Ανακάλυψαν το πρώτο «μαγικό μανιτάρι» με θανατηφόρες τοξίνες

Στο μάτι μοιάζει με ένα συνηθισμένο, μικροσκοπικό καφέ μανιτάρι, από εκείνα που δύσκολα θα ξεχώριζε κανείς ανάμεσα στη βλάστηση ενός υγρού δάσους. Κι όμως, κάτω από την φαινομενικά αθώα εμφάνισή του κρύβεται ένας συνδυασμός που αιφνιδίασε ακόμη και τους επιστήμονες: ένα μανιτάρι που παράγει τόσο ψυχεδελικές ουσίες όσο και εξαιρετικά επικίνδυνα δηλητήρια.

Το νέο είδος, με την επιστημονική ονομασία Galerina indica, εντοπίστηκε στη Φλόριντα των ΗΠΑ, να αναπτύσσεται πάνω σε κορμούς φοινίκων καλυμμένους με βρύα, σε υγροτοπικές περιοχές. Η ανακάλυψη ήρθε στο φως μέσα από έρευνα του Πανεπιστημίου της Φλόριντα και αποκάλυψε κάτι που δεν είχε καταγραφεί μέχρι σήμερα: την παρουσία δύο εντελώς διαφορετικών κατηγοριών χημικών ουσιών στον ίδιο μύκητα.

Ένα απρόσμενο εύρημα στο εργαστήριο

Çağrı Karakelle / Pexels

Η ερευνητική ομάδα αναζητούσε ελάχιστα γνωστά δηλητηριώδη μανιτάρια στις νοτιοανατολικές ΗΠΑ. Κατά τη διάρκεια των αναλύσεων, όμως, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι το συγκεκριμένο είδος δεν περιείχε μόνο επικίνδυνες τοξίνες, αλλά και ψιλοκυβίνη και ψιλοκίνη, τις ουσίες που συνδέονται με τα λεγόμενα «μαγικά μανιτάρια».

Το στοιχείο που έκανε την ανακάλυψη ακόμη πιο εντυπωσιακή ήταν η ταυτόχρονη παρουσία αματοξινών. Πρόκειται για μια κατηγορία ισχυρών δηλητηρίων που ευθύνεται για τις περισσότερες θανατηφόρες δηλητηριάσεις από μανιτάρια παγκοσμίως.

Οι εργαστηριακές εξετάσεις εντόπισαν δύο διαφορετικές αματοξίνες, ενώ μία από αυτές, η άλφα-προαμανιτίνη, ήταν μέχρι σήμερα άγνωστη στην επιστήμη. Σύμφωνα με τη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Current Biology, πρόκειται για το πρώτο γνωστό είδος μανιταριού στο οποίο έχουν εντοπιστεί μαζί αυτές οι δύο κατηγορίες ενώσεων.

Πώς απέκτησε αυτόν τον ασυνήθιστο συνδυασμό;

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η εξήγηση βρίσκεται σε μια σπάνια γενετική διαδικασία, γνωστή ως οριζόντια μεταφορά γονιδίων. Μέσω αυτής, ένας οργανισμός μπορεί να αποκτήσει γενετικό υλικό από έναν άλλο, ακόμη κι αν δεν συνδέονται στενά εξελικτικά.

Στην περίπτωση του Galerina indica, η υπόθεση είναι ότι ο μύκητας απέκτησε από άλλους μύκητες τα γονίδια που του επιτρέπουν να παράγει ψυχεδελικές ουσίες. Αυτό φαίνεται πως συνέβη αφού οι πρόγονοί του είχαν ήδη αναπτύξει την ικανότητα παραγωγής θανατηφόρων τοξινών.

Έτσι, μέσα από μια εξελικτική διαδρομή που οι ερευνητές προσπαθούν ακόμη να κατανοήσουν, προέκυψε ένας συνδυασμός που δεν είχε παρατηρηθεί ξανά.

