Ο μοναδικός Αμερικανός πρόεδρος που έχει παραιτηθεί

Το βράδυ της 8ης Αυγούστου του 1974, τα τηλεοπτικά δίκτυα των Ηνωμένων Πολιτειών διέκοψαν το πρόγραμμά τους για να μεταδώσουν διάγγελμα από το Οβάλ Γραφείο.

Ο Ρίτσαρντ Νίξον, ο 37ος πρόεδρος των ΗΠΑ, εμφανίστηκε σοβαρός και καταβεβλημένος στην οθόνη για να ανακοινώσει μια απόφαση χωρίς προηγούμενο στη αμερικανική ιστορία. Αντιμέτωπος με την ανεπίστρεπτη απώλεια της πολιτικής υποστήριξης και τη βέβαιη παραπομπή του σε δίκη από το Κογκρέσο, ο Νίξον ανακοίνωσε την παραίτησή του.

«Με την ενέργεια αυτή», ανέφερε μεταξύ άλλων στο δραματικό του διάγγελμα, «ελπίζω ότι θα επιταχύνω την έναρξη της διαδικασίας επούλωσης των πληγών που τόσο απεγνωσμένα χρειάζεται η Αμερική». Μέχρι σήμερα, παραμένει ο μοναδικός πλανητάρχης που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τον θώκο του πριν από τη λήξη της θητείας του.

Oliver Atkins / Wikimedia Commons (Public domain)

Το χρονικό της διάρρηξης που άλλαξε την ιστορία

Η αρχή του τέλους για την προεδρία Νίξον γράφτηκε το βράδυ της 17ης Ιουνίου 1972. Πέντε άνδρες συνελήφθησαν να εισβάλλουν παράνομα στα γραφεία της Εθνικής Δημοκρατικής Επιτροπής, στο κτιριακό συγκρότημα Watergate στην Ουάσινγκτον. Ανάμεσα στους συλληφθέντες βρισκόταν και ο υπεύθυνος ασφαλείας της επιτροπής επανεκλογής του Νίξον. Παρά τις προσπάθειες του Λευκού Οίκου να υποβαθμίσει το περιστατικό ως μια «τριτεύουσα διάρρηξη», η επίμονη έρευνα των δημοσιογράφων της Washington Post, Καρλ Μπέρνστιν και Μπομπ Γούντγουορντ, άρχισε να ξετυλίγει το κουβάρι μιας πρωτοφανούς πολιτικής συνωμοσίας.

• Η Διάρρηξη στο Watergate
  17 Ιουνίου 1972
  Σύλληψη πέντε ανδρών στα γραφεία των Δημοκρατικών. Αποκαλύπτονται οι πρώτες διασυνδέσεις με την εκστρατεία επανεκλογής του Νίξον.

• Έναρξη Ακροάσεων στη Γερουσία
  Μάιος 1973
  Η ειδική επιτροπή του Σαμ Έρβιν ξεκινά τηλεοπτικές ακροάσεις. Ο πρώην νομικός σύμβουλος Τζον Ντιν καταθέτει ότι ο πρόεδρος γνώριζε για τη συγκάλυψη.

• Η Σφαγή του Σαββατόβραδου
  20 Οκτωβρίου 1973
  Ο Νίξον διατάσσει την απόλυση του ειδικού εισαγγελέα Άρτσιμπαλντ Κοξ. Ο Υπουργός Δικαιοσύνης και ο αναπληρωτής του παραιτούνται διαμαρτυρόμενοι.

• Αποκάλυψη του «Smoking Gun»
  5 Αυγούστου 1974
  Δημοσιοποιούνται οι ταινίες του Λευκού Οίκου. Σε μία από αυτές, ο Νίξον ακούγεται να διατάσσει το FBI να σταματήσει την έρευνα για το Watergate.

