Πώς η ακροδεξιά μπορεί να εκμεταλλευτεί τις μαζικές διαδηλώσεις που γίνονται σε όλη την Ευρώπη

Η ακρίβεια και το νέο ενεργειακό σοκ βγάζουν εκατοντάδες χιλιάδες Ευρωπαίους στους δρόμους. Στο υπόβαθρο αυτής της διογκούμενης κοινωνικής οργής, η ακροδεξιά επενδύει συστηματικά στη λαϊκή δυσαρέσκεια, διεκδικώντας εκλογικά κέρδη και προβάλλοντας την επιστροφή στη ρωσική ενέργεια ως τη μόνη «σωτήρια» διέξοδο από την κρίση.

Τα τρακτέρ που μπαίνουν στην Τζέλα, στη νότια ακτή της Σικελίας, ανεμίζουν τη σημαία του νησιού: τη Μέδουσα, τα τρία λυγισμένα πόδια και τα στάχυα, σύμβολα που θυμίζουν τον ρόλο της Σικελίας ως σιτοβολώνα ήδη από τη ρωμαϊκή εποχή. Αυτή τη φορά, όμως, οι αγρότες δεν μεταφέρουν τη σοδειά τους. Διαδηλώνουν, συγκροτώντας το νέο μέτωπο μιας αλυσίδας κινητοποιήσεων που διαπερνά ολόκληρη την ήπειρο.

Οι τιμές των καυσίμων εκτοξεύονται, τα περιθώρια των επιχειρήσεων στενεύουν δραματικά και τα νοικοκυριά αδυνατούν να καλύψουν ακόμα και τις βασικές καθημερινές τους ανάγκες. Η αφόρητη πίεση του κόστους ζωής πυροδοτεί μαζικές διαμαρτυρίες και, ταυτόχρονα, προσφέρει το ιδανικό πολιτικό έδαφος στην ακροδεξιά, ενόψει των κρίσιμων εκλογικών αναμετρήσεων την επόμενη χρονιά σε χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία και η Πολωνία.

Ο πόλεμος των ΗΠΑ με το Ιράν, που εκτίναξε τις διεθνείς τιμές της ενέργειας, επιδείνωσε δραματικά την κατάσταση για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Σε μια περίοδο που ήδη πάλευαν να συγκρατήσουν τον πληθωρισμό, να στηρίξουν την ανάπτυξη και να περιορίσουν τις δημόσιες δαπάνες, το νέο αυτό γεωπολιτικό πλήγμα λειτούργησε ως καταλύτης αποσταθεροποίησης.

Το ενεργειακό σοκ των 100 δισ. ευρώ και το κύμα των διαδηλώσεων

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι οι επιπτώσεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή έχουν κοστίσει στην Ευρώπη περίπου 100 δισ. ευρώ, εξαιτίας των σοβαρών διαταραχών στο παγκόσμιο εμπόριο και τις αγορές ενέργειας. Οι τιμές του φυσικού αερίου σημείωσαν εκρηκτική άνοδο κατά 140%, ενώ οι τιμές του ντίζελ σχεδόν διπλασιάστηκαν μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα.

Αυτή η οικονομική ασφυξία μεταφράστηκε ακαριαία σε κύμα διαμαρτυρίας στους δρόμους των ευρωπαϊκών μητροπόλεων.

Στη Γαλλία, κινητοποιήσεις που ξεκίνησαν αρχικά με αφορμή την κακή κατάσταση των σχολικών εγκαταστάσεων στα βόρεια προάστια του Παρισιού εξελίχθηκαν γρήγορα σε μερικές από τις σοβαρότερες ταραχές των τελευταίων δεκαετιών. Καταστήματα λεηλατήθηκαν, κτίρια παραδόθηκαν στις φλόγες, ενώ στη Λιμόζ πυρπολήθηκε ένα ιστορικό δημαρχιακό κτίριο του 19ου αιώνα.

