The Uprising: Η αληθινή ιστορία εξέγερσης πίσω από την νέα ταινία που δίχασε κοινό και κριτικούς

Η επιστροφή του Paul Greengrass στη σκηνοθεσία με το The Uprising στάθηκε η αφορμή για να ανάψουν ξανά οι συζητήσεις ανάμεσα σε κριτικούς και σινεφίλ.

Η ταινία μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη ένα από τα πιο αιματοβαμμένα και καθοριστικά κεφάλαια της μεσαιωνικής ιστορίας: την Εξέγερση των Χωρικών του 1381 στην Αγγλία. Πρόκειται για την πρώτη καταγεγραμμένη λαϊκή εξέγερση στο νησί που αμφισβήτησε ευθέως το φεουδαρχικό καθεστώς και την εξουσία του στέμματος.

Πίσω όμως από την κινηματογραφική μεταφορά, η πραγματική ιστορία του 1381 κρύβει ένα χρονικό απόγνωσης, ταξικής οργής και μιας πρωτοφανούς διεκδίκησης δικαιωμάτων που άλλαξε για πάντα την κοινωνική δομή της Αγγλίας.

Η σπίθα που άναψε τη φωτιά: Μαύρος Θάνατος και εξοντωτικοί φόροι

Για να καταλάβει κανείς τους λόγους της έκρηξης του 1381, πρέπει να ανατρέξει μερικές δεκαετίες πίσω, στην πανώλη του 1348 (τον διαβόητο «Μαύρο Θάνατο»). Η επιδημία εξόντωσε σχεδόν το ένα τρίτο του πληθυσμού της Αγγλίας. Αυτή η δραματική μείωση του εργατικού δυναμικού έδωσε, για πρώτη φορά στα χρονικά, στους επιζώντες χωρικούς και εργάτες διαπραγματευτική ισχύ: ζητούσαν υψηλότερους μισθούς και καλύτερες συνθήκες διαβίωσης.

Η φεουδαρχική ελίτ και το στέμμα αντέδρασαν άμεσα. Ψήφισαν νόμους που καθήλωναν τους μισθούς στα προ επιδημίας επίπεδα και απαγόρευαν στους χωρικούς να εγκαταλείψουν τα κτήματα των αριστοκρατών. Η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι ήρθε με την επιβολή του λεγόμενου "Poll Tax" — ενός κεφαλικού φόρου που επιβλήθηκε οριζόντια σε όλους, ανεξάρτητα από το εισόδημά τους, για να χρηματοδοτηθεί ο πολυδάπανος Εκατονταετής Πόλεμος με τη Γαλλία. Η οργή που συσσωρευόταν για χρόνια ξέσπασε βίαια.

Wat Tyler και John Ball: Η ηγεσία της λαϊκής οργής

Τον Μάιο του 1381, η άρνηση των κατοίκων του Έσσεξ να πληρώσουν τον φόρο πυροδότησε μια αλυσίδα εξεγέρσεων που εξαιτίας της ταχύτητάς της εξέπληξε το βασίλειο. Οι χωρικοί συντονίστηκαν, όπλισαν τα χέρια τους με ό,τι διέθεταν —από δρεπάνια μέχρι τόξα— και άρχισαν να βαδίζουν προς το Λονδίνο.

Στην κορυφή του κινήματος βρέθηκε ο Wat Tyler, ένας πρώην στρατιώτης με χαρισματική προσωπικότητα, και ο John Ball, ένας ριζοσπάστης ιερέας που κήρυττε την απόλυτη ισότητα. Η περίφημη φράση του Ball, «Όταν ο Αδάμ έσκαβε και η Εύα έγνεθε, ποιος ήταν τότε αριστοκράτης;», έγινε το σύνθημα μιας επανάστασης που δεν ζητούσε απλώς φορολογικές ελαφρύνσεις, αλλά την κατάργηση της δουλοπαροικίας.

Οι εγχώριες αρχές βρέθηκαν απροετοίμαστες. Οι επαναστάτες κατέλαβαν το Λονδίνο, πυρπόλησαν τα αρχεία των φόρων, εισέβαλαν στον Πύργο του Λονδίνου και εκτέλεσαν τον Αρχιεπίσκοπο του Καντέρμπουρι και τον θησαυροφύλακα του βασιλιά. Ο μόλις 14 ετών βασιλιάς Ριχάρδος Β' αναγκάστηκε να συναντηθεί αυτοπροσώπως με τον Wat Tyler, υποσχόμενος να ικανοποιήσει όλα τα αιτήματά τους.

Η προδοσία, το λουτρό αίματος και η κληρονομιά

Η καμπή της ιστορίας ήρθε στη δεύτερη συνάντηση στο Smithfield. Κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες, ο Δήμαρχος του Λονδίνου και η συνοδεία του βασιλιά επιτέθηκαν στον Wat Tyler και τον δολοφόνησαν. Χωρίς τον ηγέτη τους και παραπλανημένοι από τις ψεύτικες υποσχέσεις του νεαρού βασιλιά για αμνηστία, οι χωρικοί διαλύθηκαν.

Η εκδίκηση του στέμματος ήταν αμείλικτη. Εκατοντάδες επαναστάτες συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν, μεταξύ των οποίων και ο John Ball. Ο Ριχάρδος Β' ανακάλεσε όλες τις υποσχέσεις του με τη διαβόητη φράση: «Δούλοι είστε και δούλοι θα μείνετε». Παρά την καταστολή, όμως, το φεουδαρχικό σύστημα είχε υποστεί θανάσιμο πλήγμα. Η δουλοπαροικία στην Αγγλία δεν συνήλθε ποτέ και σταδιακά εξαφανίστηκε μέσα στον επόμενο αιώνα.

Γιατί δίχασε το The Uprising του Paul Greengrass;

Μετά από όλα αυτά, εύλογα αναρωτιέται κανείς γιατί η ταινία του Paul Greengrass δίχασε τόσο πολύ το κοινό και τους κριτικούς. Ορισμένοι στάθηκαν στη ρυθμική απόκλιση από τις κλασικές χολιγουντιανές συνταγές, ενώ άλλοι φάνηκε να ενοχλήθηκαν από την ωμή, αδρή απεικόνιση των ταξικών συσχετισμών.

Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια πολύ καλή και ψυχαγωγική ταινία. Ο Greengrass καταφέρνει να συνδυάσει τη γνώριμη, ντοκιμαντερίστικη και γεμάτη ένταση σκηνοθετική του ματιά με ένα βαθιά συναισθηματικό υπόβαθρο. Δεν εστιάζει μόνο στη δράση, αλλά δίνει σάρκα και οστά στους ανθρώπους της εποχής, αναδεικνύοντας τις προσωπικές τους τραγωδίες, τον φόβο αλλά και το μεγαλείο της απόφασής τους να σηκώσουν κεφάλι. Η σκηνοθεσία είναι στιβαρή, με πλάνα που αποτυπώνουν τόσο την κλειστοφοβική πίεση της εποχής όσο και την επική κλίμακα της πορείας προς το Λονδίνο.

Το The Uprising  δεν φοβάται να πάρει θέση, προσφέροντας παράλληλα μια θεαματική και συγκινητική βουτιά στην ιστορία.