Ποια είναι η «Φοιτητική Λίστα» που πήρε την εξουσία στη Σερβία νικώντας στις εκλογές

Μέσα σε μόλις δύο χρόνια, ένας πρωτοφανής πολιτικός «σεισμός» σάρωσε τη Σερβία, ανατρέποντας μια πανίσχυρη και φαινομενικά ακατάβλητη κυριαρχία 14 ετών.

Η «Φοιτητική Λίστα – Οι Φοιτητές Νικούν», ένα οριζόντιο κίνημα που γεννήθηκε μέσα από την οργή και το πένθος, πέτυχε το αδιανόητο στις κοινοβουλευτικές εκλογές: ανάγκασε τον πρόεδρο Αλεξάνταρ Βούτσιτς να ομολογήσει δημόσια την ήττα του και το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) να δει τα ποσοστά του να καταποντίζονται.

Οι κάλπες μετατράπηκαν σε ένα ιστορικό de facto δημοψήφισμα για το μέλλον της χώρας, με τη συμμετοχή να αγγίζει το ασύλληπτο 70% —το υψηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί από τη διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας το 1992. Από το Βελιγράδι και το Νόβι Σαντ μέχρι το Νις, η νύχτα έγινε μέρα σε μια πρωτοφανή λαϊκή γιορτή. Χιλιάδες πολίτες πλημμύρισαν τους δρόμους, με το πιο συμβολικό στιγμιότυπο να λαμβάνει χώρα έξω από το Κοινοβούλιο: το γκρέμισμα του «Τσάτσιλαντ», του περιφραγμένου καταυλισμού των κυβερνητικών υποστηρικτών που στεκόταν εκεί για 18 μήνες, εν μέσω έξαλλων συνθημάτων «Ο Βούτσιτς φεύγει».

16 νεκροί στο Νόβι Σαντ: Η σπίθα που πυροδότησε την εξέγερση

Η αρχή του τέλους για το καθεστώς Βούτσιτς γράφτηκε την 1η Νοεμβρίου 2024. Η φονική κατάρρευση του στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, που στοίχισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους, δεν εκλήφθηκε ως ένα τυχαίο δυστύχημα, αλλά ως το τραγικό αποτέλεσμα της βαθιάς κρατικής διαφθοράς, της εγκληματικής αμέλειας και των πρόχειρων ανακαινίσεων.

Οι εβδομαδιαίες φοιτητικές διαμαρτυρίες που ακολούθησαν με αίτημα τη δικαιοσύνη γρήγορα γιγαντώθηκαν. Μετατράπηκαν σε ένα οργισμένο ποτάμι που συσπείρωσε αγρότες, ηθοποιούς, ακαδημαϊκούς και δικαστικούς. Παρά την παραίτηση του πρωθυπουργού στις αρχές του 2025 για την εκτόνωση της κρίσης, τον Μάρτιο του ίδιου έτους το Βελιγράδι έζησε τη μεγαλύτερη αντικυβερνητική διαδήλωση στην ιστορία του. Οι φοιτητικές συνελεύσεις οργάνωσαν τη συναισθηματική ορμή της κοινωνίας σε έναν συγκροτημένο μηχανισμό προστασίας της νομιμότητας, έτοιμο για την εκλογική μάχη.

Μια πρωτοφανής λαϊκή συσπείρωση απέναντι στο καθεστώς

Αυτό που κάνει τη νίκη της Φοιτητικής Λίστας πραγματικά μοναδικό φαινόμενο στα χρονικά της ευρωπαϊκής πολιτικής ιστορίας είναι ο τρόπος με τον οποίο κατάφερε να ενώσει μια βαθιά διχασμένη κοινωνία. Χωρίς κομματικούς μηχανισμούς, τεράστια κονδύλια ή τη στήριξη των συστημικών ΜΜΕ, το κίνημα κατάφερε να ενεργοποιήσει τους πολίτες από την βάση.

Η οργανωτική τους δεινότητα φάνηκε ιδιαίτερα στα εκλογικά τμήματα. Χιλιάδες νέοι εκπαιδεύτηκαν εθελοντικά για να περιφρουρήσουν την εγκυρότητα της διαδικασίας, αποτρέποντας φαινόμενα καλπονοθείας. Παράλληλα, η συμμετοχή-ρέκορ των Σέρβων του εξωτερικού, με ατελείωτες ουρές να σχηματίζονται από το Λονδίνο και το Παρίσι μέχρι το Σικάγο και το Λος Άντζελες, έστειλε ένα σαφές μήνυμα: η ανάγκη για πολιτική αλλαγή είχε λάβει παγκόσμιες διαστάσεις για τον σερβικό λαό και τη διασπορά.

