Υπάρχουν έργα που θέλουν να σου πουν μια ιστορία. Και υπάρχουν κι εκείνα που θέλουν να σε καταπιούν για 75 λεπτά και να σε αφήσουν να βγεις διαφορετικός. Το “Sunward” του Φάνη Σακελλαρίου ανήκει ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία.

Με αφετηρία τη βία, τη θνητότητα, την έννοια του “ιερού” και τη βαθιά ανθρώπινη ανάγκη για σωτηρία, η νέα performance που παρουσιάζεται στο Θέατρο Ροές χτίζει ένα σκοτεινό, σχεδόν μεταφυσικό σύμπαν. Έναν κόσμο γεμάτο μαύρες τρύπες, αναστάσεις που δεν λυτρώνουν, σώματα που μετατρέπονται σε σύμβολα και ανθρώπους που παλεύουν να αγγίξουν κάτι μεγαλύτερο από τους ίδιους.

Ο δημιουργός του “Sunward” δεν ενδιαφέρεται να δώσει εύκολες απαντήσεις. Αντίθετα, φαίνεται να βουτά μέσα στις πιο άβολες ανθρώπινες σκέψεις: τον φόβο του θανάτου, τη βία που γεννιέται από αυτόν, αλλά και τη σχεδόν απελπισμένη ανάγκη του ανθρώπου να πιστέψει ότι κάπου υπάρχει ένας παράδεισος που θα τον σώσει.

Λίγο πριν την πρεμιέρα της παράστασης, ο Φάνης Σακελλαρίου μάς μίλησε για τη στιγμή που συνειδητοποίησε ως παιδί ότι θα πεθάνει, για το γιατί θεωρεί ότι ολόκληρος ο ανθρώπινος πολιτισμός χτίστηκε πάνω στον φόβο της θνητότητας, αλλά και για το πώς το “Sunward” προσπαθεί τελικά να μετατρέψει αυτόν τον φόβο σε κάτι σχεδόν λυτρωτικό.

Το “Sunward” περιγράφεται ως μια “ανάποδη ανάσταση” και μια σκοτεινή τελετουργία γύρω από τη βία, τον θάνατο και την ανάγκη του ανθρώπου να αγγίξει το “ιερό”. Πώς γεννήθηκε αυτή η ιδέα μέσα σου;

Αυτό που με ενδιαφέρει να εξερευνώ στη δουλειά μου γενικά είναι θέματα που μας αφορούν όλους καθολικά ως ανθρώπους. Συνήθως καταπιάνομαι με υπαρξιακά ερωτήματα και όχι με συγκεκριμένα καθημερινά, ρεαλιστικά ζητήματα. Οι έννοιες της βίας, του θανάτου και του ιερού με απασχολούν σε μεγάλο βαθμό, καθώς τα θεωρώ από τις βασικότερες κινητήριες δυνάμεις που έχουν φέρει τον άνθρωπο στο σημείο που βρίσκεται σήμερα.

Το “Sunward” πράγματι πρόκειται για μια ανάποδη, διαφορετική ανάσταση. Η γνωστή ανάσταση είναι η απόλυτη πράξη που νικά για πάντα τον θάνατο. Στο “Sunward” γίνεται κάτι αντίστροφο. Ξεκινάμε από μια ταφή για να καταλήξουμε σε μια ανάσταση που αντί να νικά τον θάνατο, τον αναγνωρίζει και φέρνει τον άνθρωπο αντιμέτωπο μαζί του.

Το δικό μου διάβασμα της παράστασης είναι μια εξύμνηση της θνητότητας. Μια προσπάθεια να συμφιλιωθούμε όχι μόνο με τον θάνατο αλλά και με το ότι δεν θέλουμε να πεθάνουμε.

Στο σημείωμα δημιουργού μιλάς πολύ προσωπικά για τη στιγμή που συνειδητοποίησες ως παιδί ότι θα πεθάνεις. Θεωρείς ότι ο φόβος της θνητότητας είναι τελικά η βάση πάνω στην οποία χτίστηκε ο ανθρώπινος πολιτισμός;

Ναι. Πιστεύω ότι ο φόβος του θανάτου είναι το μεγαλύτερό μας κίνητρο για να αναπτύξουμε τον πολιτισμό μας. Τίποτα δεν θα είχε γίνει αν είχαμε αποδεχθεί τη θνητότητά μας.

Όλα τα επιτεύγματα του ανθρώπου έχουν συμβεί για να καλύψουν ανάγκες, να προστατεύσουν από κινδύνους, να επιμηκύνουν τη ζωή. Ακόμα και στην ανθρωπολογία υπάρχει η παραδοχή ότι ο άνθρωπος θα συνεχίσει να εξελίσσει τον πολιτισμό και την τεχνολογία του έως ότου κατακτήσει την αθανασία — έως ότου γίνει θεός.

Το βλέπουμε και στην καθημερινότητά μας. Όλοι βιαζόμαστε να προλάβουμε πράγματα μέχρι μια συγκεκριμένη ηλικία, γιατί βαθιά μέσα μας νιώθουμε ότι δεν έχουμε χρόνο.

Το έργο συνδυάζει performance, installation και ζωντανή ηχητική σύνθεση. Σε ενδιαφέρει να “σπάσεις” τα όρια του παραδοσιακού θεάτρου;

Στα έργα μου επιδιώκω να φτιάχνω ζωντανούς κόσμους στη σκηνή. Ένα σύμπαν εμβυθιστικό που αναπνέει και εξελίσσεται. Θέλω ο θεατής να βγει από την καθημερινή κατάσταση και να παρακολουθεί όχι μόνο με τη νόηση αλλά με όλες τις αισθήσεις, με το σώμα.

