«Νόμος 4000»: Η πολυκατοικία της ταινίας υπάρχει ακόμη – Πώς είναι σήμερα η γνωστή γωνιά της Αθήνας

Υπάρχουν παλιές ελληνικές ταινίες που δεν μένουν στη μνήμη μόνο για τους ηθοποιούς και τις ιστορίες τους. Μένουν και για τους δρόμους, τις γειτονιές και τα σπίτια όπου ξετυλίχθηκαν οι σκηνές τους. Κάποιες από αυτές τις εικόνες έχουν γίνει σχεδόν κομμάτι της ίδιας της Αθήνας, ακόμη κι αν σήμερα η πόλη γύρω τους έχει αλλάξει πρόσωπο.

Υπάρχουν παλιές ελληνικές ταινίες που δεν μένουν στη μνήμη μόνο για τους ηθοποιούς και τις ιστορίες τους. Μένουν και για τους δρόμους, τις γειτονιές και τα σπίτια όπου ξετυλίχθηκαν οι σκηνές τους. Κάποιες από αυτές τις εικόνες έχουν γίνει σχεδόν κομμάτι της ίδιας της Αθήνας, ακόμη κι αν σήμερα η πόλη γύρω τους έχει αλλάξει πρόσωπο.

Μία από αυτές είναι ο «Νόμος 4000», η δραματική ταινία του 1962 που άφησε το δικό της αποτύπωμα στον ελληνικό κινηματογράφο. Και υπάρχει ένα ενδιαφέρον στοιχείο που συνδέει την ταινία με το σήμερα: η πολυκατοικία όπου γυρίστηκαν σκηνές της εξακολουθεί να βρίσκεται στη θέση της.

Η Αθήνα πίσω από την ιστορία

Οι σκηνές της ταινίας γυρίστηκαν στην οδό Μιχαήλ Βόδα, στην Κυψέλη, σε μια Αθήνα πολύ διαφορετική από αυτή που γνωρίζουμε σήμερα.

Εκεί βρισκόταν η πολυκατοικία όπου, μέσα στην ιστορία της ταινίας, κατοικούσαν οι βασικοί χαρακτήρες. Ανάμεσά τους η οικογένεια που υποδύεται η Ζωή Λάσκαρη, αλλά και η Κατερίνα Χέλμη.

Η υπόθεση κινείται γύρω από έναν αυστηρό καθηγητή γυμνασίου, τον οποίο υποδύεται ο Βασίλης Διαμαντόπουλος. Ένας άνθρωπος με απόλυτες αντιλήψεις για την ηθική, ο οποίος προσπαθεί να διώξει από την πολυκατοικία μια γυναίκα που θεωρεί κοινωνικά «ανεπιθύμητη».

Την ίδια στιγμή, η κόρη του καθηγητή ερωτεύεται έναν μαθητή του. Η σχέση τους όμως παίρνει δραματική τροπή όταν εκείνη μένει έγκυος και υποβάλλεται σε έκτρωση, με αποτέλεσμα να οδηγηθεί στο νοσοκομείο.

Η ταινία αγγίζει έτσι θέματα που για την εποχή ήταν ιδιαίτερα τολμηρά, μέσα από μια ιστορία γεμάτη αυστηρούς κοινωνικούς κανόνες, συγκρούσεις και τελικά ανατροπές.

Η πολυκατοικία είναι ακόμη εκεί

Η Μιχαήλ Βόδα έχει αλλάξει αισθητά μέσα στις δεκαετίες. Η εικόνα της παλιάς Αθήνας έχει δώσει τη θέση της σε πυκνή δόμηση και πολυκατοικίες, ενώ ο δρόμος δεν θυμίζει εύκολα εκείνον που εμφανίζεται στις παλιές κινηματογραφικές εικόνες.

Κι όμως, μέσα σε αυτό το σύγχρονο σκηνικό υπάρχει ακόμη ένα κομμάτι της ταινίας.

Η πολυκατοικία όπου πραγματοποιήθηκαν τα γυρίσματα διατηρείται μέχρι σήμερα, αν και έχει υποστεί ορισμένες αλλαγές. Ακόμη και το σημείο που στην ταινία παρουσιάζεται ως ο χώρος όπου έμενε η Κατερίνα Χέλμη μπορεί να αναγνωριστεί στις σύγχρονες εικόνες.

Η πόρτα έχει αλλάξει, η γειτονιά έχει μεταμορφωθεί και η Αθήνα γύρω της έχει αποκτήσει έναν εντελώς διαφορετικό ρυθμό. Η πρόσοψη, ωστόσο, αρκεί για να δημιουργήσει εκείνη την παράξενη αίσθηση αναγνώρισης: ένα σημείο που κάποτε αποτελούσε σκηνικό μιας κινηματογραφικής ιστορίας εξακολουθεί να αποτελεί μέρος της καθημερινής πόλης.

Ίσως αυτό να είναι και ένα από τα πιο γοητευτικά στοιχεία του παλιού ελληνικού κινηματογράφου. Οι ταινίες δεν γυρίστηκαν σε σκηνικά που εξαφανίστηκαν όταν έπεσαν οι τίτλοι τέλους. Γυρίστηκαν μέσα σε μια πραγματική Αθήνα, σε δρόμους όπου οι άνθρωποι συνέχισαν να περπατούν και σε πολυκατοικίες που, δεκαετίες αργότερα, μπορεί να περνά κανείς δίπλα τους χωρίς να γνωρίζει ότι κάποτε φιλοξένησαν μια από τις χαρακτηριστικές σκηνές μιας ελληνικής ταινίας.