Δέκα χρόνια μετά την επιδημία Έμπολα που αποκάλυψε τις επικίνδυνες αδυναμίες της παγκόσμιας ετοιμότητας και έξι χρόνια μετά την COVID-19 που μετέτρεψε αυτά τα κενά σε διεθνή καταστροφή, το μήνυμα των ειδικών είναι σαφές: Ο κόσμος δεν είναι ασφαλέστερος απέναντι στην επόμενη πανδημία.

Νέα έκθεση της Παγκόσμιας Επιτροπής Παρακολούθησης Ετοιμότητας (GPMB), ανεξάρτητου διεθνούς οργάνου παρακολούθησης της ετοιμότητας για υγειονομικές κρίσεις, που συγκαλείται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) και την Παγκόσμια Τράπεζα, προειδοποιεί ότι οι λοιμώδεις επιδημίες γίνονται συχνότερες, πιο καταστροφικές και δυσκολότερες στη διαχείρισή τους.

Η έκθεση, με τίτλο «A World on the Edge: Priorities for a Pandemic-Resilient Future», παρουσιάστηκε στη Γενεύη, στο περιθώριο της 79ης Παγκόσμιας Συνέλευσης Υγείας, και καταλήγει ότι ο κόσμος βρίσκεται σήμερα πιο διχασμένος, πιο χρεωμένος και λιγότερο ικανός να προστατεύσει τους πολίτες του σε περίπτωση νέας πανδημικής απειλής.

Οι επιδημίες γίνονται πιο συχνές και πιο ακριβές

Σύμφωνα με την έκθεση, η τελευταία δεκαετία επενδύσεων στην πανδημική ετοιμότητα δεν έχει συμβαδίσει με την αύξηση του κινδύνου. Παρότι έχουν δημιουργηθεί νέες πρωτοβουλίες και μηχανισμοί, η πρόοδος εξουδετερώνεται από τη γεωπολιτική αστάθεια, την οικολογική διαταραχή, την αύξηση των διεθνών μετακινήσεων και τη μείωση της αναπτυξιακής βοήθειας.

H Eπιτροπή εξετάζει μία δεκαετία διεθνών υγειονομικών κρίσεων, από τον Έμπολα στη Δυτική Αφρική έως την COVID-19 και του ιού mpox, και διαπιστώνει ότι οι επιπτώσεις τους δεν περιορίζονται πλέον στην υγεία. Αγγίζουν τις οικονομίες, τους θεσμούς, την κοινωνική συνοχή και την εμπιστοσύνη των πολιτών στο κράτος.

Το μεγάλο κενό: Πρόσβαση σε εμβόλια, τεστ και θεραπείες

Ένα από τα πιο ανησυχητικά σημεία της έκθεσης αφορά την άνιση πρόσβαση σε διαγνωστικά εργαλεία, εμβόλια και θεραπείες. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι, σε βασικούς δείκτες ισότητας, ο κόσμος κινείται προς τα πίσω.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των εμβολίων κατά του ιού mpox, τα οποία έφτασαν σε πληγείσες χώρες χαμηλού εισοδήματος σχεδόν δύο χρόνια μετά την έναρξη της επιδημίας, ακόμη πιο αργά από τα εμβόλια κατά της COVID-19.

Η έκθεση προειδοποιεί ότι εάν δεν υπάρξει αλλαγή πορείας, η επόμενη πανδημία θα βρει τις κοινωνίες λιγότερο ανθεκτικές, με μεγαλύτερη δυσπιστία προς την επιστήμη και τους θεσμούς.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει, αλλά και να αυξήσει τις ανισότητες

Η GPMB αναγνωρίζει ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι ψηφιακές τεχνολογίες μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά την ετοιμότητα των χωρών, ιδίως στην έγκαιρη ανίχνευση και παρακολούθηση νέων απειλών. Ωστόσο, προειδοποιεί ότι χωρίς ισχυρή διακυβέρνηση, διαφάνεια και δικλείδες ασφαλείας, οι ίδιες τεχνολογίες μπορεί να υπονομεύσουν την υγειονομική ασφάλεια και να διευρύνουν τα κενά πρόσβασης που φάνηκαν τόσο έντονα στην COVID-19.

«Δεν λείπουν οι λύσεις, αλλά η εμπιστοσύνη και η ισότητα»

«Ο κόσμος δεν στερείται λύσεων», δήλωσε η επικεφαλής της GPMB, Kolinda Grabar-Kitarovic. «Όμως χωρίς εμπιστοσύνη και ισότητα, αυτές οι λύσεις δεν θα φτάσουν στους ανθρώπους που τις χρειάζονται περισσότερο».

Η Επιτροπή θέτει τρεις άμεσες προτεραιότητες για τους πολιτικούς ηγέτες:

• τη δημιουργία μόνιμου και ανεξάρτητου μηχανισμού παρακολούθησης του πανδημικού κινδύνου
• την εξασφάλιση δίκαιης πρόσβασης σε εμβόλια, τεστ και θεραπείες μέσω της ολοκλήρωσης της Συμφωνίας για τις Πανδημίες
• τη διασφάλιση ισχυρής χρηματοδότησης για την ετοιμότητα αλλά και την άμεση απόκριση από την «ημέρα μηδέν» μιας νέας κρίσης

Όπως προειδοποίησε η επίσης μία εκ των προέδρων της GPMB, Joy Phumaphi, η ετοιμότητα απέναντι στις πανδημίες δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα. Είναι δοκιμασία πολιτικής ηγεσίας.

Το μήνυμα της έκθεσης είναι σαφές: Η επόμενη πανδημία δεν είναι αφηρημένο ενδεχόμενο. Είναι ένας πραγματικός, κοντινός κίνδυνος και ο κόσμος πρέπει να αποφασίσει αν θα τον αντιμετωπίσει πριν ξεσπάσει η επόμενη κρίση.