Friends with benefits: Τι σημαίνει η ιδέα ενός «συνδεδεμένου μέλους» της ΕΕ

Η πρόταση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να γίνει ο Καναδάς το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της Ευρωπαϊκής Ένωσης άνοιξε μια συζήτηση για ένα καθεστώς που σήμερα δεν προβλέπεται από το θεσμικό πλαίσιο της ΕΕ και δεν έχει συγκεκριμένους κανόνες.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έθεσε την ιδέα στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης, προτείνοντας μια πολύ στενότερη σχέση με τον Καναδά σε τομείς όπως η άμυνα, η ενέργεια και η τεχνολογία. Ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ έχει ξεκαθαρίσει ότι η χώρα του δεν επιδιώκει πλήρη ένταξη στην ΕΕ.

Λίγο αργότερα, η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα έθεσε στο τραπέζι το ενδεχόμενο ένα αντίστοιχο καθεστώς να αφορά στο μέλλον και άλλες στενές εταίρους της ΕΕ, όπως η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία.

Τι θα σήμαινε «συνδεδεμένο μέλος»

Δεν πρόκειται για κάποιο ενδιάμεσο στάδιο ένταξης που προβλέπεται ήδη από τις ευρωπαϊκές συνθήκες. Στην πράξη, η ΕΕ θα έπρεπε να δημιουργήσει ένα νέο πλαίσιο, βαθύτερο από μια συμφωνία ελεύθερου εμπορίου, αλλά χωρίς τις πολιτικές υποχρεώσεις της πλήρους συμμετοχής στην Ένωση.

Μια τέτοια συμφωνία θα μπορούσε να καλύπτει, ανάλογα με το εύρος της, το εμπόριο, την άμυνα, την ενέργεια, την τεχνητή νοημοσύνη, την έρευνα και την εκπαίδευση.

Το πιο κοντινό υπάρχον παράδειγμα είναι ο Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος, στον οποίο συμμετέχουν η Νορβηγία, η Ισλανδία και το Λιχτενστάιν μαζί με τα 27 κράτη της ΕΕ. Οι τρεις χώρες έχουν πρόσβαση στην ενιαία αγορά και στις τέσσερις ελευθερίες, δηλαδή την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίων και προσώπων, χωρίς να είναι μέλη της Ένωσης.

Πρόσβαση στην αγορά, αλλά χωρίς ψήφο

Η λογική αυτού του συστήματος είναι σαφής: μεγαλύτερη πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά με αντάλλαγμα την εφαρμογή ευρωπαϊκών κανόνων.

Οι χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου εφαρμόζουν μεγάλο μέρος της νομοθεσίας που αφορά την ενιαία αγορά, από τον ανταγωνισμό και την προστασία των καταναλωτών μέχρι το περιβάλλον, τις επιχειρήσεις, την εκπαίδευση και την έρευνα.

Όταν, για παράδειγμα, η ΕΕ θεσπίζει νέους κανόνες για τις ψηφιακές υπηρεσίες ή τις χρηματοπιστωτικές αγορές, οι χώρες αυτές πρέπει συνήθως να τους ενσωματώνουν στο δικό τους σύστημα ώστε να παραμένουν ευθυγραμμισμένες.

Δεν έχουν όμως την ίδια επιρροή στη διαμόρφωσή τους. Μπορούν να συμμετέχουν σε ομάδες ειδικών και να καταθέτουν απόψεις, αλλά δεν διαθέτουν ψήφο στη νομοθετική διαδικασία της ΕΕ.

Τι θα μπορούσε να προβλέπει μια συμφωνία για τον Καναδά

Στην περίπτωση του Καναδά, μια μελλοντική συμφωνία θα μπορούσε να είναι πιο περιορισμένη και να αφορά μόνο συγκεκριμένους τομείς.

Ο Μαρκ Κάρνεϊ έχει ήδη αναφερθεί σε στενότερη συνεργασία με την ΕΕ στην ενέργεια, την άμυνα, την τεχνητή νοημοσύνη, το διάστημα, το ψηφιακό εμπόριο και το Erasmus+.

Σε αντάλλαγμα για συμμετοχή σε επιλεγμένα τμήματα της ενιαίας αγοράς, ο Καναδάς θα μπορούσε να χρειαστεί να εφαρμόζει κοινά πρότυπα, να δέχεται μηχανισμούς εποπτείας και επίλυσης διαφορών και να συνεισφέρει οικονομικά σε ορισμένα ευρωπαϊκά προγράμματα.

