Πάσχα
Eurovision
Summer
Xmas
Υπάρχουν μέρη που μοιάζουν να έχουν σταματήσει στον χρόνο. Σπίτια χωρίς στέγες, πέτρινα σοκάκια που ανηφορίζουν στις πλαγιές ενός λόφου, εκκλησίες που στέκουν ακόμη όρθιες και ένα παλιό σχολείο που δεσπόζει πάνω από τον οικισμό. Εκεί όπου κάποτε ακούγονταν φωνές, συζητήσεις και καθημερινοί ήχοι μιας ζωντανής κοινότητας, σήμερα κυριαρχεί η σιωπή.
Λιβίσι, γνωστό σήμερα στην Τουρκία ως Καγιάκιοϊ, είναι ένας ιστορικός ελληνικός οικισμός στην επαρχία Μούγλων, στη νοτιοδυτική πλευρά της χώρας. Εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα παραμένει σχεδόν ακατοίκητος, αποτελώντας ένα από τα πιο χαρακτηριστικά αποτυπώματα του ξεριζωμού που ακολούθησε τη Μικρασιατική Καταστροφή και την ανταλλαγή πληθυσμών.
Σε αφιέρωμά του, το CNN περιγράφει έναν τόπο με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική και εντυπωσιακό φυσικό τοπίο, όπου η ομορφιά συνυπάρχει με μια βαριά ιστορική μνήμη. Στις πλαγιές της κοιλάδας, τα ερείπια απλώνονται ανάμεσα στη βλάστηση, ενώ από ορισμένα σημεία η θέα φτάνει μέχρι το βαθύ μπλε του Αιγαίου.
Από μια ζωντανή ελληνική κοινότητα σε μια πόλη-φάντασμα
One of the most interesting places I ever visited — Kayaköy on Lycian Way. Abandoned greek village that Turkish people consider cursed. #travelphotography #lycianway #Turkey #kayakoy #abandoned #ruins https://t.co/tu5ngg5qgu
— Igor Krutov (@krutovig) June 28, 2022
Πριν από περίπου έναν αιώνα, το Λιβίσι ήταν μια πολυσύχναστη πόλη με τουλάχιστον 10.000 Έλληνες Ορθόδοξους κατοίκους. Πολλοί από αυτούς ήταν τεχνίτες, οι οποίοι ζούσαν δίπλα στους μουσουλμάνους Τούρκους αγρότες της περιοχής, σε μια καθημερινότητα που, παρά τις διαφορετικές θρησκευτικές και πολιτισμικές καταβολές, είχε διαμορφώσει μια κοινότητα με τη δική της ταυτότητα.
Η ζωή αυτή ανατράπηκε μετά το τέλος του Ελληνοτουρκικού Πολέμου το 1922. Οι πολιτικές εξελίξεις και οι εντάσεις ανάμεσα στις δύο χώρες οδήγησαν στην υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών. Οι Έλληνες κάτοικοι του Λιβισιού αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους, ενώ στη θέση τους επρόκειτο να εγκατασταθούν μουσουλμάνοι από την Καβάλα.
Ωστόσο, οι νέοι κάτοικοι δεν φαίνεται να ένιωσαν ποτέ το χωριό ως δικό τους. Σύμφωνα με το αφιέρωμα του CNN, πολλοί από αυτούς δεν προσαρμόστηκαν στο νέο περιβάλλον και σύντομα μετακινήθηκαν σε άλλες περιοχές. Έτσι, ο οικισμός άρχισε σταδιακά να ερημώνει, αφήνοντας πίσω του χιλιάδες σπίτια και τα ίχνη μιας κοινότητας που δεν επέστρεψε ποτέ.
«Οι Έλληνες έκλαιγαν γιατί δεν ήθελαν να φύγουν»
Η ιστορία του Λιβισιού δεν βρίσκεται μόνο στα πέτρινα κτίρια και στα εγκαταλειμμένα σπίτια. Διατηρείται και στις αφηγήσεις των ανθρώπων που έμειναν στην περιοχή και μετέφεραν τις μνήμες από γενιά σε γενιά.
