Αν αναζητήσει κανείς τα πιο παράξενα σύνορα του κόσμου, το μυαλό του θα πάει σε περίπλοκες γραμμές πάνω σε χάρτες, σε στρατιωτικοποιημένες ζώνες ή σε απροσπέλαστα βουνά. Κι όμως, στην καρδιά της Ευρώπης, ανάμεσα στη Γαλλία και την Ισπανία, υπάρχει ένα γεωγραφικό παράδοξο που δεν μοιάζει με κανένα άλλο.
Πρόκειται για το Νησί των Φασιανών (Pheasant Island), μια μικρή λωρίδα γης που δεν μπορεί να αποφασίσει σε ποιο κράτος ανήκει. Έτσι, εδώ και περισσότερους από τρεις αιώνες, αλλάζει επίσημα «πατρίδα» και εθνικότητα δύο φορές το χρόνο, κάθε έξι μήνες, με απόλυτη ακρίβεια και χωρίς να ανοίξει μύτη.
Μια ιστορική συνθήκη πάνω σε ένα ακατοίκητο νησάκι
Το Νησί των Φασιανών είναι ένα μικρό, ακατοίκητο ποτάμιο νησί με έκταση μόλις 6,8 στρέμματα, το οποίο βρίσκεται στον ποταμό Μπιδασόα, το φυσικό σύνορο που χωρίζει τη γαλλική πόλη Εντάι (Hendaye) από την ισπανική Ιρούν (Irun). Παρά το μικρό του μέγεθος και το γεγονός ότι η πρόσβαση σε αυτό απαγορεύεται αυστηρά στους τουρίστες, το νησάκι αυτό κουβαλάει μια τεράστια ιστορική κληρονομιά.
Το 1659, μετά από έναν μακροχρόνιο και αιματηρό πόλεμο μεταξύ της Γαλλίας και της Ισπανίας (τον Τριακονταετή Πόλεμο), οι δύο δυνάμεις αποφάσισαν να υπογράψουν ειρήνη. Το Νησί των Φασιανών επιλέχθηκε ως ο απόλυτα ουδέτερος χώρος για τις διαπραγματεύσεις. Εκεί υπεγράφη η περίφημη Συνθήκη των Πυρηναίων, η οποία, εκτός από τον τερματισμό του πολέμου, επισφραγίστηκε με τον βασιλικό γάμο του Λουδοβίκου ΙΔ' της Γαλλίας με την Μαρία Θηρεσία της Ισπανίας.
Το καθεστώς της «Συγκυριαρχίας» και η αλλαγή φρουράς
Για να λύσουν το πρόβλημα του σε ποιον ανήκει το νησί όπου υπογράφηκε η ιστορική ειρήνη, οι διπλωμάτες της εποχής κατέφυγαν σε μια μοναδική νομική πατέντα: το καθεστώς της Συγκυριαρχίας (Condominium). Αντί να χωρίσουν το νησί στη μέση, αποφάσισαν να το μοιράζονται εναλλάξ με το ρολόι.
Έτσι, σύμφωνα με τη συμφωνία που τηρείται ευλαβικά μέχρι και σήμερα:
- Από την 1η Φεβρουαρίου έως τις 31 Ιουλίου κάθε έτους, το νησί τελεί υπό ισπανική κυριαρχία.
- Από την 1η Αυγούστου έως τις 31 Ιανουαρίου, το νησί περνάει επίσημα στα χέρια της Γαλλίας.
Η μετάβαση αυτή δεν γίνεται απλώς στα χαρτιά. Κάθε έξι μήνες, εκπρόσωποι των ναυτικών διοικήσεων των δύο χωρών (οι λεγόμενοι «Αντιβασιλείς» του νησιού) συναντιούνται πάνω στο νησάκι για μια μικρή, επίσημη τελετή αλλαγής φρουράς, όπου υπογράφεται η παράδοση-παραλαβή του εδάφους και υψώνεται η αντίστοιχη σημαία. Πρόκειται για το μικρότερο συγκυριαρχούμενο έδαφος στον πλανήτη.
Οι σύγχρονοι «κάτοικοι» και η απειλή της εξαφάνισης
Σήμερα, κανένας άνθρωπος δεν ζει στο Νησί των Φασιανών. Οι μόνοι που το επισκέπτονται είναι οι δημοτικοί υπάλληλοι των δύο γειτονικών πόλεων, οι οποίοι έχουν αναλάβει τη συντήρησή του (κούρεμα του γκαζόν, καθαριότητα) αποκλειστικά κατά τους μήνες που το νησί ανήκει στη χώρα τους.
Ωστόσο, το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει αυτό το γεωγραφικό παράδοξο δεν είναι πολιτικό, αλλά περιβαλλοντικό. Με την πάροδο των αιώνων, η ροή του ποταμού Μπιδασόα προκαλεί διάβρωση του εδάφους, με αποτέλεσμα το νησί να έχει χάσει σχεδόν το μισό του μέγεθος από το 1659 μέχρι σήμερα.
Για να αποτραπεί η πλήρης εξαφάνιση αυτού του ιστορικού μνημείου, οι κυβερνήσεις της Γαλλίας και της Ισπανίας έχουν προχωρήσει σε κοινά έργα ενίσχυσης των οχθών του. Έτσι, το νησί που κάποτε ένωσε δύο αυτοκρατορίες, συνεχίζει να υπάρχει, θυμίζοντάς μας ότι τα σύνορα μπορούν μερικές φορές να είναι το πιο διασκεδαστικό παιχνίδι της ιστορίας.
