Πως πρέπει να αντιμετωπίσουμε έναν σύντροφο ο οποίος μας κατηγορεί για τα πάντα;

Υπάρχουν άνθρωποι που δεν διστάζουν να πουν ένα ειλικρινές «έκανα λάθος». Για άλλους, όμως, η παραδοχή ακόμη και του πιο αμελητέου σφάλματος φαντάζει αδιανόητη.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, μια ασήμαντη αφορμή της καθημερινότητας μπορεί να μετατραπεί μέσα σε λίγα λεπτά σε πεδίο μάχης, καθώς η συζήτηση μετατοπίζεται βίαια από την ουσία του προβλήματος στην αγωνιώδη προσπάθεια να χρεωθεί κάπου η ευθύνη.

Όπως εξηγεί σε άρθρο του στο Psychology Today ο Daniel S. Lobel, Ph.D., κλινικός ψυχολόγος και επίκουρος καθηγητής Κλινικής Ψυχιατρικής στο Mount Sinai School of Medicine, η παραδοχή ενός σφάλματος δεν αποτελεί για όλους μια απλή τακτοποίηση της αλήθειας. Για ορισμένα άτομα, η παραδοχή ενός λάθους αγγίζει βαθιά και επώδυνα συναισθήματα προσωπικής ανεπάρκειας. Για να προστατεύσουν τον εαυτό τους από αυτή την εσωτερική ευαλωτότητα, επιστρατεύουν ως μηχανισμό άμυνας τη μετάθεση της ευθύνης στον άνθρωπο που βρίσκεται απέναντί τους — με πιο συχνό θύμα τον σύντροφό τους.

Γιατί η επιμονή στο «έχω δίκιο» τροφοδοτεί τη σύγκρουση

Όταν δεχόμαστε μια άδικη κατηγορία, η αυθόρμητη και φυσική μας αντίδραση είναι να υπερασπιστούμε τον εαυτό μας και να αποκαταστήσουμε την αλήθεια. Σύμφωνα, όμως, με τον Δρα. Lobel, όταν έχουμε απέναντί μας έναν άνθρωπο που μεταθέτει συστηματικά τις ευθύνες του, η τακτική της άμεσης διόρθωσης φέρνει τα αντίθετα αποτελέσματα.

Η προσπάθεια να του αποδείξουμε το λάθος του εκλαμβάνεται από τον ίδιο ως προσωπική επίθεση. Το αποτέλεσμα είναι να ορθώνει ακόμη μεγαλύτερη άμυνα, να κλιμακώνει τον θυμό του και να δυναμώνει την ένταση. Με αυτόν τον τρόπο, η αρχική διαφωνία παύει να είναι μια ευκαιρία επίλυσης και μετατρέπεται σε έναν ανταγωνιστικό αγώνα με «νικητές» και «ηττημένους», αφήνοντας το πρακτικό ζήτημα εντελώς αμετάβλητο.

Η αλλαγή στρατηγικής: Μετάβαση από την απόδοση ευθυνών στη λύση

Η εναλλακτική προσέγγιση που προτείνει ο ειδικός απαιτεί μια ουσιαστική αλλαγή πορείας στη διαχείριση του καβγά. Αντί να αναλώνεται το ζευγάρι σε μια αδιέξοδη διαμάχη για το «ποιος φταίει», το βάρος της συζήτησης πρέπει να μετατοπιστεί στο «τι κάνουμε τώρα».

Αν, για παράδειγμα, ξεχαστεί μια σημαντική υποχρέωση, η λειτουργική ερώτηση δεν είναι «γιατί το ξέχασες εσύ;», αλλά «πώς μπορούμε να το διορθώσουμε αυτή τη στιγμή;». Αυτή η μετατόπιση επαναφέρει τους δύο συντρόφους στην ίδια πλευρά του λόφου, μετατρέποντάς τους από αντιπάλους σε συνεργάτες απέναντι σε ένα κοινό πρόβλημα. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποδεχόμαστε ψευδείς κατηγορίες ή να φορτωνόμαστε ξένες ευθύνες, αλλά ότι επιλέγουμε συνειδητά ποιες μάχες αξίζει να δώσουμε στην καθημερινότητά μας.

Όταν η μετάθεση ευθύνης γίνεται ένα τοξικό, σταθερό μοτίβο

Η κατάσταση γίνεται ιδιαίτερα σοβαρή όταν αυτή η συμπεριφορά παύει να είναι μια περιστασιακή αντίδραση και μετατρέπεται σε μόνιμο μοτίβο επικοινωνίας. Όταν ένας σύντροφος νιώθει τη διαρκή ανάγκη να ξεφορτώνεται κάθε πταίσμα και να μετατρέπει τον άλλον στον μόνιμο «φταίχτη» της σχέσης, η ατμόσφαιρα δηλητηριάζεται σταδιακά από πικρία, θυμό και συναισθηματική εξάντληση.

Ο σύντροφος που καλείται να αποφορτίζει συνεχώς τις εντάσεις και να σηκώνει το βάρος της αποκλιμάκωσης οδηγείται σε ψυχική κόπωση. Όπως υπογραμμίζει ο Δρ. Lobel, η ικανότητα ενός ανθρώπου να αποδέχεται τα λάθη του χωρίς να νιώθει ότι απειλείται η υπόστασή του απαιτεί βαθιά συναισθηματική ωριμότητα και ψυχική ασφάλεια — ιδιότητες που απαιτούν χρόνο και προσωπική δουλειά για να καλλιεργηθούν.

Τι κρύβεται πίσω από την άρνηση και ο ρόλος της θεραπείας

Πίσω από την επίμονη άρνηση ανάληψης ευθύνης κρύβεται συχνά ένας πρωτόγονος φόβος: η πεποίθηση ότι το να κάνει κάποιος λάθος ισοδυναμεί με το ότι είναι ανεπαρκής, ελαττωματικός ή ανάξιος αγάπης. Η αδυναμία αποδοχής του σφάλματος είναι στην πραγματικότητα ένας ασπίδα απέναντι σε αυτή την τραυματική αίσθηση μειονεξίας.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει ένα ασφαλές πλαίσιο, βοηθώντας το άτομο να κατανοήσει τις ρίζες αυτής της ευαλωτότητας και να δομήσει μια πιο ανθεκτική αυτοπεποίθηση. Όπως καταλήγει ο Δρ. Lobel: «Η θεραπεία βοηθά στην ενίσχυση της αυτοεκτίμησης, ώστε ο άνθρωπος να μπορεί να αντέξει και να αποδεχτεί με άνεση τα ανθρώπινα λάθη που κάνουμε όλοι μας».