Ανάμεσα στις λίγες οικογένειες που παρέμειναν ήταν εκείνη της Aysun Ekiz. Σήμερα, η οικογένειά της διατηρεί ένα μικρό εστιατόριο κοντά στην είσοδο του οικισμού, ενώ η ίδια διαθέτει χειροποίητα κοσμήματα στους επισκέπτες που φτάνουν για να γνωρίσουν την ιστορία του τόπου.
Οι αφηγήσεις των παππούδων της διασώζουν εικόνες από τις ημέρες του ξεριζωμού, αλλά και την απροθυμία των Ελλήνων κατοίκων να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.
«Οι Έλληνες έκλαιγαν γοερά επειδή δεν ήθελαν να φύγουν, μου είχαν πει οι παππούδες μου», αναφέρει η Ekiz.
Μάλιστα, όπως της είχαν διηγηθεί, ορισμένοι άφησαν ακόμη και τα παιδιά τους πίσω, εμπιστευόμενοι τη φροντίδα τους σε Τούρκους φίλους, καθώς πίστευαν ότι η αναχώρησή τους θα ήταν προσωρινή και πως κάποια στιγμή θα επέστρεφαν.
«Μερικοί άφησαν πίσω ακόμα και τα παιδιά τους για να τα φροντίσουν Τούρκοι φίλοι, επειδή πίστευαν ότι θα επέστρεφαν. Αλλά δεν επέστρεψαν ποτέ».
Μια αφήγηση που συμπυκνώνει με τον πιο ανθρώπινο τρόπο το βάρος του ξεριζωμού: την ελπίδα της επιστροφής που δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ.
Τα σπίτια με τους μπλε τοίχους και τα σημάδια μιας άλλης εποχής
Το Λιβίσι αποτελείται από περίπου 2.500 σπίτια, χτισμένα στις πλαγιές της κοιλάδας. Τα περισσότερα έχουν χάσει τις στέγες τους, ενώ οι τοίχοι τους καταρρέουν σταδιακά, καθώς η βλάστηση εισχωρεί στα κτίσματα και η φύση διεκδικεί ξανά τον χώρο.
Σε ορισμένα σημεία διακρίνονται ακόμη ίχνη από το μπλε χρώμα με το οποίο ήταν βαμμένοι οι τοίχοι. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, το χρώμα χρησιμοποιούνταν για να απομακρύνει σκορπιούς και φίδια. Είναι μία από τις μικρές λεπτομέρειες που επιβιώνουν και αποκαλύπτουν πτυχές της καθημερινότητας των ανθρώπων που έζησαν εκεί.
Κάποια από τα σπίτια διαθέτουν ακόμη υπόγειους χώρους και κοιλότητες που χρησιμοποιούνταν παλαιότερα για την επεξεργασία και τη βυρσοδεψία δερμάτων. Άλλα διατηρούν αποσπασματικά στοιχεία της αρχικής τους κατασκευής, προσφέροντας μια εικόνα ενός οικισμού που γνώρισε τη ζωή πριν από τη σύγχρονη εποχή.
Η εγκατάλειψη, ωστόσο, δεν οφείλεται μόνο στην απουσία κατοίκων. Οι σεισμοί, οι καταιγίδες και οι έντονες βροχοπτώσεις επιτάχυναν τη φθορά των κτιρίων. Όπως εξηγεί η Jane Akatay, συνσυγγραφέας σχετικού οδηγού για τον οικισμό, το κονίαμα που συγκρατούσε τις κατασκευές διαβρώθηκε με το πέρασμα των χρόνων, με αποτέλεσμα πολλά κτίρια να καταρρεύσουν.
Η ίδια εκτιμά ότι στην εγκατάλειψη συνέβαλε πιθανότατα και η βαριά ατμόσφαιρα που άφησαν πίσω τους τα τραγικά γεγονότα της δεκαετίας του 1920.
