«Σύνδρομο του Σωτήρα»: Γιατί ερωτεύεσαι πάντα ανθρώπους που χρειάζονται... σώσιμο;

«Γιατί καταλήγω πάντα με ανθρώπους που πρέπει να σώσω;» Αυτή είναι μια από τις πιο συχνές ερωτήσεις που ακούει στις συνεδρίες του ο Boris Herzberg, θεραπευτής ζεύγους και σχέσεων.

Πρόκειται για μια απορία που βασανίζει κυρίως ανθρώπους συμπονετικούς, δοτικούς και βαθιά φροντιστικούς, οι οποίοι βλέπουν την προσωπική τους ζωή να επαναλαμβάνεται σαν κακόγουστο μοτίβο.

Όπως εξηγεί ο ειδικός στο Psychology Today, πίσω από αυτή την επιλογή δεν κρύβεται η «κακή τύχη», αλλά αυτό που στην ψυχολογία περιγράφεται ως «σύνδρομο του σωτήρα». Αν και δεν αποτελεί επίσημη ψυχιατρική διάγνωση, πρόκειται για ένα ισχυρό συμπεριφορικό μοτίβο: το άτομο νιώθει ότι έχει αξία και λόγο ύπαρξης μέσα σε μια σχέση μόνο όταν ο άλλος το έχει πραγματικά ανάγκη.

Έτσι, ελκύεται σταθερά από συντρόφους με εξαρτήσεις, οικονομική αστάθεια, συναισθηματική μη διαθεσιμότητα ή έντονες προσωπικές κρίσεις.

Η ρίζα του προβλήματος στην παιδική ηλικία

«Οι περισσότεροι υποθέτουν ότι απλώς κάνουν λάθος επιλογές. Όμως το μοτίβο αυτό είναι πολύ παλαιότερο από οποιαδήποτε ερωτική σχέση», σημειώνει ο Herzberg.

Σε μια υγιή οικογένεια, το παιδί μαθαίνει να εκφράζει ελεύθερα τις ανάγκες και τα όριά του. Σε μια δυσλειτουργική δυναμική όμως, το παιδί αναγκάζεται να φορέσει κοστούμι ενηλίκου. Γίνεται ο «εξομολογητής» της μητέρας για τα προβλήματα του γάμου της ή βρίσκεται σε διαρκή επιφυλακή για να μην προκαλέσει τον θυμό του πατέρα.

Το αποτέλεσμα; Χαράσσεται βαθιά μέσα του μια επικίνδυνη πεποίθηση: «Με αγαπούν μόνο για όσα προσφέρω στους άλλους, όχι για αυτό που είμαι».

Οι 4 μηχανισμοί που σε τραβούν στο... χάος

Για κάποιον που μεγάλωσε μέσα στην ένταση, η ηρεμία και η σταθερότητα σε μια σχέση μπορεί να μοιάζουν ανοίκειες ή ακόμα και εντελώς βαρετές. Ο Herzberg ξεχωρίζει τέσσερις βασικούς μηχανισμούς που τροφοδοτούν αυτή την έλξη:

• Η ψευδαίσθηση του ελέγχου: «Αφού με έχει ανάγκη, δεν θα με εγκαταλείψει». Το να είσαι απαραίτητος γίνεται το απόλυτο όπλο ενάντια στον φόβο της απόρριψης.
• Αντιπερισπασμός από τα δικά σου τραύματα: Η συνεχής εμπλοκή με τα προβλήματα του συντρόφου σου δεν σου αφήνει χρόνο να κοιτάξεις τις δικές σου πληγές και ελλείψεις.
• Η προσπάθεια «διόρθωσης» του παρελθόντος: Διάλεγες ασυνείδητα έναν δύσκολο σύντροφο για να αποδείξεις αυτή τη φορά ότι είσαι «αρκετός» και να κερδίσεις μια μάχη που έχασες ως παιδί.
• Η εθιστική οικειότητα του δράματος: Όταν έχεις μάθει να ζεις στο χάος, οι συνεχείς τσακωμοί και οι εναλλαγές συναισθημάτων βαφτίζονται λανθασμένα ως «πάθος».

Το παράδοξο; Ακόμα κι αν ο «σωτήρας» καταφέρει να ορθοποδήσει τον σύντροφό του, η σχέση συχνά καταρέει. Μόλις το πρόβλημα λυθεί, ο σωτήρας νιώθει ένα τεράστιο κενό, καθώς χάνει τον μοναδικό ρόλο πάνω στον οποίο είχε χτίσει την ταυτότητά του.

Πώς σπάει ο φαύλος κύκλος

Η αλλαγή δεν έρχεται απλώς με το να «διαλέγεις καλύτερους συντρόφους», αλλά με την επανασύνδεση με τον ίδιο σου τον εαυτό:

1. Αναγνώρισε τον θυμό σου: Αποδέξου χωρίς ενοχές ότι θυμώνεις για τις ανάγκες σου που καταπιέστηκαν στο παρελθόν.
2. Βάλε όρια: Μάθε να λες «όχι» και σταμάτα να θεωρείς τον εαυτό σου υπεύθυνο για τη ζωή, τις αποφάσεις και τα λάθη των άλλων.
3. Αγκαλίασε την ηρεμία: Εκπαίδευσε τον εγκέφαλό σου να καταλάβει ότι μια σχέση χωρίς συνεχείς κρίσεις και δράματα δεν είναι άδεια, αλλά ασφαλής.

«Η επιθυμία να βοηθάς είναι ένα υπέροχο χαρακτηριστικό και δεν χρειάζεται να γίνεις εγωιστής», καταλήγει ο Herzberg. «Χρειάζεται όμως να καταλάβεις ότι το να σώζεις τους άλλους εις βάρος της δικής σου ευημερίας είναι μια συνήθεια που πρέπει —και μπορείς— να αλλάξεις».