Σε αυτή τη δουλειά για πρώτη φορά ασχοληθήκαμε ακόμα και με την όσφρηση ως αίσθηση. Με ενδιαφέρει να εξερευνήσω τα όρια του τι μπορεί να είναι θέατρο σήμερα και ποιες νέες φόρμες μπορεί να περικλείει, ώστε να γίνει κάτι πραγματικά ολιστικό σαν εμπειρία.

Στο “Sunward” η υπόσχεση του παραδείσου οδηγεί στη βία και τη θυσία. Πιστεύεις ότι η βία είναι στοιχείο της ανθρώπινης φύσης;

Δεν ξέρω. Αυτό προσπαθώ να καταλάβω.

Σίγουρα υπάρχει μέσα μας η προδιάθεση να γίνουμε τα φριχτότερα θηρία. Το αν είναι κάτι που επιλέγουμε συνειδητά ή αν είμαστε αναπόφευκτα δέσμιοί του δεν το έχω καταλάβει ακόμα. Και δεν ξέρω τι θα ήταν πιο λυπηρό: να επιλέγεις συνειδητά τη βία ή να μην μπορείς να της ξεφύγεις.

Ο ήχος φαίνεται να έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στη δουλειά σου. Πώς “χτίζεις” ηχητικά ένα σύμπαν σαν αυτό του “Sunward”;

Αντιλαμβάνομαι τον ήχο σαν την αναπνοή του χώρου που δημιουργώ. Σαν τη φωνή του σύμπαντος κάθε παράστασης. Τον αντιμετωπίζω περισσότερο ως χώρο και σκηνογραφία παρά ως μουσική επένδυση.

Η ηχητική ταυτότητα του “Sunward” ξεκίνησε από το εκκλησιαστικό όργανο και τις καμπάνες. Ήξερα ότι θέλω το έργο να καταλήξει σε μια χαρμόσυνη αναστάσιμη ωδή. Μετά ασχολήθηκα με τον Τρισάγιο Ύμνο και την εικόνα των αγγέλων που ψάλλουν ασταμάτητα “Άγιος, Άγιος, Άγιος” γύρω από τον θρόνο του Θεού.

Αυτό το “Άγιος” έγινε τελικά το βασικό θέμα της ηχητικής σύνθεσης και επηρέασε πολύ και τη συγγραφή του κειμένου.

Πώς αντιδρά το κοινό στο εξωτερικό απέναντι σε τόσο πειραματικές μορφές τέχνης;

Δεν πιστεύω ότι το κοινό στο εξωτερικό καταλαβαίνει περισσότερα από το ελληνικό κοινό. Η διαφορά είναι ότι είναι πιο ανοιχτό να δει πειραματικές μορφές τέχνης.

Στην Ελλάδα υπάρχει ακόμα η νοοτροπία ότι η performance είναι κάτι δυσνόητο ή θολό. Ενώ απλώς χρησιμοποιεί διαφορετικά εργαλεία για να παράξει νόημα. Το μόνο που χρειάζεται είναι να έρθεις ανοιχτός να επεξεργαστείς κάτι καινούργιο.

Πώς συνδέεται το “Sunward” με το “Homeward” μέσα στην τριλογία \As above so below/;

Η τριλογία εστιάζει στη σχέση του ανθρώπου με τη βία και το ιερό. Και τα τρία έργα χρησιμοποιούν την τελετουργία ως δραματουργικό μηχανισμό.

Το “Homeward” ήταν μια κίνηση προς τα μέσα, προς την αρχή. Στο “Sunward” γίνεται μια κίνηση προς τα πάνω, από έναν άνθρωπο σε έναν άγγελο. Εδώ εισάγεται η έννοια του παραδείσου, κάτι που κάνει τα πράγματα πιο φωτεινά — αλλά με ένα φως που ταυτόχρονα βαθαίνει το σκοτάδι όταν απουσιάζει.

Δεν έχω ακόμα καθαρή εικόνα για το πού θα καταλήξει η τριλογία. Νομίζω όμως ότι η επόμενη κίνηση θα είναι προς τα κάτω.

Μέσα σε όλη αυτή τη σκοτεινή κοσμολογία του “Sunward”, υπάρχει τελικά χώρος για ελπίδα;

Για εμένα, ναι υπάρχει. Ίσως όχι με την αναμενόμενη έννοια, αλλά πιστεύω ότι υπάρχει λύτρωση στο τέλος. Και θεωρώ ότι το έργο είναι τελικά αισιόδοξο.

Το “Sunward” δεν μοιάζει με παράσταση που πας απλώς να δεις. Μοιάζει περισσότερο με εμπειρία που πας να περάσεις. Μια σκοτεινή τελετουργία για τον φόβο του θανάτου, τη βία που γεννά η ανάγκη για σωτηρία και την αιώνια ανθρώπινη αγωνία να υπάρξει κάτι μετά το τέλος.

Και ίσως εκεί βρίσκεται τελικά η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά του έργου: στο ότι δεν προσπαθεί να παρηγορήσει τον θεατή. Προσπαθεί να τον φέρει αντιμέτωπο με όσα αποφεύγει να κοιτάξει. Με τη θνητότητα, την ανάγκη για πίστη, αλλά και με το παράδοξο ότι ακόμα κι αν “κανείς δεν άνοιξε ποτέ τον Παράδεισο”, ο άνθρωπος συνεχίζει να τον αναζητά.