ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Γιατί η τριμερής συνάντηση στην Κίνα ονομάστηκε η «νέα Γιάλτα»

Η ιστορική σύνοδος και οι νέες παγκόσμιες ισορροπίες

Γράφει ο ΠΕΤΡΟΣ ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ 
Δημοσίευση 20/11/2026 | 00:00
Γιατί η τριμερής συνάντηση στην Κίνα ονομάστηκε η «νέα Γιάλτα»
@wikipedia.org

Ο Ντόναλντ Τραμπ, ο Σι Τζινπίνγκ και ο Βλαντίμιρ Πούτιν κάθισαν για πρώτη φορά μαζί στο ίδιο τραπέζι στη Σενζέν, πυροδοτώντας ιστορικούς παραλληλισμούς με τη διάσκεψη του 1945 που μοίρασε τον κόσμο σε σφαίρες επιρροής — παρά τις βαθιές αντιθέσεις πίσω από τις κλειστές πόρτες.

Για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία, οι ηγέτες των τριών ισχυρότερων πυρηνικών και γεωπολιτικών πόλων του πλανήτη —ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ και ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν— κάθισαν στο ίδιο τραπέζι.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Η πρωτοφανής αυτή τριμερής συνάντηση κορυφής στη Σενζέν της νότιας Κίνας, στο περιθώριο της ετήσιας συνόδου του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC), δεν έμεινε στην ιστορία μόνο για όσα ειπώθηκαν πίσω από τις κλειστές πόρτες, αλλά κυρίως για το βάρος της εικόνας της: τρεις άνδρες να συζητούν το μέλλον της διεθνούς ασφάλειας, την ώρα που η Ευρώπη, η Ουκρανία και οι παραδοσιακοί δυτικοί σύμμαχοι παρακολουθούσαν από απόσταση.

  Δεν είναι τυχαίο ότι διεθνείς αναλυτές, διπλωμάτες και μέσα ενημέρωσης έσπευσαν να βαφτίσουν τη σύνοδο «Γιάλτα 2.0» ή «νέα Γιάλτα». Ο όρος, όμως, δεν χρησιμοποιήθηκε απλώς ως δημοσιογραφικό σχήμα· αντανακλά τον φόβο —ή την προσδοκία, ανάλογα με την πρωτεύουσα που τον προφέρει— ότι ο 21ος αιώνας επιστρέφει στη λογική των «μεγάλων δυνάμεων» που χαράζουν σφαίρες επιρροής πάνω από τα κεφάλια των υπολοίπων.

Η σκιά του 1945 και η επιστροφή στις «σφαίρες επιρροής»

Τον Φεβρουάριο του 1945, στο θέρετρο της Γιάλτας στην Κριμαία, ο Φράνκλιν Ρούζβελτ, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ και ο Ιωσήφ Στάλιν συναντήθηκαν για να σχεδιάσουν τον μεταπολεμικό χάρτη του κόσμου, καθορίζοντας τις ισορροπίες ισχύος που σφράγισαν ολόκληρο τον Ψυχρό Πόλεμο. Ογδόντα ένα χρόνια αργότερα, η συνάντηση στη Σενζέν αναβίωσε αυτό ακριβώς το συμβολικό μοτίβο: μια άτυπη «G3» κορυφής, στην οποία οι ισχυρότεροι παίκτες επιχειρούν να διαχειριστούν τις μεγάλες κρίσεις του πλανήτη —από τον πόλεμο στην Ουκρανία και τη σύγκρουση με το Ιράν μέχρι την Ταϊβάν, την Κορεατική Χερσόνησο και τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων— χωρίς την παρουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή άλλων θεσμικών εταίρων.  

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Το γεγονός μάλιστα ότι οι τρεις πλευρές συμφώνησαν να πραγματοποιηθεί η συνάντηση χωρίς αυστηρά προκαθορισμένη ατζέντα, καταλήγοντας σε μια κοινή «διακήρυξη ειρήνης» τεσσάρων σημείων —με αιχμές κατά του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου και αναφορές στη στρατηγική σταθερότητα και τη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ— ενίσχυσε την αίσθηση μιας απευθείας συνεννόησης κορυφής έξω από τους καθιερωμένους πολυμερείς κανόνες.  