View on Instagram

Η τακτική ματ: Γιατί δεν υπήρχε κανένας φοιτητής στο ψηφοδέλτιο;

Παρά την ονομασία του κινήματος, το βέβαιο είναι ότι τη χώρα δεν θα την κυβερνήσουν φοιτητές. Σε μια εξαιρετικά υπολογισμένη στρατηγική κίνηση, η «Φοιτητική Λίστα» επέλεξε να μην συμπεριλάβει κανέναν νέο χωρίς επαγγελματική εμπειρία στις κερδισμένες έδρες του κοινοβουλίου, γνωρίζοντας ότι το συντηρητικό εκλογικό σώμα θα ήταν επιφυλακτικό.

Αντίθετα, στελέχωσε το ψηφοδέλτιο με εξαιρετικά σεβαστές προσωπικότητες από όλο το φάσμα της σερβικής κοινωνίας. Επικεφαλής τέθηκε ο διακεκριμένος καρδιολόγος Ίλια Σρντάνοβιτς, ενώ ανάμεσα στους 140 βουλευτές που εξασφάλισαν έδρα (σύμφωνα με τις προβλέψεις των CeSID και Ipsos) βρίσκονται ο θρύλος του μπάσκετ Ντέγιαν Μποντίρογκα, ο ηθοποιός Τιχομίρ Στάνιτς, ο τενόρος Νίκολα Μίκιτς, καθώς και πλήθος ακαδημαϊκών.

Ο «άγνωστος Χ» της πρωθυπουργίας και το μανιφέστο των 11 σημείων

Το όνομα που συγκεντρώνει τις περισσότερες πιθανότητες για την πρωθυπουργία είναι αυτό του Ντέγιαν Σόσκιτς, πρώην διοικητή της Εθνικής Τράπεζας της Σερβίας (κατέλαβε τη 27η θέση στη λίστα). Ο Σόσκιτς, που έχει ήδη δεχθεί σφοδρές επιθέσεις από τα φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ, εκπροσωπεί τη σοβαρότητα και την τεχνοκρατική επάρκεια που απαιτούν οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις.

Η νέα πλειοψηφία καλείται τώρα να εφαρμόσει ένα ριζοσπαστικό πρόγραμμα 11 σημείων που υπόσχεται:

• Πάταξη της διαφθοράς με τη δημιουργία ειδικής αστυνομικής μονάδας συλλήψεων.
• Εκκαθάριση του Υπουργείου Εσωτερικών και απομάκρυνση όσων ενεπλάκησαν σε βίαιη καταστολή διαδηλώσεων ή διασυνδέσεις με το οργανωμένο έγκλημα.
• Απελευθέρωση της Δημόσιας Τηλεόρασης και πλήρη αναμόρφωση του μιντιακού τοπίου.
• Τερματισμό του κομματικού διορισμού στελεχών στις δημόσιες επιχειρήσεις.

Η επόμενη μέρα και οι προκλήσεις για τη Σερβία

Η ανατροπή του καθεστώτος Βούτσιτς ανοίγει ένα εντελώς νέο κεφάλαιο για τα Βαλκάνια. Η μετάβαση, ωστόσο, δεν αναμένεται εύκολη. Η νέα κυβέρνηση συνεργασίας θα κληθεί να αποκαταστήσει τους δημοκρατικούς θεσμούς σε μια χώρα όπου το κράτος ήταν επί 14 χρόνια ταυτισμένο με ένα μόνο κόμμα, ενώ παράλληλα θα πρέπει να διαχειριστεί τις ευαίσθητες ισορροπίες στις σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη Ρωσία.

Ανεξάρτητα όμως από τις δυσκολίες της επόμενης μέρας, το επίτευγμα της νεολαίας της Σερβίας παραμένει ένας φάρος: απέδειξαν ότι ακόμη και απέναντι στους πιο ισχυρούς και εδραιωμένους πολιτικούς μηχανισμούς, η κοινωνική αλληλεγγύη, η οργάνωση και η επιμονή μπορούν να φέρουν μια ειρηνική, αλλά κοσμογονική δημοκρατική ανατροπή.

Η αντίδραση Βούτσιτς: Θεωρίες συνωμοσίας μετά την αποδοχή της ήττας

Από την πλευρά του, ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς πέρασε από σαραντα κύματα. Αρχικά προσπάθησε να κατευνάσει τους διαδηλωτές αποκαλώντας τους «καλοπροαίρετους», στη συνέχεια τους κατηγόρησε ότι επιχειρούν να «καταστρέψουν» τη Σερβία, ενώ ακόμα και την ώρα που παραδεχόταν την ήττα του, δεν παρέλειψε να ανακυκλώσει θεωρίες συνωμοσίας.

Ο απερχόμενος πρόεδρος ισχυρίστηκε αβάσιμα ότι πίσω από τη νίκη του φοιτητικού κινήματος κρύβονταν «ευρωπαϊκές δυνάμεις και το αμερικανικό βαθύ κράτος». Ωστόσο, η πραγματικότητα που διαμορφώνεται στους δρόμους του Βελιγραδίου τον διαψεύδει: η νίκη αυτή ήταν αμιγώς εγχώρια, γεννημένη από την κοινωνική βάση που αποφάσισε να πάρει την τύχη της χώρας στα χέρια της.