Μια παράδοξη πραγματικότητα διαμορφώνεται στη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή. Την ώρα που ο πόλεμος στο Ιράν έχει διαταράξει τις παγκόσμιες ροές πετρελαίου και έχει πλήξει τα έσοδα των περισσότερων χωρών του Κόλπου, η Τεχεράνη αναδεικνύεται ο μεγάλος κερδισμένος καθώς αυξάνει θεαματικά τα κέρδη της. Παρά τις στρατιωτικές πιέσεις, η Τεχεράνη εμφανίζεται να κερδίζει τη μάχη της ενέργειας, αξιοποιώντας ένα πολύπλοκο δίκτυο πωλήσεων, μεταφορών και χρηματοδότησης.

Με το Στενό του Ορμούζ σε μεγάλο βαθμό κλειστό και περίπου το 15% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου να μην φτάνει στους αγοραστές, οι περισσότερες πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου έχουν μειώσει την παραγωγή τους και βλέπουν τα έσοδά τους να υποχωρούν. Εξαίρεση αποτελεί το Ιράν.

Την ώρα που κράτη όπως η Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ, το Ιράκ και το Κατάρ υφίστανται τεράστιες απώλειες εσόδων λόγω περιορισμών στις εξαγωγές, το Ιράν συνεχίζει να διοχετεύει πετρέλαιο προς την Ασία, εκμεταλλευόμενο τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ.

Η ανθεκτικότητα του ιρανικού μοντέλου βασίζεται σε τρεις πυλώνες: τις πωλήσεις, τη ναυτιλία και ένα εκτεταμένο σύστημα σκιώδους χρηματοδότησης.

Ένα «επιλεκτικό μπλόκο»

Αν και η Τεχεράνη ανακοίνωσε το κλείσιμο του Ορμούζ για τη διεθνή ναυσιπλοΐα, στην πράξη εφαρμόζεται ένα σύστημα δύο ταχυτήτων. Η διέλευση περιορίζεται δραστικά για τις περισσότερες χώρες, αλλά επιτρέπεται σε ιρανικά και κινεζικά δεξαμενόπλοια, δημιουργώντας ένα ιδιότυπο «φίλτρο» στη ροή του πετρελαίου.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι περίπου το 90% της εμπορικής κίνησης έχει διακοπεί, ενώ οι ιρανικές εξαγωγές συνεχίζονται σε επίπεδα έως και 1,6 εκατομμυρίων βαρέλια ημερησίως – αποφέροντας σημαντικά έσοδα, ιδιαίτερα λόγω των αυξημένων τιμών.

Ο ρόλος των Φρουρών της Επανάστασης

Καθοριστικό ρόλο παίζει το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, το οποίο έχει εξελιχθεί σε οικονομικό «κολοσσό» με άμεσο έλεγχο σε μεγάλο μέρος της πετρελαϊκής παραγωγής. Εκτιμάται ότι επωφελείται από έως και το 50% των εσόδων από εξαγωγές πετρελαίου, χρηματοδοτώντας στρατιωτικές επιχειρήσεις και περιφερειακά δίκτυα επιρροής.

Το Ιράν βασίζεται σε έναν λεγόμενο «σκιώδη στόλο» δεξαμενόπλοιων, που χρησιμοποιεί τεχνικές όπως αλλαγή σημαίας, ψευδή στοιχεία φορτίου και μεταφορές εν πλω για να παρακάμπτει τις κυρώσεις. Πλέον, όμως, με τη στρατιωτική κάλυψη της Τεχεράνης, αυτό το δίκτυο λειτουργεί σχεδόν ως επίσημος μηχανισμός εξαγωγών.

Η Κίνα ο βασικός αγοραστής

Περίπου το 90% του ιρανικού πετρελαίου καταλήγει στην Κίνα, κυρίως μέσω μικρών ανεξάρτητων διυλιστηρίων. Οι συναλλαγές πραγματοποιούνται, συχνά σε γουάν, γεγονός που δυσκολεύει την επιβολή κυρώσεων.

Τα νούμερα είναι αποκαλυπτικά:

• Η Σαουδική Αραβία χάνει σχεδόν 488 εκατ. δολάρια την ημέρα.
• Οι χώρες του Κόλπου συνολικά φτάνουν απώλειες έως και 1,1 δισ. δολάρια την ημέρα.
• Το Ιράν, αντίθετα, κερδίζει περίπου 910 εκατ. δολάρια την εβδομάδα από εξαγωγές προς την Κίνα.

Την ίδια στιγμή, η παγκόσμια αγορά ενέργειας βιώνει μία από τις μεγαλύτερες αναταράξεις στην ιστορία της, με τις τιμές του πετρελαίου να εκτοξεύονται και την προσφορά να μειώνεται δραστικά.

Το αόρατο χρηματοπιστωτικό δίκτυο

Την ίδια ώρα υπάρχει ένα περίπλοκο σύστημα πληρωμών που λειτουργεί εκτός του επίσημου τραπεζικού συστήματος. Οι συναλλαγές πραγματοποιούνται μέσω «λογαριασμών εμπιστοσύνης» σε μικρές τράπεζες, κυρίως στην Κίνα και το Χονγκ Κονγκ, που συνδέονται με εταιρείες-βιτρίνες. Τα χρήματα διακινούνται μέσω πολλαπλών ενδιάμεσων λογαριασμών, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολο τον εντοπισμό τους. Μέρος των κεφαλαίων παραμένει στην Ασία για την αγορά εισαγόμενων αγαθών, ενώ το υπόλοιπο διοχετεύεται παγκοσμίως.

Το δίκτυο αυτό έχει εξελιχθεί ώστε να αντέχει ακόμη και σε αυστηρότερες κυρώσεις ή απώλεια συγκεκριμένων διαύλων, με συνεχή αναδιάταξη των ροών.

Η στρατηγική του Ιράν φαίνεται να βασίζεται σε μια απλή αλλά αποτελεσματική λογική: περιορίζει τους ανταγωνιστές του, αυξάνει τις τιμές του πετρελαίου και ταυτόχρονα διασφαλίζει τη δική του ροή εσόδων.

Έτσι, παρά τις κυρώσεις και τον πόλεμο, η Τεχεράνη όχι μόνο αντέχει, αλλά σε ορισμένα επίπεδα φαίνεται να ενισχύεται – διαμορφώνοντας ένα ιδιότυπο γεωπολιτικό ματ, που ανατρέπει τους αρχικούς σχεδιασμούς των αντιπάλων της και επανακαθορίζει τις ισορροπίες στην παγκόσμια ενεργειακή σκακιέρα.