Σήμερα έμαθα: Πώς τα πουλιά που κάθονται σε καλώδια υψηλής τάσης δεν παθαίνουν ηλεκτροπληξία;

Είναι μια γνώριμη εικόνα που συναντάμε καθημερινά στους δρόμους και την ύπαιθρο: δεκάδες πουλιά να στέκονται ξεκούραστα πάνω σε γυμνά καλώδια ηλεκτρικού ρεύματος, όπου μεταφέρονται χιλιάδες βολτ.

Για τον άνθρωπο, μια απλή επαφή με αυτά τα σύρματα θα ήταν ακαριαία μοιραία, όμως τα πτηνά δείχνουν να μην επηρεάζονται στο ελάχιστο. Η εξηγηση αυτού του φαινομένου δεν κρύβεται σε κάποια βιολογική «υπερδύναμη» των πουλιών, αλλά στους βασικούς νόμους της φυσικής και του ηλεκτρισμού.

Η βασική αρχή του ηλεκτρικού ρεύματος είναι ότι αναζητά πάντα τη διαδρομή με τη μικρότερη αντίσταση για να κινηθεί, ενώ παράλληλα απαιτεί διαφορά δυναμικού (τάσης) ανάμεσα σε δύο σημεία ώστε να υπάρξει ροή. Όταν ένα πουλί προσγειώνεται πάνω σε ένα ηλεκτροφόρο καλώδιο, τοποθετεί και τα δύο του πόδια πάνω στο ίδιο σύρμα. Αυτό σημαίνει ότι και τα δύο σημείο επαφής βρίσκονται ακριβώς στην ίδια ηλεκτρική τάση, με αποτέλεσμα να μην δημιουργείται διαφορά δυναμικού και το ρεύμα να μην έχει κανέναν λόγο να περάσει μέσα από το σώμα του.

Η διαδρομή της ελάχιστης αντίστασης

Επιπλέον, ο ηλεκτρισμός είναι εξαιρετικά «τεμπέλης» και προτιμά να ταξιδεύει μέσα από υλικά που προσφέρουν τη μικρότερη δυνατή αντίσταση. Τα χάλκινα ή αλουμινένια καλώδια του δικτύου είναι εξαιρετικοί αγωγοί του ηλεκτρισμού, σε αντίθεση με το σώμα ενός πουλιού, το οποίο προβάλλει πολύ μεγαλύτερη αντίσταση στη ροή του ρεύματος. Έτσι, το ηλεκτρικό ρεύμα απλώς προσπερνά το πτηνό και συνεχίζει την πορεία του κατά μήκος του καλωδίου.

Τα πράγματα όμως αλλάζουν δραματικά αν η διαδρομή του ρεύματος κλείσει προς το έδαφος ή προς κάποιον άλλον αγωγό. Για να συμβεί ηλεκτροπληξία, πρέπει το σώμα να λειτουργήσει ως «γέφυρα» ανάμεσα σε δύο διαφορετικές τάσεις — για παράδειγμα, ανάμεσα σε ένα καλώδιο και τη γη, ή ανάμεσα σε δύο διαφορετικά καλώδια.

Πότε τα πουλιά βρίσκονται σε πραγματικό κίνδυνο;

Αυτός είναι και ο λόγος που τα μικρά πουλιά δεν αντιμετωπίζουν κανένα πρόβλημα, αλλά τα μεγαλύτερα πτηνά, όπως οι πελαργοί, οι αετοί ή τα αεροβόλα αρπακτικά, κινδυνεύουν άμεσα. Αν ένα πουλί με μεγάλο άνοιγμα φτερών αγγίξει ταυτόχρονα δύο διαφορετικά καλώδια ή αν το ράμφος και τα φτερά του έρθουν σε επαφή με τη μεταλλική κολόνα (που είναι γειωμένη) ενώ πατάει στο καλώδιο, η διαδρομή κλείνει ακαριαία. Σε αυτή την περίπτωση, η διαφορά τάσης είναι τεράστια και το ρεύμα διαπερνά το σώμα του με καταστροφικά αποτελέσματα.

Οι εταιρείες παροχής ηλεκτρικής ενέργειας τοποθετούν πλέον ειδικά πλαστικά καλύμματα, μονωτικά υλικά και αποτροπείς προσγείωσης στις στύλους υψηλής τάσης, προστατεύοντας τόσο την πανίδα όσο και το ίδιο το δίκτυο από βραχυκυκλώματα. Έτσι, η φυσική συνεχίζει να προσφέρει στα μικρά πουλιά ένα ασφαλές παρατηρητήριο, αρκεί να κρατούν τα φτερά τους μαζευμένα.