Η vaquita είναι μια μικρή με στρογγυλό κεφάλι φώκαινα με διακριτικά σημάδια που μοιάζουν με εκείνα του πάντα γύρω από το στόμα και τα μάτια του, το οποίο, προς το παρόν τουλάχιστον, μπορεί να βρεθεί στα βόρεια νερά του Κόλπου του Μεξικού στην Καλιφόρνια.

Αλλά οι οικολόγοι προειδοποιούν ότι αυτό είναι απίθανο να συμβεί για πολύ καιρό, εκτός εάν τα πράγματα αλλάξουν ριζικά.

Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις ορέξεις των Κινέζων καταναλωτών για μια ακριβή λιχουδιά που συλλέγεται από άλλο θαλάσσιο είδος. Καθώς τα συνδικάτα του οργανωμένου εγκλήματος προσπάθησαν να επωφεληθούν από τη ζήτηση για αυτή τη λιχουδιά, η vaquita έχει γίνει ένα ακούσιο θύμα, ωθώντας περαιτέρω τη φώκαινα που απειλείται με εξαφάνιση στο χείλος της εξαφάνισης.

H vaquita, που σημαίνει «μικρή αγελάδα» στα ισπανικά, είναι το πιο απειλούμενο θαλάσσιο θηλαστικό στον κόσμο. Πιστεύεται ότι έχουν απομείνει μόνο μια ντουζίνα περίπου, η πιο πρόσφατη έρευνα για τον βιότοπό τους υπολόγισε ότι υπάρχουν μόνο έξι έως οκτώ, αν και κάποιες άλλες μπορεί να υπάρχουν εκτός της περιοχής που ερευνήθηκε. Αυτό είναι μικρότερο από τον εκτιμώμενο πληθυσμό στα τέλη της δεκαετίας του 1990, που έφτανε περίπου τα 600.

Ο πρωταρχικός λόγος για αυτήν την επικίνδυνη μείωση του πληθυσμού είναι τα δίχτυα ψαρέματος -το πιο επικίνδυνο από τα οποία είναι το gillnet, ένα τείχος από δίχτυ που σκοτώνει αδιακρίτως τη θαλάσσια ζωή, τα οποία παγιδεύουν τα vaquitas ως ανεπιθύμητα αλιεύματα.

Οι απειλές για το vaquita έχουν επιδεινωθεί από την παράνομη αλιεία ενός άλλου απειλούμενου είδους ψαριού που ονομάζεται totoaba, το οποίο κολυμπά στα ίδια νερά του Κόλπου της Καλιφόρνια. Τα totoaba είναι περιζήτητα για τις κύστες κολύμβησης ή το "maw", οι οποίες εκτιμώνται ιδιαίτερα στην Κίνα για τη χρήση τους σε παραδοσιακά φάρμακα και καλλυντικά και μπορούν να φτάσουν σε τιμές δεκάδων χιλιάδων δολαρίων ανά κιλό. Το επικερδές εμπόριο της μαύρης αγοράς έχει αυξήσει μόνο τη χρήση αυτών των διχτυών στα νερά της vaquita.

«Είναι μια πηγή εισοδήματος για εμάς», είπε ένας εκπρόσωπος του διαβόητου καρτέλ Sinaloa, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι έλεγχε το εμπόριο totoaba στην περιοχή. «Είμαι υπεύθυνος για τα πάντα. Ξέρω τι συμβαίνει στην Κίνα, στις ΗΠΑ, σχετικά με το totoaba».

Είπε ότι το καρτέλ παρήγαγε τα δίχτυα που χρησιμοποιούσαν οι ψαράδες και τους πλήρωνε 600 δολάρια για κάθε totoaba που έφερναν. Είπε ότι το totoaba maw που αποστέλλεται στις ΗΠΑ είχε ακόμη υψηλότερη τιμή από αυτή που αποστέλλεται στην Κίνα.

«Είναι ένα από τα κύρια μέρη όπου βγάζουμε τα περισσότερα χρήματα», είπε μέλος του καρτέλ, ο οποίος δεν ήθελε να κατονομαστεί. «Σε μια μέρα, έχουμε από πέντε έως οκτώ. Και στέλνουμε κάθε εβδομάδα στις ΗΠΑ περίπου 40. Είναι 475.000 δολάρια την εβδομάδα, μόνο από τις Η.Π.Α.».

Ένας ψαράς που συμμετέχει στην αλιεία totoaba, είπε ότι οι υψηλές πριμοδοτήσεις που καταβλήθηκαν για την παράνομη αλίευση των ψαριών δυσκόλευαν την αντίσταση για αυτόν και τους συναδέλφους του, οι οποίοι διαφορετικά δυσκολεύονταν να τα βγάλουν πέρα.