Γιατί η Μόσχα ήθελε τον τίτλο — και γιατί το Πεκίνο τον απέφευγε

Πίσω από τον όρο «νέα Γιάλτα» κρύβονται εντελώς διαφορετικές επιδιώξεις για κάθε έναν από τους τρεις πρωταγωνιστές:

Το κέρδος της Μόσχας: Το Κρεμλίνο ήταν εκείνο που καλλιέργησε περισσότερο την ιδέα μιας «σύγχρονης Γιάλτας». Για τον Βλαντίμιρ Πούτιν, έπειτα από χρόνια δυτικής απομόνωσης λόγω της εισβολής στην Ουκρανία, η παρουσία του ανάμεσα στους ηγέτες των ΗΠΑ και της Κίνας αποτέλεσε τεράστια διπλωματική δικαίωση. Όπως σημείωσε ο διευθυντής του Carnegie Russia Eurasia Center, Αλεξάντερ Γκαμπούεφ, η συνάντηση προσέφερε στον Ρώσο πρόεδρο το κύρος ενός κορυφαίου παγκόσμιου ρυθμιστή —έστω κι αν οικονομικά η Ρωσία δεν βρίσκεται στην ίδια κατηγορία με τις δύο υπερδυνάμεις, παρά μόνο λόγω του πυρηνικού της οπλοστασίου. Επιπλέον, άνοιξε ξανά τη συζήτηση ακόμη και για ενδεχόμενη επιστροφή του Πούτιν στη σύνοδο της G20 στο Μαϊάμι τον Δεκέμβριο.  

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Η αμηχανία του Πεκίνου: Αντίθετα, ο Σι Τζινπίνγκ αντιμετώπισε αρχικά με επιφυλακτικότητα την τριμερή και απέφυγε συστηματικά κάθε σύγκριση με τη Γιάλτα. Ο λόγος είναι βαθιά ιστορικός και πολιτικός: το 1945, η Κίνα είχε αποκλειστεί από τη Διάσκεψη της Γιάλτας —όπου αποφασίστηκαν μάλιστα εδαφικές και στρατηγικές ρυθμίσεις στην Ασία ερήμην της— παρά τις τεράστιες θυσίες της στον πόλεμο κατά της Ιαπωνίας. Σήμερα, το Πεκίνο προβάλλει τον εαυτό του ως υπέρμαχο της παγκόσμιας σταθερότητας και του «Παγκόσμιου Νότου», αποφεύγοντας να εμφανιστεί ως μέρος ενός κλειστού διευθυντηρίου που μοιράζει τον κόσμο ή να αναλάβει το πολιτικό κόστος μεσολάβησης σε μέτωπα όπως η Ουκρανία και το Ιράν.  

Το στοίχημα της Ουάσιγκτον: Για τον Ντόναλντ Τραμπ, η συνάντηση στη Σενζέν —στο πλαίσιο μιας ευρύτερης ασιατικής περιοδείας που περιλάμβανε τη σύνοδο της ASEAN στη Μανίλα, επαφές με τις Φιλιππίνες και την ομάδα Quad, αλλά και κρίσιμες διμερείς συνομιλίες με τον Σι για το εμπόριο και τις σπάνιες γαίες— εντάσσεται στη δική του αντίληψη περί «προσωπικής διπλωματίας» των ισχυρών. Ο Αμερικανός πρόεδρος επιδίωξε να φέρει την Κίνα στο «τραπέζι των ενηλίκων» για τον έλεγχο των πυρηνικών εξοπλισμών, αναζητώντας παράλληλα διέξοδο από τα ανοιχτά μέτωπα σε Μέση Ανατολή και Ανατολική Ευρώπη.  

Γιατί η Σενζέν δεν είναι —ακόμη— μια πραγματική Γιάλτα

Παρά τον ισχυρό συμβολισμό της, οι περισσότεροι διεθνολόγοι συμφωνούν ότι η σύνοδος της Σενζέν θύμισε τη Γιάλτα περισσότερο στη σκηνοθεσία παρά στην ουσία. Το 1945, οι τρεις νικητές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου μοιράζονταν έναν κοινό εχθρό και διέθεταν τη στρατιωτική ισχύ να επιβάλουν έναν νέο χάρτη.

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Σήμερα, οι τρεις ηγέτες προσήλθαν στο τραπέζι με αντικρουόμενα συμφέροντα και βαθιά καχυποψία: οι ΗΠΑ και η Κίνα παραμένουν εγκλωβισμένες σε έναν σκληρό τεχνολογικό και εμπορικό ανταγωνισμό με την εμπορική εκεχειρία να λήγει στις 10 Ιανουαρίου, το Πεκίνο αρνείται να συζητήσει μείωση του πυρηνικού του οπλοστασίου όσο υπολείπεται αριθμητικά Ουάσιγκτον και Μόσχας, ενώ η Ευρώπη και το Κίεβο προειδοποιούν ότι καμία συμφωνία για την ασφάλεια της ηπείρου δεν μπορεί να επιβληθεί ερήμην τους.

Παρ’ όλα αυτά, ο χαρακτηρισμός «νέα Γιάλτα» έμεινε για έναν πολύ απλό λόγο: επειδή κατέγραψε με τον πιο ωμό τρόπο τη μετάβαση σε έναν πολυπολικό κόσμο, όπου οι παλιοί μεταπολεμικοί θεσμοί υποχωρούν και οι μεγάλες αποφάσεις φαίνεται να επιστρέφουν στα χέρια λίγων ισχυρών ηγετών.

ΜΗΝ ΧΑΣΕΤΕ
ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