντι του συμφέροντός τους.

Τι απαντά η Meta;

Η Meta αρνείται κατηγορηματικά ότι σκόπιμα στοχεύει τα παιδιά ή σχεδιάζει εθιστικές υπηρεσίες. Υποστηρίζει ότι παίρνει μέτρα για την ασφάλεια των νέων, όπως λογαριασμούς εφήβων με προεπιλεγμένες ρυθμίσεις προστασίας, εργαλεία γονικής επίβλεψης και ότι οι ψυχικές δυσκολίες της ενάγουσας οφείλονται σε παράγοντες εκτός των κοινωνικών δικτύων.

Η εταιρεία επίσης επιμένει ότι η ευθύνη για την προστασία της ηλικίας των χρηστών δεν είναι αποκλειστικά δική της — και ότι τα λειτουργικά συστήματα και οι συσκευές πρέπει να συμμετέχουν στην επιβεβαίωση ηλικίας με ακρίβεια.

Γιατί η υπόθεση θεωρείται “ορόσημο”;

Η δίκη αυτή θεωρείται κρίσιμη επειδή αποτελεί πιλοτική υπόθεση (bellwether trial), η έκβαση της οποίας μπορεί να επηρεάσει χιλιάδες παρόμοιες αγωγές σε όλη τη χώρα. Αν οι ένορκοι αποφανθούν υπέρ των ενάγοντων, οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να βρεθούν υπό αυστηρότερη νομική και κανονιστική πίεση, με πιθανές σημαντικές οικονομικές και σχεδιαστικές επιπτώσεις.

Παράλληλα, η ανοιχτή συζήτηση για το κατά πόσο οι ψηφιακές πλατφόρμες επηρεάζουν την ψυχική υγεία των νέων θέτει σε πρώτο πλάνο κοινωνικά, νομικά και πολιτικά ζητήματα σχετικά με την ευθύνη των εταιρειών τεχνολογίας.