Το άγνωστο «παράδοξο» της Ευρώπης: Η αυτόνομη περιοχή της Μολδαβίας που λατρεύει τον Πούτιν και χρηματοδοτείται από την Τουρκία

Όταν ακούει κανείς για αποσχιστικές ή αυτόνομες περιοχές στη Μολδαβία, ο νους των περισσότερων πηγαίνει αμέσως στην Υπερδνειστερία — τη γνωστή φιλορωσική λωρίδα γης που μοιάζει «κολλημένη» στη σοβιετική εποχή.

Ωστόσο, στα νότια της χώρας υπάρχει μια άλλη αυτόνομη οντότητα, πολύ πιο ιδιαίτερη, άγνωστη στους πολλούς και γεωγραφικά παράδοξη: η Γκαγκαουζία.

Δεν πρόκειται για μια συμπαγή εδαφική έκταση, αλλά για ένα γεωγραφικό «παζλ» που αποτελείται από τέσσερα ξεχωριστά εδάφη (ενκλάβια) που δεν συνορεύουν καν μεταξύ τους. Πρόκειται για μια αυτόνομη δημοκρατία με δικό της πρόεδρο, κοινοβούλιο και αστυνομία, η οποία κατοικείται από έναν από τους πιο αινιγματικούς λαούς της γηραιάς ηπείρου.

Ποιοι είναι οι Γκαγκαούζιοι: Ένα γλωσσικό και εθνολογικό αίνιγμα

Το μεγαλύτερο μυστήριο της Γκαγκαουζίας κρύβεται στην ίδια την καταγωγή των κατοίκων της. Οι Γκαγκαούζιοι είναι ένας λαός τουρκικής καταγωγής που μιλά μια τουρκική διάλεκτο (τα γκαγκαούζικα, πολύ κοντινά στα τουρκικά της Τουρκίας, τα οποία όμως γράφονται με το κυριλλικό αλφάβητο). Ωστόσο, σε αντίθεση με σχεδόν όλους τους υπόλοιπους τουρκικούς λαούς του κόσμου, οι Γκαγκαούζιοι είναι φανατικοί Ορθόδοξοι Χριστιανοί.

Πώς βρέθηκαν εκεί; Οι ιστορικοί ακόμα διαφωνούν. Η επικρατέστερη θεωρία υποστηρίζει ότι είναι απόγονοι των Τούρκων Σελτζούκων ή των Πεσενέγων που εγκαταστάθηκαν αρχικά στα Βαλκάνια (στη σημερινή Βουλγαρία) τον Μεσαίωνα και ασπάστηκαν τον Χριστιανισμό. Παράλληλα, υπάρχει και μια δεύτερη πολύ ισχυρή θεωρία, σύμφωνα με την οποία οι Γκαγκαούζοι είναι απόγονοι των Βουλγάρων Κουτριγκούρ. Μάλιστα, στο επίσημο μουσείο της Γκαγκαουζίας, ειδική επιγραφή/πλάκα αναφέρει ρητά ότι η καταγωγή από τους Βουλγάρους αποτελεί μία από τις δύο κύριες ιστορικές θεωρίες για την προέλευσή τους.

Στον 18ο και 19ο αιώνα, όταν η Ρωσική Αυτοκρατορία εκδίωξε τους Οθωμανούς από τη Βεσσαραβία (τη σημερινή Μολδαβία), προσκάλεσε τους χριστιανούς Γκαγκαούζιους να εγκατασταθούν στις εύφορες νότιες πεδιάδες, προσφέροντάς τους γη και φορολογικά προνόμια.

Η γεωγραφία του κατακερματισμού

Γεωγραφικά, η Γκαγκαουζία είναι ένας εφιάλτης για όσους αγαπούν τα συνεχόμενα σύνορα. Αποτελείται από ένα κύριο, μεγαλύτερο τμήμα γης γύρω από την πρωτεύουσα Κομράτ (Comrat) και τρεις μικρότερες νησίδες γης που περιβάλλονται πλήρως από μολδαβικό έδαφος.

Αυτό σημαίνει ότι για να πας από τον έναν δήμο της αυτόνομης περιοχής στον άλλον, πρέπει αναγκαστικά να διασχίσεις εδάφη που υπάγονται στην κεντρική διοίκηση της Μολδαβίας. Παρά τον γεωγραφικό αυτό κατακερματισμό, οι 130.000 περίπου κάτοικοι διατηρούν μια ισχυρότατη κοινή εθνική και πολιτιστική ταυτότητα.