Η συμφωνία θα μπορούσε παράλληλα να αφήνει εκτός την τελωνειακή ένωση, την κοινή αγροτική πολιτική, τη φορολογία, το ευρώ και μεγάλο μέρος της εξωτερικής πολιτικής.

Δεν υπάρχει ακόμη έτοιμο μοντέλο

Η πρόταση της φον ντερ Λάιεν βρίσκεται ακόμη σε πολύ πρώιμο στάδιο. Δεν υπάρχει επίσημος ορισμός του «συνδεδεμένου μέλους» ούτε συγκεκριμένη διαδικασία για το πώς θα μπορούσε μια χώρα να αποκτήσει αυτό το καθεστώς.

Οι ευρωπαϊκές συνθήκες επιτρέπουν πάντως στην ΕΕ να συνάπτει συμφωνίες σύνδεσης με τρίτες χώρες, με αμοιβαία δικαιώματα και υποχρεώσεις. Αυτή η δυνατότητα θα μπορούσε να αποτελέσει τη νομική βάση για μια νέα μορφή στενότερης συνεργασίας.

Το βασικό ερώτημα είναι πόσο μακριά θα ήταν διατεθειμένη να φτάσει μια χώρα όπως ο Καναδάς και πόση κανονιστική αυτονομία θα δεχόταν να παραχωρήσει για στενότερους δεσμούς με την ευρωπαϊκή αγορά.

Η σημερινή σχέση του Ηνωμένου Βασιλείου με την ΕΕ δείχνει τι σημαίνει στην πράξη να έχει μια χώρα στενή εμπορική σχέση με την Ένωση χωρίς να συμμετέχει στην ενιαία αγορά.

Μετά το Brexit, το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκεται εκτός ενιαίας αγοράς και τελωνειακής ένωσης. Η εμπορική συμφωνία με την ΕΕ επιτρέπει το εμπόριο χωρίς δασμούς και ποσοστώσεις για προϊόντα που πληρούν τους σχετικούς κανόνες, αλλά δεν έχει εξαλείψει τους τελωνειακούς ελέγχους, τις δηλώσεις και τις απαιτήσεις πιστοποίησης.

Η Βόρεια Ιρλανδία αποτελεί ειδική περίπτωση, καθώς παραμένει ευθυγραμμισμένη με ορισμένους ευρωπαϊκούς κανόνες για τα αγαθά, τα τρόφιμα, τα φάρμακα και τα τελωνεία λόγω των συνόρων της με την Ιρλανδία.

Μια συμφωνία με τον Καναδά θα μπορούσε να δανειστεί στοιχεία τόσο από το βρετανικό μοντέλο όσο και από τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, ανάλογα με το βάθος της συνεργασίας που θα επέλεγαν οι δύο πλευρές.

Μια διαδικασία που θα μπορούσε να πάρει χρόνια

Δεν υπάρχει προηγούμενο, επομένως κανείς δεν μπορεί ακόμη να γνωρίζει πόσο χρόνο θα απαιτούσε μια τέτοια συμφωνία.

Η ένταξη στην ΕΕ χρειάζεται κατά μέσο όρο περίπου εννέα χρόνια, ενώ η δημιουργία του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου χρειάστηκε περίπου τέσσερα χρόνια από την αρχική ιδέα μέχρι την εφαρμογή του.

Ακόμη και αν υπάρχει πολιτική βούληση, μια σχέση αυτού του βάθους θα απαιτούσε μακρές διαπραγματεύσεις για τους κανόνες, την εποπτεία, τις οικονομικές συνεισφορές και τους τομείς στους οποίους μια τρίτη χώρα θα δεχόταν να ευθυγραμμιστεί με την ΕΕ.

Υπάρχει επίσης το ενδεχόμενο εξωτερικών πολιτικών πιέσεων. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ήδη απειλήσει με νέα εμπορικά μέτρα εάν ο Καναδάς προχωρήσει σε στενότερη σύνδεση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, χαρακτηρίζοντας μια τέτοια εξέλιξη «εχθρική πράξη».

Για την ώρα, η «συνδεδεμένη συμμετοχή» παραμένει περισσότερο πολιτική ιδέα παρά συγκεκριμένο θεσμικό σχέδιο.

Με πληροφορίες από Politico