Το παλιό σχολείο και οι εκκλησίες που εξακολουθούν να δεσπόζουν
Ανάμεσα στα πιο χαρακτηριστικά κτίρια του οικισμού βρίσκεται το παλιό σχολείο, ένα μεγάλο και επιβλητικό οικοδόμημα που ξεχωρίζει από ψηλά. Από το σημείο όπου βρίσκεται, η θέα προς τα σπίτια και την κεντρική εκκλησία είναι εντυπωσιακή, ενώ σήμερα πάνω από το κτίριο κυματίζει η τουρκική σημαία.
Σημαντική θέση στην εικόνα του Λιβισιού έχουν και οι εκκλησίες του. Η Άνω Εκκλησία είναι ένα από τα πιο επιβλητικά κτίσματα, με ξεθωριασμένο ροζ επίχρισμα και θολωτές οροφές. Η κατάστασή της, ωστόσο, δεν επιτρέπει την είσοδο των επισκεπτών, καθώς παραμένει σφραγισμένη για λόγους ασφαλείας.
Στο κέντρο της παλιάς πόλης βρίσκεται επίσης μια αρχαία κρήνη, ενώ τα στενά σοκάκια οδηγούν σε διαφορετικά σημεία του οικισμού, αποκαλύπτοντας κάθε φορά μια διαφορετική όψη του. Από την κορυφή του λόφου, η θέα προς το Αιγαίο συμπληρώνει ένα τοπίο που συνδυάζει την αρχιτεκτονική μνήμη με τη φυσική ομορφιά.
Ένας τόπος που μπορεί ακόμη να επισκεφθεί κανείς
This ghost town used to be bustling with schools, pharmacies, shops and even a newspaper! There are nearly 400 stone houses remaining, each positioned so that it does not obscure the sun or the view of the others. #Turkey #Mugla #Fethiye #Kayakoy #MuseumFromHome https://t.co/Ef0XAuiYAL
— Turkish Museums (@TurkishMuseums) June 10, 2020
Παρά την εικόνα εγκατάλειψης, το Λιβίσι δεν έχει μετατραπεί σε έναν απρόσιτο χώρο. Οι επισκέπτες μπορούν να εισέλθουν στον οικισμό καταβάλλοντας εισιτήριο περίπου τριών ευρώ και να περιηγηθούν με τα πόδια στα ανηφορικά και συχνά ανώμαλα μονοπάτια του.
Πινακίδες κατευθύνουν προς το παλιό σχολείο, τις εκκλησίες και την κρήνη, ενώ χρειάζονται μερικές ώρες για να εξερευνήσει κανείς τις βασικές διαδρομές. Εκτός από τις περιόδους αυξημένης τουριστικής κίνησης, η περιοχή διατηρεί μια ιδιαίτερη ησυχία, που επιτρέπει στον επισκέπτη να παρατηρήσει τις λεπτομέρειες των ερειπίων και να φανταστεί την καθημερινότητα που κάποτε υπήρχε εκεί.
Το καλοκαίρι, κάτω από τον δυνατό ήλιο, ο οικισμός αποκτά μια σχεδόν απόκοσμη ομορφιά. Τις πιο δροσερές εποχές, όταν η ομίχλη κατεβαίνει από τα βουνά ή απλώνεται από τη θάλασσα, η ατμόσφαιρα γίνεται ακόμη πιο υποβλητική.
Το Λιβίσι δεν είναι απλώς ένας εγκαταλειμμένος οικισμός με εντυπωσιακά ερείπια. Είναι ένας τόπος που κουβαλά την ιστορία ανθρώπων οι οποίοι αναγκάστηκαν να αφήσουν πίσω τους τα σπίτια, τις γειτονιές και ολόκληρη τη ζωή τους. Και όσο τα παλιά κτίρια στέκουν ακόμη στις πλαγιές της κοιλάδας, η μνήμη εκείνης της κοινότητας εξακολουθεί να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας του.
