Ο αρχιτέκτονας που άλλαξε για πάντα την Αθήνα

Ακόμα κι αν δεν έχετε αναλογιστεί ποτέ ποιες υπογραφές κρύβονται πίσω από το αστικό τοπίο της πρωτεύουσας, είναι σχεδόν βέβαιο ότι έχετε περπατήσει πάνω στο πιο εμβληματικό του έργο.

Τα λιθόστρωτα μονοπάτια που αγκαλιάζουν τον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης και τον Λόφο του Φιλοπάππου φέρουν τη σφραγίδα του Δημήτρη Πικιώνη (1887-1968) — ενός από τους σπουδαιότερους διανοητές και αρχιτέκτονες που γέννησε αυτή η χώρα.

Κι όμως, η συλλογική μας μνήμη αποδεικνύεται εντυπωσιακά κοντή. Σε παλαιότερη έρευνα του περιοδικού Highlights, το εξωφρενικό 88% των Ελλήνων δήλωσε πως δεν είχε ακούσει ποτέ το όνομά του, ενώ μόλις το 5% γνώριζε τη πραγματική του ιδιότητα. Ο Πικιώνης παραμένει ένας αόρατος ευεργέτης της αισθητικής μας· ένας σεβάσμιος «παππούς» της τέχνης, του οποίου την κληρονομιά απολαμβάνουμε καθημερινά χωρίς να τη γνωρίζουμε.

Από τη ζωγραφική στο Παρίσι στον ελληνικό μοντερνισμό

Γεννημένος στον Πειραιά το 1887 με καταγωγή από τη Χίο, ο Δημήτρης Πικιώνης μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον γεμάτο ποίηση και εικαστικά. Ήταν ο πρώτος μαθητής του Κωνσταντίνου Παρθένη, ενώ η αρχική του μεγάλη αγάπη δεν ήταν η αρχιτεκτονική, αλλά η ζωγραφική.

• 1908: Αποφοιτά από το ΕΜΠ ως Πολιτικός Μηχανικός και φεύγει για Μόναχο και Παρίσι, όπου σπουδάζει σχεδιασμό και ζωγραφική.
• 1921-1925: Διορίζεται στο ΕΜΠ (όπου διετέλεσε καθηγητής έως το 1958) και παράλληλα σχεδιάζει τα πρώτα του κτίσματα, επηρεασμένος από τη λαϊκή αρχιτεκτονική της Αίγινας.
• 1935-1937: Εκδίδει μαζί με τον Νίκο Χατζηκυριάκο-Γκίκα το πρωτοποριακό περιοδικό «3ο Μάτι», συσπειρώνοντας την ελίτ των Ελλήνων διανοουμένων (Τσαρούχης, Εγγονόπουλος, Κόντογλου).
• 1951-1957: Σχεδιάζει και υλοποιεί το κορυφαίο του επίτευγμα: τη διαμόρφωση του αρχαιολογικού χώρου γύρω από την Ακρόπολη.

@bookpoint.gr

Το σημείο καμπής: Όταν το οικουμενικό συνάντησε την ελληνικότητα

Το 1932, ο Πικιώνης ολοκληρώνει το 14ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών στα Πευκάκια του Λυκαβηττού. Το κτίριο αποτελεί αριστούργημα, όμως ο ίδιος βιώνει μια εσωτερική κρίση. Συνειδητοποιεί ότι ο αυστηρός, δυτικός μοντερνισμός δεν τον εκφράζει απόλυτα.

Έκτοτε, υιοθετεί μια ριζοσπαστική φιλοσοφία: το οικουμενικό πνεύμα πρέπει να συντεθεί αρμονικά με την εθνική παράδοση.

Αυτή η αισθητική στροφή κορυφώθηκε τη δεκαετία του '50, όταν ανέλαβε να διαμορφώσει τους χώρους γύρω από την Ακρόπολη. Ο Πικιώνης δεν έστρωσε απλώς δρόμους· δημιούργησε ένα τεράστιο «μωσαϊκό» από ακανόνιστες μάρμαρα, πέτρες και θραύσματα κατεδαφισμένων αθηναϊκών σπιτιών, μετατρέποντας την περιδιάβαση στην Ακρόπολη σε μια πνευματική εμπειρία.

Μια σπουδαία παρακαταθήκη που εκπέμπει σήμα κινδύνου

Σήμερα, ο Δημήτρης Πικιώνης μνημονεύεται από την διεθνή αρχιτεκτονική κοινότητα ως ένας πρωτοπόρος που κατάφερε να παντρέψει τη λαϊκή σοφία με τη μοντέρνα τέχνη. Ωστόσο, η ίδια η πόλη που ευεργέτησε φαίνεται να παραμελεί τα δημιουργήματά του.

Το ιστορικό 14ο Δημοτικό Σχολείο στον Λυκαβηττό —ένα ζωντανό μνημείο της αθηναϊκής αρχιτεκτονικής— βρίσκεται αντιμέτωπο με τη φθορά του χρόνου, εμφανίζοντας διαρροές και σοβαρές ζημιές στις υποδομές του. Η ανάγκη να προστατεύσουμε το έργο του αναδείχτηκε ξανά, υπενθυμίζοντας ότι ο Πικιώνης δεν ήταν απλώς ένας αρχιτέκτονας: ήταν ο άνθρωπος που έδωσε σχήμα, πέτρα και ψυχή στον περίπατο της Αθήνας.