Ο Ηφαιστίωνας γεννήθηκε στην Πέλλα και ήταν ένας από τους Μακεδόνες βασιλικούς παίδες που συμμετείχαν μαζί με τον Αλέξανδρο στις διαλέξεις του Αριστοτέλη στη Μίεζα, ίσως το 343. Ο Αλέξανδρος τον έκανε μέλος της σωματοφυλακής του, και κατόπιν συμμετείχε στην εκστρατεία στην Ασία.

Στην Τροία συμμετείχε στις λατρευτικές τελετές όπου στεφάνωσε τον τάφο του Πατρόκλου, ενώ αντίστοιχα ο Αλέξανδρος στεφάνωσε τον τάφο του Αχιλλέα, φανερώνοντας την ισόβια φιλία ανάμεσα στους δύο άνδρες.

Κατά τη διάρκεια της μάχης στα Γαυγάμηλα, ο Ηφαιστίων τραυματίστηκε ενώ πολεμούσε ως επικεφαλής των σωματοφυλάκων. Πήρε ενεργό μέρος στην ανάκριση του Φιλώτα και μάλιστα προέτρεψε τους υπόλοιπους Μακεδόνες να τον βασανίσουν ώστε να ομολογήσει τους συνενόχους του. Ως ανταμοιβή, του δόθηκε η ηγεσία των Εταίρων, την οποία μοιράστηκε με τον Κλείτο τον Μέλα, γιο του Δροπίδη. Στη συνέχεια ο Ηφαιστίων πήρε ενεργό μέρος στις εκστρατείες στη Βακτρία, στη Σογδιανή και αργότερα στην Ινδία, επικεφαλής της εμπροσθοφυλακής μαζί με τον Περδίκκα. Μάλιστα, μετά από 30 ημέρες πολιορκίας κατάφεραν να καταλάβουν την πόλη Όμφιδα (Τάξιλα).

Στη μάχη του Υδάσπη εναντίον του Πώρου, ο Ηφαιστίων διοικούσε το ιππικό στην αριστερή πτέρυγα της στρατιάς του Αλέξανδρου. Στην συνέχεια μαζί με τον Περδίκκα ίδρυσαν την πόλη Οροβάτιδα στον δρόμο προς τον Ινδό ποταμό.

Αργότερα, στα Σούσα, πήρε μέρος στον ομαδικό γάμο με γυναίκες από την Περσία και μάλιστα ο ίδιος νυμφεύθηκε τη Δρυπέτη, αδερφή της γυναίκας του Αλέξανδρου, Στατείρας. Από τα Σούσα στάλθηκε με το κυρίως τμήμα του πεζικού στον Περσικό Κόλπο και έφτασαν μαζί στα Εκβάτανα το 325 π.Χ..

Οι θεωρίες για ερωτική σχέση με τον Αλέξανδρο

Το Discovery News κάνει μία παράθεση των βιογραφικών στοιχείων του Ηφαιστίωνα, του πιο πιστού από τους συντρόφους του Μεγάλου Αλεξάνδρου και αδελφικού του φίλου από τα παιδικά του χρόνια, όπως γνωρίζουμε από τις ιστορικές πηγές.

«Και οι δυο ήταν μαθητές του Αριστοτέλη» λέει το Discovery. «Αν και αρκετοί ιστορικοί υποστηρίζουν πως υπήρξε ερωτική σχέση μεταξύ του ωραίου Ηφαιστίωνα και του αυτοκράτορα Αλέξανδρου, δεν υπάρχει καμία πηγή της εποχής που να επιβεβαιώνει πως υπήρξαν εραστές. Σύμφωνα πάντως με τον καθηγητή ιστορίας και συγγραφέα του βιβλίου "Αλέξανδρος: Δισημία της Μεγαλειότητας" Guy MacLean Rogers, οι σύγχρονές μας κατηγοριοποιήσεις της σeξουαλικότητας (ομοφυλόφιλος, ετεροφυλόφιλος, ή bisexual) δεν ίσχυαν τότε. Στην αρχαία Ελλάδα, το να ακολουθήσεις την επιθυμία σου, όπως πρόσταζε ο θεός Έρωτας για έναν άλλο άντρα ή μια γυναίκα, απλώς δεν περιόριζε τους άντρες και τις γυναίκες σε ένα "στρατόπεδο"».

Όποια κι αν ήταν η φύση της σχέσης του, όταν ο Ηφαιστίωνας πέθανε, ο Αλέξανδρος τον θρήνησε όσο κανείς, ξύρισε τα μαλλιά του, δεν έτρωγε για μέρες, εκτέλεσε το γιατρό του και προχώρησε σε μια πολύ ακριβή κηδεία».

Ο θάνατος που συγκλόνισε τον στρατηλάτη

Τους συνέδεε μια μακρά και άδολη φιλία. Μοιράζονταν συχνά το ίδιο αντίσκηνο. Διάβαζαν μαζί τα γράμματα της Ολυμπιάδας προς τον Αλέξανδρο. Δεν είχαν μυστικά ο ένας από τον άλλο. Ο μόνος που μάθαινε τις μύχιες σκέψεις του Αλέξανδρου ήταν ο Ηφαιστίωνας. Όμως τις αποφάσεις τις έπαιρνε πάντα μόνος του ο Αλέξανδρος. Όταν ήθελε να μη γνωστοποιηθεί κάτι εντελώς απόρρητο, του έβαζε μπρος στο στόμα το δάκτυλο, όπου φορούσε το βασιλικό δακτυλίδι με τη σφραγίδα κι αυτό σήμαινε ότι κανείς δεν έπρεπε να μάθει αυτό το μυστικό. Στη μάχη πολεμούσαν πλάι- πλάι. Η διοίκηση μεγάλων μονάδων που δόθηκε στον Ηφαιστίωνα από τον Αλέξανδρο ήταν αξιοκρατική.

Ο Ηφαιστίωνας πέθανε στα Εκβάτανα το 325 π.Χ., κατά τη διάρκεια αγώνων και εκτεταμένης οινοποσίας αρρώστησε και εμφάνισε πυρετό, και ύστερα από 7 ημέρες πέθανε σε ηλικία 31 ετών. Το σώμα του μεταφέρθηκε στη Βαβυλώνα, όπου και προς τιμή του κατασκευάστηκε μια μεγαλειώδης νεκρική πυρά.

Αυτό σύντριψε ψυχολογικά τον Αλέξανδρο. Τότε κήρυξε πένθος σε όλη την αυτοκρατορία, διέταξε να κουρέψουν τις χαίτες των αλόγων, έκοψε τα μαλλιά του ο ίδιος, σταύρωσε το γιατρό του Ηφαιστίωνα, το Γλαύκο, γιατί τον θεώρησε υπεύθυνο για το θάνατό του, και ανήγειρε μνημείο προς τιμήν του Ηφαιστίωνα αξίας 10.000 ταλάντων.