Πίσω από το στερεότυπο της «αφελούς ξανθιάς» κρυβόταν μια ακούραστη αναγνώστρια που φοβόταν περισσότερο απ’ όλα μήπως οι άλλοι την περάσουν για ανόητη

Η Monroe εξακολουθεί, σχεδόν έναν αιώνα μετά τη γέννησή της, να αποτελεί μία από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές της σύγχρονης κουλτούρας. Η εικόνα της παραμένει παντού: στον κινηματογράφο, στη μόδα, στη μουσική, στη φωτογραφία και στη σύγχρονη τέχνη. Η ζωή, οι έρωτες και ο πρόωρος θάνατός της συνεχίζουν να γεννούν βιβλία, ντοκιμαντέρ και θεωρίες, κρατώντας ζωντανό έναν από τους μεγαλύτερους μύθους του Χόλιγουντ.

Για δεκαετίες, ωστόσο, η Μονρόε παρουσιαζόταν σχεδόν αποκλειστικά μέσα από την εξωτερική της εμφάνιση. Πολύ λιγότερο ενδιαφέρον έδειχναν οι περισσότεροι για τον εσωτερικό της κόσμο και τις πραγματικές της αναζητήσεις.

Η πλευρά αυτή άρχισε να αποκαλύπτεται μετά τον θάνατό της, τον Αύγουστο του 1962. Κατά την καταγραφή των προσωπικών της αντικειμένων βρέθηκαν, όπως ήταν αναμενόμενο, φορέματα, κοσμήματα, γούνες, γάντια και καλλυντικά. Η μεγαλύτερη, όμως, συλλογή που είχε αφήσει πίσω της δεν αποτελούνταν από ρούχα ή πολύτιμα αντικείμενα, αλλά από περισσότερα από 400 βιβλία.

Η προσωπική της βιβλιοθήκη ανέτρεπε την εικόνα που είχε κατασκευάσει για εκείνη η βιομηχανία του θεάματος. Τα ράφια της ήταν γεμάτα με ποίηση, φιλοσοφία, ψυχολογία, ιστορία, επιστήμη, θέατρο και κλασική λογοτεχνία. Ανάμεσα στους συγγραφείς που διάβαζε βρίσκονταν ο Ντοστογιέφσκι, ο Τολστόι, ο Τζέιμς Τζόις, ο Ουόλτ Ουίτμαν και ο Άλμπερ Καμύ, τη φωτογραφία του οποίου είχε μάλιστα κορνιζαρισμένη στο διαμέρισμά της στη Νέα Υόρκη.

Τα βιβλία δεν αποτελούσαν διακοσμητικά αντικείμενα. Πολλά από αυτά περιείχαν υπογραμμίσεις, χειρόγραφες παρατηρήσεις και σημειώσεις στα περιθώρια. Ορισμένα άνοιγαν εύκολα σε συγκεκριμένα σημεία, γεγονός που έδειχνε ότι η ηθοποιός επέστρεφε ξανά και ξανά στις ίδιες σελίδες. Ακόμη και το βιβλίο μαγειρικής της ήταν γεμάτο συνταγές γραμμένες στο χέρι και αποκόμματα από εφημερίδες.

Η σχέση της με την ανάγνωση δεν ήταν περιστασιακή. Τα βιβλία την ακολουθούσαν σε κάθε αλλαγή κατοικίας, παρότι μέσα στα 36 χρόνια της ζωής της μετακόμισε πολλές φορές. Ήταν ίσως τα πιο σταθερά προσωπικά της αντικείμενα, ένα είδος καταφυγίου σε μια ζωή που χαρακτηριζόταν από διαρκή έκθεση, ανασφάλεια και έντονες μεταβολές.

Η Monroe γνώριζε ότι το Χόλιγουντ είχε μετατρέψει την προσωπικότητά της σε καρικατούρα. Σε μία από τις τελευταίες συνεντεύξεις της είχε παρακαλέσει τον δημοσιογράφο να μην την παρουσιάσει σαν ανέκδοτο. Δεν την ενοχλούσε, όπως είχε πει, να κάνει αστεία. Εκείνο που δεν άντεχε ήταν να αντιμετωπίζεται η ίδια σαν αστείο.

Παρά την τεράστια επιτυχία της, αισθανόταν ανασφάλεια για την εκπαίδευσή της. Η δύσκολη παιδική ηλικία και η ταραγμένη εφηβεία της δεν της είχαν επιτρέψει να ακολουθήσει μια ομαλή πορεία σπουδών. Γι’ αυτό, ενώ ήταν ήδη διάσημη, παρακολουθούσε μαθήματα παγκόσμιας λογοτεχνίας στο UCLA, επιδιώκοντας να καλύψει τα κενά που πίστευε ότι είχε.

Για εκείνη, η ανάγνωση ήταν κάτι περισσότερο από πνευματική άσκηση. Ήταν ένας ασφαλής χώρος, μακριά από τις κάμερες, τις απαιτήσεις των στούντιο και τις προκαταλήψεις του κοινού. «Τα βιβλία δεν θα γελάσουν μαζί σου», φέρεται να είχε πει, εκφράζοντας με λίγες λέξεις την ανάγκη της να βρίσκεται σε ένα περιβάλλον όπου δεν θα κρινόταν για την εμφάνιση ή τη μόρφωσή της.

Αυτή τη λιγότερο γνωστή πλευρά της φωτίζει το βιβλίο «Marilyn and Her Books: The Literary Life of Marilyn Monroe» της Gail Crowther. Η συγγραφέας μελέτησε τα βιβλία, τις σημειώσεις, τις φωτογραφίες και τα αρχεία της ηθοποιού, προσπαθώντας να ανασυνθέσει την πνευματική ζωή μιας γυναίκας που η κοινή γνώμη είχε μάθει να βλέπει μόνο ως εικόνα.

Η ζωή της διασταυρώθηκε επίσης με ορισμένες από τις σημαντικότερες προσωπικότητες των γραμμάτων της εποχής. Παντρεύτηκε τον θεατρικό συγγραφέα Άρθουρ Μίλερ, γνώρισε τον Τζον Στάινμπεκ και συναναστράφηκε δημιουργούς όπως ο Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ, ο Ζαν Κοκτό και ο Ντίλαν Τόμας. Οι σχέσεις αυτές δεν ήταν τυχαίες, αλλά αποτελούσαν μέρος της διαρκούς ανάγκης της να βρίσκεται κοντά σε ανθρώπους των τεχνών και των ιδεών.