Η προειδοποίηση για όσους συλλέγουν άγρια μανιτάρια

Πέρα από την επιστημονική της αξία, η ανακάλυψη έχει και μια σημαντική διάσταση για τη δημόσια υγεία. Αμφισβητεί μια αντίληψη που συναντάται ανάμεσα σε ορισμένους συλλέκτες άγριων μανιταριών: ότι το μπλε χρώμα που εμφανίζεται όταν ένα μανιτάρι πιεστεί ή τραυματιστεί αποτελεί ένδειξη ψυχεδελικών ιδιοτήτων και, κατά συνέπεια, ότι δεν είναι δηλητηριώδες.

Οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν ότι κάτι τέτοιο δεν αποτελεί ασφαλές κριτήριο. Το μπλε χρώμα μπορεί να συνδέεται με ενώσεις της ψιλοκίνης, ωστόσο δεν αποκλείει την ταυτόχρονη παρουσία επικίνδυνων αματοξινών.

Με άλλα λόγια, ένα μανιτάρι μπορεί να περιέχει ψυχεδελικές ουσίες και ταυτόχρονα να είναι δυνητικά θανατηφόρο. Γι' αυτό και οι ερευνητές τονίζουν ότι κανένα άγνωστο άγριο μανιτάρι δεν πρέπει να θεωρείται ασφαλές με βάση μόνο την εμφάνιση ή το χρώμα του.

Ένας μικροσκοπικός μύκητας με πολλά αναπάντητα ερωτήματα

Η ψιλοκυβίνη είναι γνωστή για την επίδρασή της στην αντίληψη, τη διάθεση και την αίσθηση του χρόνου. Μπορεί να προκαλέσει οπτικές παραμορφώσεις, έντονες συναισθηματικές μεταβολές και παραισθήσεις, ενώ η δράση της μπορεί να διαρκέσει αρκετές ώρες. Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια μελετάται για την πιθανή θεραπευτική αξιοποίησή της σε παθήσεις όπως η κατάθλιψη και η μετατραυματική διαταραχή.

Ωστόσο, το ενδιαφέρον των επιστημόνων για το νέο είδος δεν περιορίζεται στις επιδράσεις των ουσιών του. Ο καθηγητής Μάθιου Σμιθ, από το Τμήμα Φυτοπαθολογίας του Πανεπιστημίου της Φλόριντα, εξήγησε ότι τα συγκεκριμένα μανιτάρια είναι εξαιρετικά δύσκολο να αναγνωριστούν. Είναι μικρά, καφέ και μοιάζουν με εκατοντάδες άλλα είδη, γεγονός που δυσκολεύει ακόμη και τους εκπαιδευμένους ειδικούς.

Ο ίδιος, μέσα από τον ρόλο του ως κρατικός μυκητολόγος της Φλόριντα, συνεργάζεται συχνά με το Κέντρο Δηλητηριάσεων, γιατρούς των επειγόντων περιστατικών και κτηνιάτρους, όταν υπάρχει υποψία κατανάλωσης άγνωστου μανιταριού από άνθρωπο ή κατοικίδιο.

Παραμένει, πάντως, ασαφές γιατί ορισμένοι μύκητες παράγουν ψιλοκυβίνη, αλλά και ποιος ακριβώς είναι ο οικολογικός ρόλος των αματοξινών. Μία από τις πιθανές εξηγήσεις είναι ότι οι τελευταίες λειτουργούν ως μηχανισμός προστασίας απέναντι στα ζώα που επιχειρούν να καταναλώσουν τους μύκητες.

Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, το μικροσκοπικό αυτό εύρημα ανοίγει νέα ερωτήματα για τη χημεία και την εξέλιξη των μυκήτων. Και υπενθυμίζει ότι στη φύση, ακόμη και ένας οργανισμός που περνά σχεδόν απαρατήρητος μπορεί να κρύβει έναν εντυπωσιακό, αλλά και επικίνδυνο, κόσμο.