Υπάρχουν δυο χώρες – μέλη της Ευρωπαϊκής ένωσης που εδώ και λίγα χρόνια έχουν μπει ουκ ολίγες φορές στο στόχαστρο των Βρυξελλών. Πλέον η κατάσταση έχει γίνει ακόμα πιο έκρυθμη, μετά το βέτο τους στο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ ύψους 1,8 τρισεκατομμυρίων ευρώ για την εξαετία 2021 -2027 αλλά και στο Ταμείο Ανάκαμψης από τον κορωνοϊό. Αν εμείνουν, όπως σθεναρά υποστηρίζουν, σε αυτή τους την απόφαση θα βυθίσουν την ΕΕ σε βαθιά κρίση. Γιατί όμως συμβαίνουν όλα αυτά;

Η Ουγγαρία και η Πολωνία βρίσκονται τα τελευταία χρόνια στο στόχαστρο της Κομισιόν για παραβιάσεις του κράτους δικαίου, κυρίως σε σχέση με την δικαιοσύνη, την ελευθερία του τύπου αλλά και το μεταναστευτικό. Οι δυο χώρες, που δεν φαίνεται να θέλουν να κάνουν πίσω σε τίποτα από τις αποφάσεις που λαμβάνουν χώρα στο εσωτερικό τους και δεν συνάδουν με το ευρωπαϊκό κράτος δικαίου, «μπλοκάρουν» τον νέο προϋπολογισμό και κατ’ επέκταση το πολύ σημαντικό Ταμείο Ανάκαμψης, ζητώντας την κατάργηση της νέα ευρωπαϊκής νομοθεσίας, η οποία συνδέει τη χορήγηση κοινοτικών χρηματοδοτήσεων με την τήρηση από την πλευρά των κρατών-μελών των κανόνων του κράτους δικαίου.

Με λίγα λόγια φοβούνται πως θα τιμωρηθούν για τις παραβιάσεις των κανόνων του κράτους δικαίου, με περικοπές χρηματοδοτήσεων από την ΕΕ. Το πρόβλημα είναι ότι εάν το σχέδιο δαπανών και εσόδων δεν εγκριθεί ομόφωνα αυτόν τον μήνα ύστερα από διαπραγμάτευση, η ΕΕ θα επιστρέψει σε χρηματοδότηση έκτακτης ανάγκης βάσει του προϋπολογισμού του προηγουμένου έτους. Αυτό σημάινει πως όλα τα νέα προγράμματα, συμπεριλαμβανομένων και των επιχορηγήσεων προς τις χώρες που δέχθηκαν το μεγαλύτερο χτύπημα από την πανδημία, θα καθυστερήσουν.

Για παράδειγμα από το το Ταμείο Ανάκαμψης, στην Ελλάδα αναλογούν περίπου 32 δισεκατομμύρια ευρώ, από τα οποία τα 19,5 είναι επιχορηγήσεις και τα 12,5 δάνεια με ευνοϊκούς όρους. Τα συγκεκριμένα χρήματα θα χρησιμοποιηθούν από κάθε κράτος – μέλος για την ανάκαμψη της οικονομίας από τις αρχές του 2021, αλλά με τη στάση της Ουγγαρίας και της Πολωνίας όλο το εγχείρημα βρίσκεται σε κίνδυνο.

Οι Βίκτορ Όρμπαν και Ματέους Μοραβιέτσκι θεωρούν ότι μπορούν να κάνουν τους 25 ομολόγους τους να κάνουν πίσω σχετικά με τον μηχανισμό του κράτους δικαίου, ένα «όπλο», όπως το περιγράφουν, που θα μπορεί να τους τιμωρήσει αυθαίρετα. Ο Μοραβιέτσκι μάλιστα δήλωσε πως υποψιάζεται ότι ο νέος μηχανισμός του κράτους δικαίου αποσκοπεί στην μη ενεργοποίηση του Ταμείου Ανάκαμψης αλλά και στην κηδεμονία των Βρυξελλών, με το βέτο να τον προστατεύει από την τελευταία.

Η ΕΕ από την άλλη απάντησε πως δίνει διορία μέχρι σήμερα, 8 Δεκεμβρίου, στις δυο χώρες να άρουν το βέτο, αλλιώς θα αναγκαστούν να περάσουν στο Σχέδιο Β. Ίσως δηλαδή σε ένα Ταμείο Ανάκαμψης εναντίον της πανδημίας, χωρίς την Ουγγαρία και την Πολωνία.

Σίγουρα πρόκειται για έναν πολύ κρίσιμο μήνα, με την στάση της Ουγγαρίας και της Πολωνίας να μην έχει μόνο οικονομικό αντίκτυπο σε ολόκληρη την ΕΕ, αλλά να θέτουν και σε κίνδυνο θεμελιώδεις κανόνες της Ένωσης που αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ελευθερία της δικαιοσύνης και του δικαιώματος στην ενημέρωση.