Η Δευτέρα δεν είναι απλώς η αρχή της εβδομάδας. Σύμφωνα με διεθνή επιστημονική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό The BMJ, φαίνεται να είναι η ημέρα με τον υψηλότερο καταγεγραμμένο κίνδυνο αυτοκτονικής θνησιμότητας σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η έρευνα, στην οποία συμμετείχαν επιστημονικές ομάδες από διάφορες χώρες, βασίστηκε σε δεδομένα που καλύπτουν περισσότερα από 1,7 εκατομμύρια περιστατικά αυτοκτονιών σε 26 χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ισπανία, από το 1971 έως το 2019. Το εύρος του δείγματος καθιστά τη μελέτη μία από τις μεγαλύτερες που έχουν πραγματοποιηθεί πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα.

Τα αποτελέσματα δείχνουν ένα σταθερό μοτίβο: οι Δευτέρες εμφανίζουν σημαντικά αυξημένα ποσοστά, ενώ τα Σαββατοκύριακα καταγράφονται χαμηλότερες τιμές. Παράλληλα, ένα ακόμη στοιχείο που ξεχωρίζει είναι η αύξηση του κινδύνου την Πρωτοχρονιά σε πολλές από τις χώρες που εξετάστηκαν.

Οι ερευνητές επιχειρούν να ερμηνεύσουν αυτά τα μοτίβα όχι μόνο με βάση ατομικούς παράγοντες ψυχικής υγείας, αλλά και μέσα από κοινωνικές και περιβαλλοντικές συνθήκες. Η μετάβαση από την ανάπαυση του Σαββατοκύριακου στην πίεση της εργασιακής εβδομάδας, αλλά και το ψυχολογικό βάρος της Πρωτοχρονιάς, όταν οι «νέες αρχές» συχνά συνοδεύονται από προσδοκίες που δεν εκπληρώνονται, φαίνεται να παίζουν ρόλο σε αυτό που οι επιστήμονες περιγράφουν ως «broken promise effect».

Την ίδια στιγμή, η μελέτη υπενθυμίζει ότι η αυτοκτονία αποτελεί ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο δημόσιας υγείας. Παγκοσμίως εκτιμάται ότι πάνω από 700.000 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους κάθε χρόνο, ενώ στην Ισπανία, για παράδειγμα, καταγράφονται σχεδόν 4.000 θάνατοι ετησίως. Πίσω από κάθε αριθμό, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, υπάρχει μια προσωπική και κοινωνική τραγωδία που δεν αποτυπώνεται στα στατιστικά.

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι οι ψυχικές διαταραχές, όπως η κατάθλιψη και οι εξαρτήσεις, αποτελούν βασικούς παράγοντες κινδύνου, όμως δεν εξηγούν από μόνες τους τις διακυμάνσεις μέσα στον χρόνο. Η κοινωνική απομόνωση, οι εργασιακές πιέσεις, η κατανάλωση αλκοόλ και πολιτισμικοί παράγοντες φαίνεται να συμβάλλουν στη διαμόρφωση αυτών των «κορυφών» κινδύνου.

Παράλληλα, ειδικοί που σχολίασαν τη μελέτη επισημαίνουν τη σημασία της: η αναγνώριση χρονικών μοτίβων μπορεί να βοηθήσει στον σχεδιασμό πιο στοχευμένων πολιτικών πρόληψης, αλλά και στην ενίσχυση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας σε περιόδους αυξημένης πίεσης.

Ωστόσο, υπογραμμίζουν και τους περιορισμούς: οι διαφορές ανάμεσα σε χώρες, πολιτισμούς και συστήματα καταγραφής σημαίνουν ότι τα ευρήματα δεν μπορούν να γενικευτούν εύκολα χωρίς προσοχή.

Το βασικό συμπέρασμα, όπως το συνοψίζουν οι ερευνητές, δεν είναι απλώς ότι κάποιες ημέρες είναι «πιο επικίνδυνες» από άλλες. Είναι ότι η ψυχική υγεία δεν λειτουργεί ανεξάρτητα από τον χρόνο, τη ρουτίνα και την κοινωνική ζωή.

Και αυτό μετατοπίζει τη συζήτηση από το ατομικό επίπεδο σε ένα ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο πρόληψης, υποστήριξης και έγκαιρης παρέμβασης.