«Γιατί βρίσκομαι εδώ; Πολύ απλά, επειδή το σημερινό κόστος ζωής μού φαίνεται πραγματικά τρομακτικό», δήλωσε στο Reuters ο Κεντέν Λεβιλού, 21χρονος διαδηλωτής στη Νάντη. «Σκεφτείτε όσους παίρνουν μόλις τον κατώτατο μισθό και δείτε πόσο κοστίζουν τα τρόφιμα, τα καύσιμα και όλα τα υπόλοιπα. Είναι τρομακτικό πόσο ακριβά έχουν γίνει τα πάντα».

Σε μια προσπάθεια να διαχειριστεί την κρίση, ο Εμανουέλ Μακρόν αναγνώρισε τα «θεμιτά αιτήματα» των πολιτών που αντιδρούν στην ακρίβεια, φροντίζοντας παράλληλα να διαχωρίσει τη διαμαρτυρία από τη βία. «Δεν πρέπει ποτέ να τους συγχέουμε με εκείνους που κατέστρεψαν, βανδάλισαν και λεηλάτησαν», τόνισε ο Γάλλος πρόεδρος.

«Καλλιεργούμε τη γη, θερίζουμε χρέη»: Η κοινωνική έκρηξη απλώνεται

Στο Μιλάνο, την οικονομική πρωτεύουσα της βόρειας Ιταλίας, η αστυνομία συγκρούστηκε βίαια με διαδηλωτές που διαμαρτύρονταν για την κατάρρευση των δημόσιων υπηρεσιών και την ακρίβεια. Την ίδια στιγμή, στη νότια Ιταλία και την Τζέλα, οι αγρότες δηλώνουν ότι οι τιμές των καυσίμων καθιστούν παντελώς απαγορευτική τη λειτουργία των τρακτέρ τους.

«Καλλιεργούμε τη γη, θερίζουμε χρέη», έγραφε ένα από τα κεντρικά πανό των αγροτών, συμπυκνώνοντας την απόγνωση του παραγωγικού ιστού.

«Έχουμε ακινητοποιηθεί εντελώς. Το κόστος των καυσίμων έχει υπερδιπλασιαστεί», εξήγησε ο Αρκάντζελο Γκαμπίνο, εκπρόσωπος των αγροτών στην επαρχία Καλτανισέτα. Τα αλλεπάλληλα μπλόκα φορτηγατζήδων, αγροτών και βιομηχανικών εργατών παρέλυσαν τις μεταφορές στη νότια Ιταλία, προκαλώντας τοπικές ελλείψεις καυσίμων και έντονο προβληματισμό για την τροφοδοσία της αγοράς.

Το ίδιο εκρηκτικό κοκτέιλ χαμηλών μισθών, ακριβής στέγασης και έλλειψης προοπτικής πυροδοτεί διαδηλώσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι πλημμύρισαν τους δρόμους της Λισαβόνας, ασκώντας ασφυκτική πίεση στην πορτογαλική κυβέρνηση. Στην Ισπανία, η βίαιη έξωση μιας 87χρονης πυροδότησε πανεθνικές διαμαρτυρίες για την στεγαστική κρίση, επιταχύνοντας τις πολιτικές εξελίξεις. Παρόμοιες κινητοποιήσεις καταγράφονται στο Βέλγιο αλλά και στην Αλβανία, όπου η οργή για τη διαφθορά και την ανεργία βγάζει τη νεολαία στο δρόμο.

Η τακτική της ακροδεξιάς: Εκμετάλλευση της αγοραστικής δύναμης και φιλορωσική ρητορική

Αυτή η γενικευμένη κοινωνική αναταραχή αποτυπώνει μια βαθύτερη οικονομική αγωνία, η οποία μετατρέπεται στο πλέον προνομιακό πεδίο για την ακροδεξιά. Όπως επισημαίνει ο Ζιλ Ιβαλντί, πολιτικός επιστήμονας στο Sciences Po, η αγωνία για την αγοραστική δύναμη έχει μετατραπεί στον «βασικό μοχλό της λαϊκιστικής πολιτικής» στην Ευρώπη.