Το πολιτικό παράδοξο: Τουρκική ρίζα, χριστιανική πίστη, ρωσική καρδιά

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο στη σύγχρονη ιστορία της Γκαγκαουζίας είναι το πολιτικό της σύστημα και οι διεθνείς της συμμαχίες. Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, η Γκαγκαουζία κήρυξε την ανεξαρτησία της, φοβούμενη ότι η Μολδαβία θα ενωνόταν με τη Ρουμανία. Ωστόσο, σε αντίθεση με την Υπερδνειστερία, η κρίση επιλύθηκε ειρηνικά το 1994, όταν το Κισινάου (η πρωτεύουσα της Μολδαβίας) της παραχώρησε καθεστώς «Ειδικής Αρχής» με ευρεία αυτονομία.

Η Γκαγκαουζία έχει το δικό της Κοινοβούλιο (Νομοθετική Συνέλευση) και τον δικό της Ηγέτη, που ονομάζεται «Μπασκάν» (Bashkan). Έχει επίσης το συνταγματικό δικαίωμα της αυτοδιάθεσης σε περίπτωση που η Μολδαβία χάσει την ανεξαρτησία της (δηλαδή αν ενωθεί με τη Ρουμανία).

Παρά το αυτόνομο καθεστώς της, η περιοχή των Γκαγκαούζων παραμένει η φτωχότερη της Μολδαβίας, με την ανεργία να χτυπά ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα. Τα τελευταία χρόνια, η Τουρκία πραγματοποιεί ένα συστηματικό «άνοιγμα» στην περιοχή και έχει εξελιχθεί σε μεγάλο χορηγό της Γκαγκαουζίας, χρηματοδοτώντας σημαντικά έργα όπως πολιτιστικά κέντρα, πανεπιστημιακές έδρες, ακόμα και τον εκσυγχρονισμό του οδικού δικτύου. Η τουρκική επιρροή είναι πλέον έντονη και στον πολιτισμικό τομέα, από την τοπική κουζίνα και τις παραδοσιακές ενδυμασίες μέχρι τη μουσική.

Ωστόσο, παρά τη μεγάλη τουρκική οικονομική στήριξη, οι Γκαγκαούζοι παραμένουν σταθερά και βαθιά φιλορώσοι, ενώ σε μεγάλο ποσοστό διατηρούν ακόμα και φιλοσοβιετικά αισθήματα. Ιδιαίτερα δημοφιλής μεταξύ των κατοίκων είναι η ρωσική γλώσσα, την οποία χρησιμοποιούν στην καθημερινότητά τους, ενώ παρακολουθούν φανατικά τα ρωσικά μέσα ενημέρωσης. Επιθυμούν σε μεγάλο βαθμό την πλήρη απόσχισή τους από τη Μολδαβία και την ανεξαρτητοποίησή τους, προσβλέποντας στην πολιτική και οικονομική υποστήριξη της Μόσχας. Χαρακτηριστικό είναι ότι σε αμφιλεγόμενο δημοψήφισμα που πραγματοποιήθηκε το 2014, με το ερώτημα αν οι πολίτες επιθυμούν στενότερες σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση ή τελωνειακή σύνδεση με τη Ρωσία, το 98% των συμμετεχόντων ψήφισε συντριπτικά υπέρ της Ρωσίας!

Ένας τόπος που αξίζει να ανακαλύψει κανείς

Σήμερα, η Γκαγκαουζία βρίσκεται ξανά στο προσκήνιο καθώς η Μολδαβία επιχειρεί να προσεγγίσει την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η τοπική ηγεσία στο Κομράτ βρίσκεται σε διαρκή σύγκρουση με την κεντρική φιλοευρωπαϊκή κυβέρνηση της χώρας, μετατρέποντας αυτό το μικρό, κατακερματισμένο κρατίδιο σε ένα από τα πιο επικίνδυνα «σημεία τριβής» της Ανατολικής Ευρώπης.

Πέρα όμως από τις γεωπολιτικές ισορροπίες, η Γκαγκαουζία παραμένει ένας αυθεντικός και άγνωστος προορισμός. Με μια μοναδική κουζίνα που συνδυάζει τουρκικές και βαλκανικές γεύσεις, μια πλούσια παράδοση στην οινοποιία και έναν λαό που ζει ανάμεσα σε τρεις διαφορετικούς κόσμους (τον τουρκικό, τον σλαβικό και τον βαλκανικό), αποτελεί ένα ζωντανό γεωγραφικό παράδοξο στην «καρδιά» της Ευρώπης.