Δύο αποδράσεις με ελικόπτερο από τον ίδιο χώρο, με πανομοιότυπο τρόπο: η ιστορία Παλαιοκώστα και Ριζάι παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα του ελληνικού σωφρονιστικού συστήματος.

Υπάρχουν αποδράσεις κι αποδράσεις. Κάποιες γίνονται γιατί κάποιος βρήκε μια ανοιχτή πόρτα ή ένα παράθυρο, και κάποιες άλλες οργανώνονται μεθοδικά και διεκδικούν επάξια ένα χολιγουντιανό σενάριο. Μια τέτοια — ή μάλλον δύο τέτοιες — είναι αυτές των Βασίλη Παλαιοκώστα και Αλκέτ Ριζάι.

Ο Τρικαλινός κακοποιός κατάφερε να εκθέσει δις σύσσωμο το σωφρονιστικό σύστημα ασφαλείας με πανομοιότυπο τρόπο: το έσκασε δύο φορές με ελικόπτερο μέσα από το προαύλιο των φυλακών Κορυδαλλού.

Η πρώτη απόδραση: Κυριακή απόγευμα, 3 Ιουνίου 2006

Ήταν απόγευμα Κυριακής όταν ένα ιδιωτικό ελικόπτερο εμφανίστηκε ξαφνικά πάνω από τον Κορυδαλλό. Μέσα σε λίγα λεπτά προσγειώθηκε στο προαύλιο, παρέλαβε τους δύο κρατούμενους κι απογειώθηκε μπροστά στα μάτια των έκπληκτων φρουρών. Οι σωφρονιστικοί δεν περίμεναν ότι επρόκειτο για απόδραση — υπέθεσαν ότι ερχόταν κάποιος επίσημος για επιθεώρηση.

Ο πιλότος κατέθεσε αργότερα ότι είχε δεχθεί απειλές με όπλο και χειροβομβίδα από τους αεροπειρατές, οι οποίοι είχαν νοικιάσει το ελικόπτερο προσποιούμενοι τους πελάτες μιας εναέριας βόλτας. Το ελικόπτερο προσγειώθηκε λίγο αργότερα στην περιοχή του Σχιστού, όπου περίμεναν μοτοσικλέτες διαφυγής. Οι δύο δραπέτες εξαφανίστηκαν, αφήνοντας πίσω τους ένα από τα μεγαλύτερα επιχειρησιακά φιάσκα του ελληνικού σωφρονιστικού συστήματος.

Η απόδραση προκάλεσε πολιτικές αντιδράσεις, οδήγησε σε έρευνες για πιθανές εσωτερικές διευκολύνσεις κι έγινε θρύλος. Για τον Παλαιοκώστα, όμως, δεν ήταν παρά ένα ακόμη κεφάλαιο σε μια μακρά ιστορία αποδράσεων.

Η δεύτερη απόδραση: Φεβρουάριος 2009, μία μέρα πριν τη δίκη

Στις 22 Φεβρουαρίου 2009, μία μόλις ημέρα πριν αρχίσει η δίκη για την προηγούμενη απόδραση, ο Παλαιοκώστας και ο Ριζάι επανέλαβαν σχεδόν το ίδιο σχέδιο. Ένα ελικόπτερο εμφανίστηκε ξανά πάνω από τον Κορυδαλλό. Οι δύο κρατούμενοι βρέθηκαν στο προαύλιο των απομονωτηρίων, ανέβηκαν από ανεμόσκαλα και εξαφανίστηκαν στον αττικό ουρανό, παρά τους πυροβολισμούς των φρουρών που αυτή τη φορά αντέδρασαν — αλλά δεν κατάφεραν να αποτρέψουν την απόδραση.

Η εικόνα της δεύτερης αεροπορικής απόδρασης από την ίδια φυλακή έκανε τον γύρο του κόσμου. Διεθνή μέσα ενημέρωσης αφιέρωσαν εκτενή ρεπορτάζ στον άνθρωπο που είχε καταφέρει όχι μία, αλλά δύο φορές να γελοιοποιήσει τους μηχανισμούς ασφαλείας του ελληνικού κράτους. Ο Ριζάι συνελήφθη λίγους μήνες αργότερα. Ο Παλαιοκώστας όχι — και έκτοτε παραμένει 17 χρόνια ασύλληπτος, επικηρυγμένος με 1.000.000 ευρώ.