«Εδώ στο Σαν Φελίπε, πρέπει να τα βγάλεις πέρα με κάποιο τρόπο», είπε. «Πολλοί ψαράδες διακινδυνεύουν τη ζωή τους για να βάλουν οποιοδήποτε φαγητό στο τραπέζι. Ίσως οι μισοί από όλους τους ψαράδες να συμμετέχουν σε αυτό». «Υπάρχει λόγος που κάποτε αυτό το ψάρι ονομαζόταν «θαλάσσια κοκαΐνη. Για όσο υπάρχουν αγοραστές, αυτό δεν πρόκειται να τελειώσει».

Οι μεξικανικές αρχές έχουν λάβει μέτρα για την αντιμετώπιση του παράνομου εμπορίου και την προστασία της vaquita, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας μιας ομοσπονδιακά προστατευόμενης ζώνης που ονομάζεται Καταφύγιο Vaquita, η οποία στεγάζει μια «περιοχή μηδενικής ανοχής» όπου απαγορεύεται κάθε αλιευτική δραστηριότητα. Οι αρχές ενθάρρυναν τους ψαράδες που ασχολούνται με το νόμιμο ψάρεμα να χρησιμοποιούν πιο οικολογικά βιώσιμα δίχτυα που είναι ασφαλέστερα για το vaquita και το Μεξικανικό Ναυτικό έριξε τσιμεντόλιθους με μεταλλικούς γάντζους που σχίζουν και καταστρέφουν τα συγκεκριμένα δίχτυα στο βιότοπο των vaquita.

Όμως τα μέτρα που έχουν ληφθεί μέχρι στιγμής δεν κατάφεραν να σταματήσουν την καταστροφική μείωση του πληθυσμού των vaquita. Και ενώ το ψάρεμα είναι απαγορευμένο σε μεγάλο μέρος του άνω Κόλπου της Καλιφόρνια, η πρακτική παραμένει ευρέως διαδεδομένη.

Εν τω μεταξύ, σύμφωνα με τον Andrea Crosta, διευθυντή της Earth League International, η στόχευση Κινέζων διακινητών totoaba στο Μεξικό θα ήταν η πιο αποτελεσματική προσέγγιση για την καταστολή του εμπορίου. Ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός του έχει ερευνήσει τη διακίνηση totoaba, αλλά οι πρόσφατες διώξεις ύποπτων για διακινητές totoaba στο Μεξικό συχνά απέτυχαν να αποφέρουν αποτελέσματα.

Μία από τις μεγαλύτερες συλλήψεις των τελευταίων ετών, ήταν ενός Κινέζου διακινητή totoaba που δρούσε στο Μεξικό και ήταν μέλος ενός κινεζικού εγκληματικού συνδικάτου που συνελήφθη με περισσότερες από 200 κύστεις totoaba, αξίας περίπου 20 εκατομμυρίων δολαρίων. Όμως, τον Απρίλιο, ο ύποπτος κατέληξε σε «συμφωνία αποζημίωσης» με τις μεξικανικές αρχές και αφέθηκε ελεύθερος.

Η Barbara Taylor, συνταξιούχος επιστήμονας της Εθνικής Υπηρεσίας Ωκεανών και Ατμόσφαιρας, έχει εργαστεί για τη διατήρηση της vaquita για περισσότερες από τρεις δεκαετίες και είναι η κορυφαία ειδικός στις ΗΠΑ στο θέμα.

Είπε ότι το status quo, το οποίο φαινόταν ότι θα καταστρέψει το είδος, παρέμεινε σε ισχύ λόγω δύο βασικών παραγόντων.

«Είμαστε ακόμα σε αυτή τη θέση, κυρίως λόγω της έλλειψης κυβερνητικής βούλησης και έλλειψης πραγματικών, σταθερών οικονομικών γνώσεων για να μεταβεί από μια μη βιώσιμη αλιεία σε μια βιώσιμη αλιεία», είπε.

Για τη μεξικανική κυβέρνηση, είπε, υπήρχε ένα ξεκάθαρο ηθικό κίνητρο να ενεργήσει πιο αποφασιστικά για να σώσει το είδος.

«Το να οδηγούν το μεγαλύτερο ενδημικό θηλαστικό σε εξαφάνιση κάτω από τη σκοπιά τους», είπε. «Εννοώ, αυτό, για μένα, είναι κάτι για το οποίο δεν πρέπει να είσαι περήφανος».