Η Παγκόσμια Σκακιέρα των Ενδιάμεσων Εκλογών στις ΗΠΑ: Γιατί το Αποτέλεσμα Αφορά Κάθε Γωνιά του Πλανήτη

Ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, θα εξακολουθεί να βρισκεται στον Λευκό Οίκο το πρωί της επομένης των ενδιάμεσων εκλογών. Ωστόσο, ανάλογα με το αποτέλεσμα της κάλπης, ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπος με ένα εντελώς διαφορετικό πολιτικό τοπίο.

 Αν και ο ίδιος δεν εμπλέκεται άμεσα ως υποψήφιος, το πολιτικό του μέλλον —τουλάχιστον για τα επόμενα δύο χρόνια της δεύτερης θητείας του— εξαρτάται σε απόλυτο βαθμό από τη σύνθεση του νέου Κογκρέσου.

Οι ενδιάμεσες εκλογές (midterm elections) διεξάγονται στο μέσο της προεδρικής θητείας και αποτελούν παραδοσιακά ένα αυστηρό «δημοψήφισμα» για τις επιδόσεις του ενοίκου του Λευκού Οίκου. Στην παρούσα συγκυρία, όμως, το διακύβευμα υπερβαίνει κατά πολύ την εσωτερική πολιτική σκηνή της Ουάσιγκτον. Σε έναν κόσμο που φλέγεται από τον πόλεμο στο Ιράν, τις πιέσεις στη Μέση Ανατολή, τις αναταράξεις στις τιμές του πετρελαίου και το φάσμα των παγκόσμιων δασμών, η έκβαση αυτής της αναμέτρησης δοκιμάζει τα ίδια τα συνταγματικά «αντίβαρα» (checks and balances) της αμερικανικής δημοκρατίας και καθορίζει τις ισορροπίες σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Τι Κρίνεται στις Κάλπες: Το Εκλογικό Τοπίο και οι Αριθμοί

Το Κογκρέσο των ΗΠΑ αποτελείται από τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία. Και τα δύο σώματα πρέπει να εγκρίνουν τη νομοθεσία προκειμένου αυτή να τεθεί σε ισχύ, ενώ παράλληλα ασκούν καθοριστικό κοινοβουλευτικό έλεγχο στην εκτελεστική εξουσία.

Στη συγκεκριμένη εκλογική αναμέτρηση τίθενται σε διεκδίκηση:

• Και οι 435 έδρες της Βουλής των Αντιπροσώπων: Οι μέτοχοι εκλέγονται κάθε δύο χρόνια. Οι Ρεπουμπλικανοί υπερασπίζονται μια οριακή πλειοψηφία, ενώ οι Δημοκρατικοί χρειάζονται καθαρή αύξηση τεσσάρων εδρών για να ανατρέψουν τους συσχετισμούς.
• 35 από τις 100 έδρες της Γερουσίας: Με τους γερουσιαστές να υπηρετούν εξαετείς θητείες, ανανεώνεται το ένα τρίτο του σώματος. Με τους Ρεπουμπλικανούς να κατέχουν 53 έδρες έναντι 47 των Δημοκρατικών (και των ανεξάρτητων που συνεργάζονται μαζί τους), οι Δημοκρατικοί χρειάζονται επίσης τέσσερις έδρες για να εξασφαλίσουν την πλειοψηφία. Σε περίπτωση ισοπαλίας 50-50, την αποφασιστική 101η ψήφο διατηρεί ο Ρεπουμπλικανός αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς.
• 39 Κυβερνήτες Πολιτειών και Χιλιάδες Τοπικές Έδρες: Οι αναμετρήσεις αυτές καθορίζουν κρίσιμα ζητήματα καθημερινότητας, από την εκπαίδευση και τις αμβλώσεις μέχρι τους εκλογικούς κανόνες.

Ιστορικά, το κυβερνών κόμμα υφίσταται απώλειες στις ενδιάμεσες εκλογές (στο 90% των αναμετρήσεων από το 1946). Ωστόσο, η έντονη πολιτική πόλωση, η αναδιάταξη των εκλογικών περιφερειών και τα παράγοντες όπως το κόστος ζωής, η μετανάστευση και οι εξωτερικές κρίσεις καθιστούν το αποτέλεσμα εξαιρετικά αμφίρροπο.

