Στην Θεσσαλονίκη υπάρχει η οδός Βαρώνου Χιρς. Σε εκείνο όμως το σημείο της πόλης, δεν γράφτηκε ιστορία. Η ιστορία που μαύρισε τις σελίδες της Θεσσαλονίκης ήταν πίσω από τον σιδηροδρομικό σταθμό. Εκεί βρισκόταν η συνοικία Χιρς, προς τιμήν του βαρώνου που χρηματοδότησε το συνοικισμό των Εβραίων της πόλης.

Ο βαρώνος Μωρίς Χιρς υπήρξε επιχειρηματίας κεφαλαιούχος διεθνούς βεληνεκούς. Ζούσε στο Παρίσι με την οικογένειά του, αλλά διέθετε σπίτια και στη Βρετανία, στην Ουγγαρία και στην Τσεχία. Το 1869 ο Χιρς κέρδισε την ανάληψη του σιδηροδρομικού δικτύου στην περιοχή της Μακεδονίας από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Τότε επισκέφτηκε για πρώτη φορά τη Θεσσαλονίκη, την οποία αγάπησε και αποφάσισε να ευεργετήσει αυτήν και την εβραϊκή της κοινότητα.

Η φιλανθρωπική του δράση υπήρξε έντονη στην πόλη της Θεσσαλονίκης και τιμάται μέχρι σήμερα. H συνοικία Χιρς χτίστηκε μετά την πυρκαγιά του 1890 και το 1930 και αποτελούνταν από 250 όμορφα σπιτάκια με αυλές, γύρω από τη σημερινή οδό Σταύρου Βουτυρά. Διέθετε σχολείο, πολυιατρείο και το εβραϊκό ψυχιατρείο στη γωνία των οδών Γιαννιτσών και Βουτυρά..

Όλα όμως άλλαξαν. Ο συνοικισμός του Χιρς μετατράπηκε από την Γκεστάπο σε στρατόπεδο συγκέντρωσης και αρκούσαν 6 μήνες για να μεταφέρουν 56.000 Εβραίοι της Θεσσαλονίκης στο μεγαλύτερο στρατόπεδο εξόντωσης της χιτλερικής Ευρώπης.

Πάμε πίσω στο 1942. Στις 7 Ιουλίου ο στρατιωτικός διοικητής της Θεσσαλονίκης, ο διαβόητος Μαξ Μέρτεν, έδωσε διαταγή να συγκεντρωθούν όλοι οι άρρενες Εβραίοι ἡλικίας 18-45 χρόνων στην πλατεία Ελευθερίας, στις 8 το πρωί του Σαββάτου 11 Ιουλίου, για να καταγραφούν και στη συνέχεια να σταλούν σε καταναγκαστικά έργα, μακριά από την πόλη. Ήταν η αρχή του τέλους.

Υπεχρεοῦντο πρὸς ταπείνωσιν καὶ ἐξευτελισμόν των νὰ ἐκτελοῦν γυμναστικὰς ἀσκήσεις, τοὺς ἐμαστίγωναν ἀνηλεῶς, ἔρριπτον εἰς τοὺς λιποθυμοῦντας νερό, ἀπέλυον κύνας καὶ τοὺς κατεξέσχιζαν τὰ ἐνδύματα, ἐνῷ Γερμανοὶ καὶ Γερμανίδες καγχάζοντες καὶ ἔχοντες φωτογραφικὰς μηχανὰς, ἐλάμβανον φωτογραφίας. Καταγραφόμενοι δὲ ὑπεχρεοῦντο νὰ ἀποχωροῦν ἕρποντες ἤ μὲ τοῦμπες μέχρις ἀποστάσεως ἑκατὸ μέτρων. 

(εφημερίδα Ελευθερία)

Στις 6 Μαρτίου του 1943 ο συνοικισμός που έχτισε ο βαρώνος Χιρς δίπλα στον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό για να στεγάσει τους άστεγους της πυρκαγιάς του 1890 και τα θύματα των τσαρικών πογκρόμ, περιφράχθηκε με ξύλινο φράχτη και συρματόπλεγμα. Τοποθετήθηκαν σκοπιές και προβολείς και έγινε το διαμετακομιστικό στρατόπεδο Μπαρόν Χιρς. Από δω ξεκινούσαν οι αποστολές για το στρατόπεδο του θανάτου.

«Στου Βαρώνου Χιρς ήταν πολύ δύσκολα, είχαμε ένα δωμάτιο, από τα ρούχα που βρήκαμε εκεί και μία δύο κουβέρτες που είχαμε τις στρώναμε με τη σειρά και κοιμόμασταν κάτω. Ήμασταν περίπου δεκαπέντε άτομα σε ένα δωμάτιο. Τα σπίτια ήταν χαμηλά. Εκεί μείναμε τέσσερις εβδομάδες ώσπου να έρθει η σειρά μας. Μας έδιναν συσσίτιο αλλά αγοράζαμε και από τη μαύρη αγορά. Στο τέρμα που ήταν ο σταθμός, εκεί έρχονταν πολλοί μαυραγορίτες»

Από τις 15 Μαρτίου έως τις 2 Αυγούστου 1943, πέρασαν από δω 46.091 Σαλονικιοί Εβραίοι γιά τη σιδηροδρομική διαδρομή προς τα στρατόπεδα του ολοκαυτώματος.

