Ο όρος «alpha male» κυκλοφορεί σήμερα παντού, κυρίως στα social media, φορτωμένος με εικόνες δύναμης, επιβολής και διαρκούς ετοιμότητας για μάχη.

 Παρουσιάζεται ως το απόλυτο ανδρικό πρότυπο, ο άντρας που ελέγχει τον χώρο, τους άλλους και –υποτίθεται– τη μοίρα του. Όμως η αλήθεια είναι πως αυτή η ιδέα δεν γεννήθηκε μέσα στις ανθρώπινες κοινωνίες. Ο πρώτος «άλφα» που καταγράφηκε ιστορικά δεν ήταν άνθρωπος, αλλά ζώο.

Η έννοια του alpha male προέκυψε από παρατηρήσεις βιολόγων στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν ερευνητές που μελετούσαν κοινωνικές ιεραρχίες σε ζώα –ακόμη και σε πουλερικά– χρησιμοποίησαν το γράμμα άλφα για να περιγράψουν τα κυρίαρχα αρσενικά. Από εκεί και πέρα, ο όρος επεκτάθηκε σε λύκους, πιθήκους, θαλάσσιους ίππους και άλλα είδη, αποκτώντας σιγά-σιγά σχεδόν μυθικές διαστάσεις.

freepik

Στην περίπτωση των λύκων, όμως, η εικόνα του σκληρού και διαρκώς επιθετικού άλφα έχει καταρριφθεί. Παλιότερες θεωρίες βασίστηκαν σε παρατηρήσεις ζώων σε αιχμαλωσία, όπου άγνωστοι μεταξύ τους λύκοι αναγκάζονταν να συνυπάρχουν. Εκεί πράγματι εμφανίζονταν συγκρούσεις για κυριαρχία. Στη φύση, όμως, οι αγέλες λειτουργούν οικογενειακά: ξεκινούν από ένα ζευγάρι και η «ηγεσία» δεν είναι αποτέλεσμα επιβολής, αλλά γονεϊκής σχέσης. Δεν υπάρχει μάχη εξουσίας. Υπάρχει φροντίδα και ρόλος.

Σε ορισμένα πρωτεύοντα θηλαστικά, η ιεραρχία είναι πιο εμφανής. Ο άλφα αρσενικός τρώει πρώτος, δέχεται περιποίηση και έχει αυξημένες ορμόνες ή σωματικά χαρακτηριστικά. Παρ’ όλα αυτά, η θέση του συνοδεύεται από ευθύνη. Οφείλει να προστατεύει την ομάδα και να διατηρεί συμμαχίες. Χωρίς κοινωνικούς δεσμούς, δεν επιβιώνει στην κορυφή. Ο άλφα στο ζωικό βασίλειο δεν είναι μοναχικός πολεμιστής· είναι διαχειριστής σχέσεων.

Το πρόβλημα ξεκινά όταν αυτό το μοντέλο μεταφέρεται αυτούσιο στους ανθρώπους. Στη φύση, η «άλφα» θέση δεν είναι μόνιμη ταυτότητα, αλλά μια ρευστή κατάσταση που αλλάζει με τον χρόνο, τις συνθήκες ή και την τύχη. Ακόμη και τα ίδια τα ζώα συχνά δεν αντιλαμβάνονται αμέσως ότι έχουν ανέβει στην κορυφή. Η κυριαρχία δεν είναι στόχος ζωής. Είναι ρόλος που προκύπτει.

Ίσως, τελικά, το πραγματικό μάθημα από τα ζώα δεν είναι η επιβολή, αλλά η ευθύνη. Όχι η τοξική αρρενωπότητα, αλλά η συνύπαρξη. Και αυτό λέει περισσότερα για τον άνθρωπο απ’ όσο θα ήθελαν να παραδεχτούν οι σύγχρονοι «άλφα».