Οι πρώτες αποδράσεις και η εποχή των αδελφών Παλαιοκώστα

Παλιά του τέχνη, θα έλεγε κανείς. Πολύ πριν τα ελικόπτερα, ο Παλαιοκώστας είχε εντρυφήσει στις αποδράσεις. Το 1988 βοήθησε τον μεγαλύτερο αδελφό του, Νίκο Παλαιοκώστα, να δραπετεύσει από τις φυλακές Τρικάλων, ενώ δύο χρόνια αργότερα συνελήφθη ενώ προετοίμαζε νέα επιχείρηση απελευθέρωσής του. Το 1991 απέδρασε κι ο ίδιος από τις φυλακές Χαλκίδας, χρησιμοποιώντας αυτοσχέδιο σκοινί από δεμένα σεντόνια.

Μαζί με τον αδελφό του Νίκο και τον διαβόητο ληστή Κώστα Σαμαρά, γνωστό ως «Πεταλούδα», συγκρότησαν μια από τις πιο διάσημες συμμορίες της μεταπολιτευτικής Ελλάδας, με αλλεπάλληλες ληστείες και διαρρήξεις.

Η μεγάλη ληστεία της Εθνικής Τράπεζας στην Καλαμπάκα

Το αποκορύφωμα ήρθε στις 2 Ιουνίου 1992 με τη ληστεία της Εθνικής Τράπεζας στην Καλαμπάκα. Η λεία ξεπερνούσε τα 125 εκατομμύρια δραχμές, ποσό που παραμένει μέχρι σήμερα σημείο αναφοράς στην ιστορία των τραπεζικών ληστειών στην Ελλάδα. Ακολούθησε η απαγωγή του βιομήχανου Αλέξανδρου Χαΐτογλου το 1995, με λύτρα 260 εκατομμυρίων δραχμών — ενώ ο ίδιος ο επιχειρηματίας δήλωσε μετά την απελευθέρωσή του ότι οι απαγωγείς του δεν τον κακομεταχειρίστηκαν ούτε στιγμή.

Το 1999 ο Παλαιοκώστας συνελήφθη ύστερα από τροχαίο ατύχημα στη Βοιωτία. Μετά την πρώτη απόδραση του 2006 επέστρεψε δυναμικά στη δράση και το 2008 εμπλέκεται σε μία από τις μεγαλύτερες απαγωγές στην ελληνική ιστορία: αυτή του βιομήχανου Γιώργου Μυλωνά, με λύτρα που φέρεται να ανήλθαν σε 12 εκατομμύρια ευρώ. Η υπόθεση οδήγησε τελικά στον εντοπισμό και τη σύλληψή του τον Αύγουστο του ίδιου έτους — η περίοδος σωφρονισμού, ωστόσο, κράτησε μόλις λίγους μήνες.

«The Uncatchable»: Ο μύθος που δεν σβήνει

Έκτοτε, ο Βασίλης Παλαιοκώστας παραμένει ασύλληπτος. Η τελευταία φορά που τον είδαν ζωντανό ήταν πριν από 15 χρόνια, όταν είχε εμπλακεί σε ανταλλαγή πυροβολισμών με αστυνομικούς στη Βοιωτία. Για κάποιους υπήρξε ένας σύγχρονος «Ρομπέν των Δασών» που φερόταν να μοιράζει χρήματα σε φτωχούς. Για άλλους, δεν ήταν τίποτα περισσότερο από ένας σκληρός κακοποιός που έχτισε τον μύθο του πάνω σε ληστείες, απαγωγές και ένοπλη δράση.

Το 2014 το BBC αφιέρωσε εκτενές προφίλ στη ζωή του με τίτλο «The Uncatchable» («Ο Άπιαστος»), παρουσιάζοντάς τον ως μία από τις πιο παράδοξες και αμφιλεγόμενες μορφές του ευρωπαϊκού εγκλήματος. Είκοσι χρόνια μετά την πρώτη απόδραση με ελικόπτερο και δεκαεπτά μετά τη δεύτερη, ο Παλαιοκώστας εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα άλυτα κεφάλαια της σύγχρονης ελληνικής αστυνομικής ιστορίας — και όσο παραμένει ασύλληπτος, ο μύθος του «φαντομά» συνεχίζει να μεγαλώνει.