Σήμερα έμαθα: Η ιστορία πίσω από τη φωτογραφία του Αϊνστάιν με τη γλώσσα έξω

Είναι ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα κλικ στην ιστορία της φωτογραφίας. Ο σπουδαιότερος φυσικός του 21ου αιώνα, ο άνθρωπος που άλλαξε για πάντα την αντίληψή μας για το σύμπαν, κοιτάζει αφηρημένα τον φακό και βγάζει τη γλώσσα του με μια παιδική, σχεδόν προκλητική αθωότητα.

Η εικόνα αυτή έχει τυπωθεί σε εκατομμύρια αφίσες, μπλουζάκια και κούπες, μετατρέποντας τον Άλμπερτ Αϊνστάιν από έναν απόμακρο επιστήμονα στο απόλυτο pop icon. Πίσω όμως από αυτό το αυθόρμητο στιγμιότυπο κρύβεται μια πολύ συγκεκριμένη στιγμή εξάντλησης και εκνευρισμού.

Η ιστορία γράφτηκε στις 14 Μαρτίου 1951, την ημέρα που ο Αϊνστάιν γιόρταζε τα 72α γενέθλιά του. Συνάδελφοι, φίλοι και θαυμαστές είχαν διοργανώσει μια τιμητική εκδήλωση προς τιμήν του στο Ινστιτούτο Προηγμένων Μελετών του Πρίνστον. Όπως ήταν φυσικό, έξω από το κτίριο είχαν συγκεντρωθεί δεκάδες δημοσιογράφοι και φωτορεπόρτερ, διψασμένοι για μια δήλωση ή μια πόζα του διάσημου νομπελίστα, ο οποίος είχε αρχίσει να κουράζεται επικίνδυνα από τη συνεχή προσοχή των μέσων ενημέρωσης.

Η στιγμή της εξάντλησης και η αυθόρμητη αντίδραση

Αργά το βράδυ, εξαντλημένος από τους συνεχείς εορτασμούς και τις αμέτρητες ερωτήσεις, ο Αϊνστάιν επιβιβάστηκε στο πίσω κάθισμα ενός αυτοκινήτου ανάμεσα στον Δρ. Φρανκ Άιντελοτ και τη σύζυγό του. Καθώς το όχημα ετοιμαζόταν να ξεκινήσει, οι φωτογράφοι περικύκλωσαν το παράθυρο, επιμένοντας για «μία ακόμα φωτογραφία». Οι περισσότεροι ζητούσαν επίμονα από τον επιστήμονα να χαμογελάσει ξανά για τον φακό, κάτι που εκείνος είχε κάνει εκατοντάδες φορές καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας.

Εκείνη ακριβώς τη στιγμή, ο φωτογράφος Arthur Sasse από το ειδησεογραφικό πρακτορείο UPI πλησίασε στο ανοιχτό παράθυρο. Αντί να χαμογελάσει υπάκουα για άλλη μια φορά, ο Αϊνστάιν αντέδρασε με έναν εντελώς απρόβλεπτο τρόπο: γύρισε το κεφάλι του, κοίταξε τον φακό και έβγαλε τη γλώσσα του για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου. Ο Sasse, με εκπληκτικά αντανακλαστικά, πάτησε το κλείστρο και κατέγραψε το μοναδικό αυτό καρέ πριν ο επιστήμονας προλάβει να στρέψει το πρόσωπό του αλλού.

Πώς ο ίδιος ο Αϊνστάιν αποθέωσε τη φωτογραφία

Αρχικά, οι αρχισυντάκτες του πρακτορείου εξέφρασαν επιφυλάξεις για το αν έπρεπε να δημοσιευτεί το συγκεκριμένο στιγμιότυπο, φοβούμενοι ότι θα μπορούσε να θεωρηθεί προσβλητικό για την προσωπικότητα του διακεκριμένου σοφού. Ωστόσο, όταν ο ίδιος ο Αϊνστάιν είδε τη φωτογραφία στην εφημερίδα, ενθουσιάστηκε τόσο πολύ που ζήτησε από το πρακτορείο να του παραδώσει εννέα πρωτότυπα αντίγραφα.

Ο Αϊνστάιν όχι μόνο λάτρεψε την εικόνα, αλλά αποφάσισε να τη χρησιμοποιήσει προσωπικά. Έκοψε το πλαίσιο της φωτογραφίας ώστε να φαίνεται μόνο το δικό του πρόσωπο και άρχισε να τη στέλνει ως ευχετήρια κάρτα σε στενούς του φίλους. Μάλιστα, σε ένα από τα αντίγραφα σημείωσε με χιούμορ ότι η χειρονομία αυτή εξέφραζε τη γενικότερη στάση του απέναντι στην ανθρωπότητα, την πολιτική και την τυπικότητα της κοινωνίας.

Η κληρονομιά μιας εμβληματικής εικόνας

Η φωτογραφία του Arthur Sasse πέτυχε κάτι μοναδικό: να αποδομήσει το στερεότυπο του αυστηρού, απρόσιτου επιστήμονα και να αναδείξει την ανθρώπινη, αντισυμβατική και χιουμοριστική πλευρά μιας ιδιοφυΐας. Ο Αϊνστάιν, που πάντα απεχθανόταν τη δημόσια επιτήδευση και τον κομφορμισμό, βρήκε σε αυτή την αυθόρμητη πόζα την απόλυτη έκφραση της προσωπικότητάς του.

Σήμερα, η συγκεκριμένη φωτογραφία θεωρείται ένα από τα πιο ακριβά ιστορικά ντοκουμέντα. Το 2009, ένα από τα πρωτότυπα αντίγραφα που είχε υπογράψει ο ίδιος ο Αϊνστάιν δημοπρατήθηκε για το ποσό των 74.324 δολαρίων, αποδεικνύοντας ότι μια στιγμή στιγμιαίας κούρασης και παιδικού πείσματος μπορεί να μείνει στην ιστορία για πάντα.