Οι φήμες που κυκλοφορούσαν από τον Δεκέμβριο του ’42 ότι η εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης θα εκτοπιστεί και ότι στον σταθμό έχουν συγκεντρωθεί βαγόνια για τη μεταφορά ήταν αληθινές. Ακολούθησε η καταστροφή του εβραϊκού νεκροταφείου και η εφαρμογή των φυλετικών νόμων της Νυρεμβέργης. Παρ’ όλα αυτά ο αρχιραβίνος τους, τους διαβεβαίωνε ότι θα μεταφερθούν όλοι στην Κρακοβία για να ξεκινήσουν μια καινούργια ζωή, τι κι αν ήταν θύματα του πλάνου που ονόμασαν «Τελική Λύση του Εβραϊκού Ζητήματος».

Οι μεταγωγές ξεκίνησαν με ένα κόλπο των Γερμανικών δυνάμεων: από τα τελευταία χρήματα που είχαν απομείνει στους εγκλείστους ,κάθε οικογενειάρχης εδικαιούτο μία «επιταγή» των 600 ζλότι προς εξαργύρωση στην «καινούργια πατρίδα». 

Βαγόνια για οκτώ άλογα όπου στοιβάζονταν 80 άνθρωποι. 

19 σιδηροδρομικές αποστολές στα κρεματόρια, του Άουσβιτς-Μπιρκενάου και του Μπέργκεν-Μπέλσεν. Σε αυτούς τους 6 μήνες του 43 στο γκέτο του Χιρς γράφτηκε η τελευταία σελίδα ενός συγκλονιστικού δράματος. Ύστερα από οκτώ ημερών ταξίδι τα βαγόνια αποσφραγίζονταν στο Άουσβιτς και εκείνοι παραζαλισμένοι και κατατρομαγμένοι έφταναν στον τελικό προορισμό που δεν θα είχε ποτέ γυρισμό. Κάθε λίγες μέρες το τρένο ξαναστοίβαζε κόσμο από τη Θεσσαλονίκη και τους έστελνε στο Άουσβτιτς. Μετά τον τελευταίο συρμό τον Αύγουστο του 1943 μπήκαν μέσα στα μικρο-μεσοαστικά σπίτια και αφαίρεσαν ό,τι είχε αξία.  

Περίπου 500 Εβραίοι απέφυγαν να απελαθούν δραπετεύοντας στα κοντινά βουνά, όπου ενώθηκαν με ομάδες ανταρτών που πολεμούσαν τους Γερμανούς. Κάποιοι άλλοι πιο «προνομιούχοι Εβραίοι» (αξιωματούχοι της κοινότητας ,καθώς και Εβραίοι ισπανικής υπηκοότητας) στάλθηκαν στο στρατόπεδο του Μπέργκεν Μπέλζεν στο οποίο δεν συνέβαινε τουλάχιστον συστηματική θανάτωση, έτσι ώστε τελικά πολλοί επέζησαν και απελευθερώθηκαν αργότερα από τους Βρετανούς.

Η Θεσσαλονίκη έχασε το 94% του εβραϊκού πληθυσμού της στο Ολοκαύτωμα. Ο αριθμός των συνολικών θυμάτων του εβραϊκού πληθυσμού υπολογίζεται στα έξι εκατομμύρια. Κάποιες εκτιμήσεις τοποθετούν το συνολικό αριθμό θυμάτων του Ολοκαυτώματος στα 26 εκατομμύρια ανθρώπους, όμως τα 9 έως 11 εκατομμύρια θύματα συνήθως θεωρείται η πιο αξιόπιστη εκτίμηση.

Στην Πολωνία, όπου πριν τον πόλεμο βρισκόταν η μεγαλύτερη Εβραϊκή κοινότητα του κόσμου, δολοφονήθηκε πάνω από το 90% του Εβραϊκού πληθυσμού, ή περίπου 3.000.000 άνθρωποι. 

Πηγές 

• http://thessalonikijewishlegacy.com,wikipedia
• Kounio-Amarilio, Erika, 1926-· Ampatzopoulou, Phrankiskē, 1944- (1998). Prophorikes martyries Hevraiōn tēs Thessalonikēs gia to Holokautōma. Thessalonikē: Paratērētēs. ISBN 960-260-940-0. 43287099.CS1 maint: Πολλαπλές ονομασίες: authors list (link)