Η συγκάλυψη, οι ταινίες και το «Smoking Gun»

Η πίεση προς τη διοίκηση Νίξον κλιμακώθηκε δραματικά την άνοιξη του 1973. Κατά τη διάρκεια των τηλεοπτικών ακροάσεων στη Γερουσία, ο πρώην νομικός σύμβουλος του Λευκού Οίκου, Τζον Ντιν, κατέθεσε ότι η διάρρηξη είχε εγκριθεί από υψηλόβαθμα στελέχη και ότι ο ίδιος ο πρόεδρος ήταν ενήμερος για την προσπάθεια συγκάλυψης. Η αποκάλυψη ότι ο Νίξον κατέγραφε κρυφά όλες τις συνομιλίες στο Οβάλ Γραφείο αποδείχθηκε το καθοριστικό σημείο καμπής.

Ο ειδικός εισαγγελέας Άρτσιμπαλντ Κοξ απαίτησε την παράδοση των ταινιών. Στην προσπάθειά του να παρεμποδίσει την έρευνα, ο Νίξον διέταξε την απόλυση του Κοξ στις 20 Οκτωβρίου 1973 — ένα επεισόδιο που έμεινε στην ιστορία ως «Η Σφαγή του Σαββατόβραδου» (Saturday Night Massacre), καθώς ο Υπουργός Δικαιοσύνης Έλιοτ Ρίτσαρντσον και ο αναπληρωτής του προτίμησαν να παραιτηθούν παρά να εκτελέσουν την προεδρική διαταγή.

Η χαριστική βολή δόθηκε στα τέλη Ιουλίου του 1974, όταν το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ υποχρέωσε ομόφωνα τον πρόεδρο να παραδώσει τις ηχογραφήσεις. Στις 5 Αυγούστου δημοσιοποιήθηκε η διαβόητη ταινία του «Smoking Gun» (όπλο που καπνίζει), στην οποία ο Νίξον ακουγόταν καθαρά να δίνει οδηγίες στον βοηθό του, Χ. Ρ. Χάλντεμαν, να εμπλέξει το FBI ώστε να μπλοκάρει την έρευνα της αστυνομίας. Η παρεμπόδιση της δικαιοσύνης δεν μπορούσε πλέον να αμφισβητηθεί από κανέναν.

Government Nixon / Wikimedia Commons (Public domain)

Το ιστορικό φινάλε και η επόμενη μέρα

Μετά τη δημοσιοποίηση των ταινιών, η πολιτική υποστήριξη του Νίξον ακόμη και ανάμεσα στους Ρεπουμπλικανούς κατέρρευσε ολοσχερώς. Η Επιτροπή Δικαιοσύνης της Βουλής των Αντιπροσώπων είχε ήδη εγκρίνει τρία άρθρα καθαίρεσης (για παρεμπόδιση της δικαιοσύνης, κατάχρηση εξουσίας και περιφρόνηση του Κογκρέσου), καθιστώντας την αποπομπή του αναπόφευκτη.

Το πρωί της 9ης Αυγούστου 1974, ο Ρίτσαρντ Νίξον υπέβαλε και τυπικά την παραίτησή του. Πριν επιβιβαστεί στο προεδρικό ελικόπτερο από τον νότιο κήπο του Λευκού Οίκου με προορισμό την Καλιφόρνια, σταμάτησε στην κλίμακα, χαμογέλασε και σχημάτισε με τα δάχτυλά του το σήμα της νίκης — μια αινιγματική χειρονομία που αποτυπώθηκε για πάντα στην παγκόσμια συλλογική μνήμη.

Λίγα λεπτά αργότερα, ο αντιπρόεδρος Τζέραλντ Φορντ ορκίστηκε 38ος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών. Απευθυνόμενος στο αμερικανικό έθνος, ο Φορντ διακήρυξε την ιστορική φράση: «Συμπατριώτες μου, ο μακρύς εθνικός μας εφιάλτης τελείωσε». Ένα μήνα αργότερα, ο Φορντ απένειμε πλήρη χάρη στον Νίξον για τυχόν αδικήματα που είχε διαπράξει κατά τη διάρκεια της θητείας του, μια αμφιλεγόμενη απόφαση που αποσκοπούσε στο να κλείσει οριστικά το κεφάλαιο του διχασμού που άφησε πίσω του το σκάνδαλο Watergate.