Στη Νορβηγία όλοι ξέρουν πόσα βγάζεις και τι φόρους πληρώνεις: Το σύστημα που δουλεύει επειδή είναι… επώνυμο

Φαντάσου έναν κόσμο όπου ο γείτονας, ο συνάδελφος ή ακόμα και ο πρώην σου μπορούν με ένα κλικ να δουν ακριβώς πόσα χρήματα έβγαλες πέρυσι, πόση περιουσία έχεις στην άκρη και πόσο φόρο πλήρωσες.

Όσο κι αν ακούγεται σαν σενάριο επιστημονικής φαντασίας ή εφιάλτης παραβίασης προσωπικών δεδομένων, στη Νορβηγία αποτελεί καθημερινή πραγματικότητα για όλους τους πολίτες!

Μέσω της εθνικής φορολογικής αρχής (Skatteetaten), κάθε φορολογούμενος στη χώρα είναι καταγεγραμμένος σε μια δημόσια προσβάσιμη βάση δεδομένων. Η παράδοση αυτή της απόλυτης οικονομικής διαφάνειας μετράει πάνω από 200 χρόνια ιστορίας στη Νορβηγία, ενώ το 2001 πέρασε στην ψηφιακή εποχή. Τα στοιχεία που εμφανίζονται είναι συγκεκριμένα: ονοματεπώνυμο, έτος γέννησης, ταχυδρομικός κώδικας, καθαρό εισόδημα, καθαρή περιουσία και ο φόρος που αναλογεί.

Χωρίς δυνατότητα εξαίρεσης: Η διαφάνεια ως νόμος του κράτους

Για τη συντριπτική πλειονότητα των Νορβηγών, η εξαίρεση από αυτή τη λίστα είναι απλώς αδύνατη. Το κοινοβούλιο της χώρας έχει αποφασίσει ότι η κοινωνία χρειάζεται έναν διαφανή τρόπο να επαληθεύει πως η φορολογία κατανέμεται δίκαια σε όλους.

Εξαιρέσεις υπάρχουν ελάχιστες και αφορούν αποκλειστικά ανηλίκους κάτω των 17 ετών, αποβιώσαντες, άτομα υπό νομική προστασία διεύθυνσης ή περιπτώσεις όπου η δημοσιοποίηση θα παραβίαζε το επαγγελματικό απόρρητο. Όλοι οι υπόλοιποι βρίσκονται στη λίστα, είτε το θέλουν είτε όχι!

Οι ασφαλιστικές δικλείδες: Αν με ψάξεις, θα το μάθω

Όπως είναι φυσικό, ένα τέτοιο σύστημα θα μπορούσε εύκολα να μετατραπεί σε εργαλείο ηδονοβλεψίας και κουτσομπολιού. Για να προστατευθεί η ιδιωτικότητα των πολιτών, το κράτος εισήγαγε το 2014 δύο πολύ αυστηρούς κανόνες:

• Τέλος η ανωνυμία: Όποιος θέλει να ψάξει κάποιον πρέπει να συνδεθεί με τα επίσημα ταυτοποιημένα στοιχεία του. Την ίδια στιγμή, το άτομο που αναζητήθηκε λαμβάνει ειδοποίηση που αναφέρει ποιος ακριβώς κοίταξε τα οικονομικά του στοιχεία (μοναδική εξαίρεση αποτελούν τα δημοσιογραφικά μέσα).
• Όριο αναζητήσεων: Κάθε λογαριασμός έχει ανώτατο όριο τις 500 αναζητήσεις τον μήνα.

Αυτές οι αλλαγές μείωσαν κατακόρυφα το αδιάκριτο «σκάλισμα». Είναι χαρακτηριστικό ότι οι συνολικές αναζητήσεις εκτοξεύτηκαν από τα 16,5 εκατομμύρια το 2012, σε μόλις 1,3 εκατομμύρια το 2022.

Το σκοτεινό τίμημα της απόλυτης διαφάνειας

Παρά τα οφέλη στη φορολογική δικαιοσύνη, η επιστημονική έρευνα αποκαλύπτει ότι η απόλυτη ορατότητα στα πορτοφόλια των άλλων έχει σοβαρό αντίκτυπο στην ψυχολογία.

Σύμφωνα με μελέτη, η online δημοσιοποίηση αυτών των λιστών διεύρυνε το «χάσμα ευτυχίας» μεταξύ πλουσιότερων και φτωχότερων Νορβηγών κατά περίπου 29%! Η διαρκής κοινωνική σύγκριση, η αίσθηση κατωτερότητας ή ο φθόνος αποδείχθηκαν το τίμημα που πληρώνει μια κοινωνία όταν όλα τα οικονομικά χαρτιά βρίσκονται ανοιχτά πάνω στο τραπέζι.