Γιατί οι Ενδιάμεσες Εκλογές Αφορούν Όλον τον Κόσμο

Αν και πρόκειται για εσωτερική διαδικασία των ΗΠΑ, η έκβαση των εκλογών επηρεάζει άμεσα την παγκόσμια οικονομία, τη γεωπολιτική σταθερότητα και την καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών σε κάθε γωνιά της γης.

1. Ενεργειακή Κρίση, Πόλεμος στο Ιράν και Τιμές Καυσίμων

Ο πόλεμος στο Ιράν και οι κλιμακούμενες εντάσεις στη Μέση Ανατολή έχουν προκαλέσει ισχυρούς κραδασμούς στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Η διαταραχή των προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου ώθησε τις τιμές των καυσίμων στην αντλία σε επίπεδα ρεκόρ. Ένα αντιπολιτευόμενο Κογκρέσο μπορεί να ασκήσει ασφυκτικές πιέσεις στην ενεργειακή στρατηγική του Λευκού Οίκου, να μπλοκάρει κονδύλια ή να απαιτήσει μεγαλύτερη διαφάνεια στις στρατιωτικές εμπλοκές, επηρεάζοντας άμεσα τις τιμές του πετρελαίου, τις θαλάσσιες μεταφορές και τους λογαριασμούς ενέργειας στην Ευρώπη.

2. Εμπορικός Πόλεμος και Δασμοί Τραμπ

Η πολιτική των μονομερών δασμών που προωθεί ο Τραμπ απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλες διεθνείς οικονομίες αποτελεί διαρκή πηγή αβεβαιότητας. Αν οι Δημοκρατικοί ανακτήσουν τον έλεγχο της Βουλής ή της Γερουσίας, η νομοθετική εξουσία θα αποκτήσει εργαλεία για να αμφισβητήσει εμπορικές πρωτοβουλίες, να θέσει όρους σε κυρώσεις και να επιβάλει διαπραγματεύσεις, επηρεάζοντας τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.

3. Γεωπολιτική Επιθετικότητα: Από τη Βενεζουέλα στην Κούβα

Η εξωτερική πολιτική της διοίκησης Τραμπ, που χαρακτηρίζεται από επιθετικές παρεμβάσεις —όπως η πίεση στη Βενεζουέλα και ο κίνδυνος κλιμάκωσης ή εισβολής σε περιοχές όπως η Κούβα— τίθεται υπό το μικροσκόπιο. Το Κογκρέσο κατέχει την «εξουσία του πορτοφολιού» (power of the purse) και την αρμοδιότητα έγκρισης αμυντικών κονδυλίων. Μια εχθρική πλειοψηφία στο Καπιτώλιο μπορεί να φρενάρει στρατιωτικές περιπέτειες στο εξωτερικό, αρνούμενη τη χρηματοδότηση νέων μετώπων.

Checks and Balances: Μπορεί το Σύνταγμα να «Φρενάρει» τον Τραμπ;

Το αμερικανικό σύνταγμα βασίζεται στην αρχή της διάκρισης των εξουσιών και των αμοιβαίων ελέγχων (checks and balances).

• Σενάριο Νίκης των Δημοκρατικών: Εάν οι Δημοκρατικοί επικρατήσουν στη Βολή των Αντιπροσώπων, ο Τραμπ χάνει τη δυνατότητα να περνά ανεμπόδιστα νομοσχέδια. Παράλληλα, η Βουλή αποκτά την εξουσία να ξεκινήσει εξονυχιστικές κοινοβουλευτικές έρευνες, να εκδώσει κλητεύσεις (subpoenas) για στελέχη της κυβέρνησης και να ενισχύσει τις πιέσεις για παραπομπή (impeachment). Αν οι Δημοκρατικοί κερδίσουν και τη Γερουσία, αποκτούν τη δύναμη να μπλοκάρουν τους διορισμούς υπουργών, πρεσβευτών και ομοσπονδιακών δικαστών.
• Το Εκτελεστικό Βέτο: Ακόμη και με εχθρικό Κογκρέσο, ο πρόεδρος διατηρεί ευρείες εκτελεστικές αρμοδιότητες και το δικαίωμα άσκησης βέτο. Για την παράκαμψη ενός προεδρικού βέτο απαιτείται αυξημένη πλειοψηφία 2/3 και στα δύο σώματα —ένας πήχης σχεδόν ανέφικτος στο σημερινό πολωμένο κλίμα.

