Η συζήτηση γύρω από το τέλος της ζωής έχει ανοίξει για τα καλά τα τελευταία χρόνια. Αφορμές δεν λείπουν.

Πρόσφατα, μια υπόθεση στην Ισπανία έφερε ξανά στο προσκήνιο το ερώτημα: ποιος αποφασίζει πότε και πώς τελειώνει μια ζωή;

Για αρχη πρέπει πρώτα να ξεχωρίσουμε δύο έννοιες που συχνά μπερδεύονται: την υποβοηθούμενη aυτοκτονiα και την ευθανασία. Στην πρώτη περίπτωση, ο γιατρός δίνει τα μέσα, αλλά ο ίδιος ο ασθενής κάνει την τελική πράξη. Στη δεύτερη, ο γιατρός είναι αυτός που προχωρά στην πράξη, πάντα μετά από ξεκάθαρο αίτημα του ασθενούς. Μικρή διαφορά στα λόγια, τεράστια στη νομική και ηθική της σημασία.

Στην Ευρώπη, το τοπίο είναι αρκετά διαφορετικό από χώρα σε χώρα. Η Ελβετία επιτρέπει την υποβοηθούμενη aυτοκτονία, αρκεί να μην υπάρχει προσωπικό όφελος για εκείνον που βοηθά. Αυτό έχει οδηγήσει πολλούς ανθρώπους από άλλες χώρες να ταξιδεύουν εκεί για αυτή τη διαδικασία. Αντίθετα, χώρες όπως η Ολλανδία, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο έχουν προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα, επιτρέποντας και τις δύο μορφές, με πολύ αυστηρούς κανόνες. Η Ισπανία έχει επίσης νομιμοποιήσει αυτές τις πρακτικές τα τελευταία χρόνια, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και ελέγχους.

pexels

Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γερμανία και η Αυστρία, τα πράγματα είναι πιο θολά. Δεν υπάρχει ξεκάθαρο, ενιαίο σύστημα, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις η υποβοήθηση δεν τιμωρείται.

Στον Καναδά επιτρέπονται και οι δύο πρακτικές μέσω ενός οργανωμένου πλαισίου, με συγκεκριμένα ιατρικά και ψυχολογικά κριτήρια. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, όμως, δεν ισχύει το ίδιο παντού. Κάποιες πολιτείες επιτρέπουν την υποβοηθούμενη aυτοκτονία, αλλά μόνο για ασθενείς με σοβαρές και ανίατες ασθένειες, συνήθως με περιορισμένο χρόνο ζωής.

Στην Ωκεανία, χώρες όπως η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία έχουν νομιμοποιήσει αντίστοιχες διαδικασίες, μετά από έντονη δημόσια συζήτηση και πολιτική συμφωνία. Και εκεί, όμως, ισχύουν αυστηρά φίλτρα.

Κοινό στοιχειο σχεδόν παντού είναι οι προϋποθέσεις. Ο ασθενής πρέπει να έχει σοβαρή ασθένεια, να υποφέρει, να είναι σε πλήρη πνευματική διαύγεια και να ζητά ο ίδιος αυτή τη διαδικασία, περισσότερες από μία φορές. Συνήθως απαιτείται και η έγκριση από περισσότερους γιατρούς.

Στην Ελλάδα, τα πράγματα είναι ξεκάθαρα: και η υποβοηθούμενη αυtοκτονία και η ευθανασία είναι παράνομες. Επιτρέπεται μόνο η λεγόμενη παθητική ευθανασία, δηλαδή η διακοπή μιας θεραπείας, υπό συγκεκριμένες συνθήκες.

Το θέμα, όμως, δεν είναι μόνο νομικό. Είναι βαθιά ανθρώπινο. Από τη μία, υπάρχει το δικαίωμα στην αξιοπρέπεια και την επιλογή. Από την άλλη, ο φόβος για κατάχρηση και πίεση σε ευάλωτους ανθρώπους.