Η θεωρία συνωμοσίας για το κινητό τηλέφωνο σε πίνακα του 1937 ‑ Η εξήγηση των ιστορικών

Ένας πίνακα ζωγραφικής του 1937 έχει καταφέρει να διχάσει το διαδίκτυο, τροφοδοτώντας απίθανες θεωρίες συνωμοσίας περί «ταξιδιωτών του χρόνου».

Αιτία; Ένα μικρό, ορθογώνιο αντικείμενο στα χέρια ενός αυτόχθονα Αμερικανού, το οποίο μοιάζει εκπληκτικά με σύγχρονο smartphone.

Η συζήτηση άναψε ξανά στα social media μετά από ανάρτηση στο X, όπου χρήστες αναρωτιούνταν αν ο καλλιτέχνης «ανακάλυψε το iPhone 70 χρόνια πριν την εφεύρεσή του».

Πρόκειται για την τοιχογραφία «Mr. Pynchon and the Settling of Springfield», φιλοτεχνημένη από τον Ιταλοαμερικανό καλλιτέχνη Umberto Romano. Το έργο απεικονίζει την ίδρυση της πόλης Σπρίνγκφιλντ στη Μασαχουσέτη κατά τον 17ο αιώνα, παρουσιάζοντας τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των Αγγλων αποίκων και των ιθαγενών φυλών.

Tweet

Το «iPhone» του 17ου αιώνα που αναστάτωσε το X

Στο επίμαχο σημείο του πίνακα, ένας αυτόχθονας άνδρας βρίσκεται στο πρώτο πλάνο, κρατώντας στα χέρια του ένα αντικείμενο με σκούρα πίσω πλευρά και μεταλλικό, γυαλιστερό περίγραμμα. Η στάση του σώματός του —με το κεφάλι ελαφρώς γερμένο και τα μάτια προσηλωμένα στην ορθογώνια επιφάνεια— θυμίζει εφιαλτικά έναν σύγχρονο άνθρωπο που σκρολάρει στο κινητό του.

Η εικόνα ήταν υπεραρκετή για να πυροδοτήσει σενάρια επιστημονικής φαντασίας. Ωστόσο, οι ιστορικοί τέχνης και οι ερευνητές προσγειώνουν την πραγματικότητα, δίνοντας μια πολύ πιο απλή και ορθολογική ερμηνεία: το αντικείμενο είναι απλώς ένας καθρέφτης.

Κατά τον 17ο αιώνα, οι καθρέφτες αποτελούσαν πολύτιμο και εξαιρετικά δημοφιλές εμπόρευμα στις συναλλαγές των Ευρωπαίων αποίκων με τους ιθαγενείς. Η περιέργεια του άνδρα στον πίνακα δεν οφείλεται σε κάποιου είδους οθόνη αφής, αλλά στο γεγονός ότι παρατηρεί για πρώτη φορά την αντανάκλαση του προσώπου του.

Tweet

Η ιστορία πίσω από το έργο και η Μεγάλη Ύφεση

Ο πίνακας δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του Federal Arts Project, ενός κυβερνητικού προγράμματος των ΗΠΑ (1935-1943) που παρείχε εργασία σε καλλιτέχνες κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης. Σήμερα βρίσκεται στο κτίριο των κρατικών υπηρεσιών στο Σπρίνγκφιλντ —το οποίο αρχικά λειτουργούσε ως το κεντρικό ταχυδρομείο της πόλης.

Κεντρική φιγούρα του έργου είναι ο William Pynchon, ο Άγγλος αποικιοκράτης που το 1636 αγόρασε τη γη από τη φυλή Agawam για να ιδρύσει τον οικισμό.

Για να αποδώσει την ιστορική εξέλιξη της περιοχής, ο Romano συνεργάστηκε με τοπικούς ιστορικούς. Το έργο δεν αποτυπώνει μια συγκεκριμένη στιγμή, αλλά λειτουργεί ως εικαστικό μωσαϊκό τριών αιώνων ιστορίας.

Το ημι-αφηρημένο ύφος του καλλιτέχνη και οι γωνιώδεις φόρμες του είναι αυτά που δημιουργούν την οπτική απάτη στα μάτια του σύγχρονου παρατηρητή. Χωρίς να χρειάζονται ταξίδια στο χρόνο ή αεροπλανικές θεωρίες, η επιστήμη ξεκαθαρίζει ότι το «smartphone» του 1937 δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα κομμάτι γυαλί του 1636.