Ο Κίνδυνος «Λύσσακας» και η Απειλή του Στρατού στους Δρόμους

Το πιο επικίνδυνο σενάριο αφορά την αντίδραση του Τραμπ σε περίπτωση ήττας ή αμφισβήτησης των αποτελεσμάτων. Σύμμαχοι του Αμερικανού προέδρου έχουν κατά καιρούς επικαλεστεί ακραία μέτρα, όπως η κήρυξη κατάστασης εκτάκτου ανάγκης ή η επικληση του Νόμου περί Εξέγερσης (Insurrection Act) για τη χρήση του ομοσπονδιακού στρατού ή της Εθνοφυλακής στο εσωτερικό της χώρας.

Ωστόσο, το νομικό σύστημα των ΗΠΑ θέτει αυστηρά όρια:

1. Εκλογική Αρμοδιότητα: Η διεξαγωγή και η επικύρωση των εκλογών ανήκει συνταγματικά στις Πολιτείες και το Κογκρέσο, όχι στον Πρόεδρο.
2. Στρατιωτική Εμπλοκή: Η νομοθεσία (18 U.S.C. Section 592 & Posse Comitatus Act) απαγορεύει αυστηρά την παρουσία ένοπλων στρατιωτικών δυνάμεων σε εκλογικά τμήματα ή την παρέμβαση σε εκλογικές διαδικασίες.
3. Θεσμικά Αντίβαρα: Τυχόν απόπειρα επίκλησης εκτάκτων εξουσιών για την ακύρωση ή την παρεμπόδιση της μεταβίβασης εξουσίας θα βρει απέναντι τόσο τα ομοσπονδιακά δικαστήρια όσο και την ηγεσία του Πενταγώνου, που έχει ξεκαθαρίσει την αφοσίωσή της στο Σύνταγμα.

Η Ελληνική Διάσταση: Ενέργεια, Άμυνα και το Ελληνικό Λόμπι

Για την Ελλάδα, η έκβαση των αμερικανικών ενδιάμεσων εκλογών παρακολουθείται με έντονο ενδιαφέρον:

• Ενεργειακός Ρόλος: Η Αθήνα έχει αναβαθμίσει τη συνεργασία της με την Ουάσιγκτον μέσω του Κάθετου Διαδρόμου φυσικού αερίου και των υποδομών LNG. Οι προτεραιότητες του νέου Κογκρέσου για τις εξαγωγές ενέργειας και τη γεωπολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο επηρεάζουν άμεσα τους ελληνικούς σχεδιασμούς.
• Αμυντικές Συμφωνίες: Με πρόσφατες ανακοινώσεις για αμερικανικές πωλήσεις στρατιωτικού υλικού ύψους 4 δισ. δολαρίων, οι ισορροπίες στο Κογκρέσο καθορίζουν την ταχύτητα εγκρίσεων και τη γενικότερη αμερικανική αμυντική παρουσία στην περιοχή.
• Το Congressional Hellenic Caucus: Η διακομματική ομάδα για τα ελληνικά ζητήματα στο Κογκρέσο αριθμεί περίπου 80 μέλη, με επικεφαλής τους ελληνοαμερικανούς βουλευτές Γκας Μπιλιράκη (Ρεπουμπλικανός) και Κρις Πάπας (Δημοκρατικός). Η πιθανή εκλογή του Πάπας στη Γερουσία και οι ανακατατάξεις στις έδρες θα κρίνουν την αποτελεσματικότητα του ελληνικού λόμπι απέναντι στις ελληνοτουρκικές ισορροπίες και το Κυπριακό.

Η κάλπη των ενδιάμεσων εκλογών δεν θα κρίνει απλώς την πλειοψηφία στο Καπιτώλιο. Θα δοκιμάσει την αντοχή των αμερικανικών θεσμών απέναντι στην πολιτική πόλωση και θα καθορίσει αν η ισχυρότερη δύναμη του πλανήτη θα συνεχίσει με μια ανεξέλεγκτη προεδρική ατζέντα ή αν θα εισέλθει σε μια περίοδο θεσμικού φρένου και διαπραγματεύσεων.