Εδώ ακριβώς εντοπίζεται ο τρόπος με τον οποίο η ακροδεξιά επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει τις διαδηλώσεις: παρουσιάζει την οικονομική δυσπραγία όχι ως αποτέλεσμα διεθνών αναταράξεων, αλλά ως συνειδητή αποτυχία των συστημικών κυβερνήσεων. Παράλληλα, τόσο η σκληρή Δεξιά όσο και ορισμένες φωνές της ριζοσπαστικής Αριστεράς προβάλλουν ως μόνη «λογική» λύση την αποκατάσταση των ενεργειακών σχέσεων με τη Ρωσία — αμφισβητώντας ευθέως την ενιαία ευρωπαϊκή γραμμή στήριξης της Ουκρανίας.

Στη Γαλλία, η Μαρίν Λεπέν έχει τοποθετήσει τη δραστική μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα στο επίκεντρο της προεκλογικής της εκστρατείας ενόψει των προεδρικών εκλογών. «Η άνοδος των τιμών των καυσίμων είναι ξεκάθαρα ένα ζήτημα που ενισχύει τη Μαρίν Λεπέν. Είναι ένα θέμα με το οποίο έχει ταυτιστεί εδώ και αρκετό καιρό», σημειώνει ο Ιβαλντί. Οι δημοσκοπήσεις επιβεβαιώνουν ότι η τακτική αυτή αποδίδει, καθώς τα ποσοστά της Λεπέν αυξάνονται, την ώρα που ο Μακρόν δοκιμάζεται από την πολιτική απομόνωση και τα δημοσιονομικά ελλείμματα.

Από τη Γερμανία έως την Πολωνία: Το ρωσικό αέριο ως ακροδεξιό αφήγημα

Στη Γερμανία, η «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD) αξιοποιεί την άνοδο του πληθωρισμού και την αύξηση των τιμών ενέργειας κατά 14,9% για να επιτεθεί στον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς. Το AfD υποστηρίζει ανοιχτά την επιστροφή στο ρωσικό φυσικό αέριο, ισχυριζόμενο ότι η στήριξη του Βερολίνου προς το Κίεβο καταστρέφει τη γερμανική βιομηχανία.

«Τα λαϊκιστικά κόμματα συχνά παρουσιάζουν το ενεργειακό κόστος ως κάτι που θα μπορούσε να αποφευχθεί και το αποδίδουν στις πολιτικές επιλογές των κυβερνήσεων, αντί στις γεωπολιτικές αναταράξεις που το προκαλούν», εξηγεί ο Γιαν Στέκελ, καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Μονάχου. «Αυτές οι γεωπολιτικές αναταράξεις είναι πολύ δυσκολότερο να εξηγηθούν, κι εκεί ακριβώς τα συστημικά κόμματα χάνουν τη μάχη της επικοινωνίας».

Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται σε όλη την Ευρώπη:

• Ιταλία: Η Τζόρτζια Μελόνι δέχεται πιέσεις εκ των δεξιών της από το νέο ακροδεξιό κόμμα «Εθνικό Μέλλον» του Ρομπέρτο Βανάτσι, το οποίο ζητά άμεση επανασύνδεση με τις ρωσικές προμήθειες αερίου.
• Πολωνία: Η ακροδεξιά «Συνομοσπονδία του Πολωνικού Στέμματος» υπό τον Γκζέγκος Μπράουν εκμεταλλεύεται την οργή για τους λογαριασμούς ρεύματος, ζητώντας την επανέναρξη των αγορών πετρελαίου από τη Μόσχα.

Όσο οι διαδηλώσεις για το κόστος ζωής πυκνώνουν και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δυσκολεύονται να προσφέρουν άμεσες λύσεις, η ακροδεξιά θα συνεχίσει να καπηλεύεται την κοινωνική απελπισία, μετατρέποντας την οργή των δρόμων σε εκλογική της δύναμη.