Οκτώ ημέρες μετά τις κάλπες της 12ης Απριλίου, το Περού θυμίζει «ακέφαλο» κράτος. Ενώ η Keiko Fujimori έχει κλειδώσει τη συμμετοχή της στον δεύτερο γύρο της 7ης Ιουνίου με ποσοστό περίπου 17%, το θρίλερ για τον αντίπαλό της έχει παγώσει τη χώρα.
Η μάχη στήθος με στήθος ανάμεσα στον αριστερό Roberto Sánchez (12%) και τον υπερσυντηρητικό πρώην δήμαρχο της Λίμα, Rafael López Aliaga (11,9%), διεξάγεται πλέον στους δρόμους και όχι στα εκλογικά κέντρα, με τη διαφορά τους να περιορίζεται σε μόλις 13.000 ψήφους.
Το «φιάσκο» της κάλπης: Όταν η εφοδιαστική αλυσίδα καταρρέει
Η τρέχουσα κρίση δεν είναι προϊόν μόνο πολιτικής εμπάθειας, αλλά και μιας πρωτοφανούς οργανωτικής αποτυχίας. Οι αρχές (ONPE) αναγκάστηκαν να παρατείνουν την ψηφοφορία κατά μία ημέρα (έως τις 13 Απριλίου), καθώς σε δεκάδες τμήματα της Λίμα και των Άνδεων το εκλογικό υλικό δεν παραδόθηκε ποτέ στην ώρα του. Πάνω από 52.000 πολίτες βρέθηκαν εγκλωβισμένοι σε μια διαδικασία «φαντασμάτων», ενώ περίπου το 5% των εκλογικών πρωτοκόλλων τελεί υπό επανέλεγχο λόγω λαθών ή ελλιπών στοιχείων.
Η καθυστέρηση αυτή έδωσε το «πάτημα» στον López Aliaga να εξαπολύσει μια επιθετική εκστρατεία παραπληροφόρησης, καταγγέλλοντας «συστηματική νοθεία» και ζητώντας την παραίτηση του επικεφαλής της εκλογικής αρχής, Piero Corvetto. Η ρητορική αυτή, που θυμίζει τις τακτικές αμφισβήτησης του 2021, βρίσκει πρόσφορο έδαφος σε μια κοινωνία όπου η εμπιστοσύνη στους θεσμούς έχει διαβρωθεί από τα διαδοχικά σκάνδαλα.
Η «κυτταρική» διαφθορά της Λατινικής Αμερικής
Γιατί όμως το Περού –και συνολικά η Λατινική Αμερική– αδυνατεί να ξεπεράσει αυτό το σημείο καμπής; Η απάντηση κρύβεται στο γεγονός ότι η διαφθορά δεν είναι πλέον ένα εξωγενές «ατύχημα», αλλά δομικό στοιχείο του πολιτικού συστήματος. Η περιοχή παραμένει εγκλωβισμένη στη σκιά του σκανδάλου Odebrecht, το οποίο αποκάλυψε πώς οι χρηματισμοί κορυφαίων στελεχών ήταν ο κανόνας για τη λειτουργία των δημόσιων έργων.
Στο Περού, η πολιτική αστάθεια είναι τόσο βαθιά που η χώρα άλλαξε έξι προέδρους σε τέσσερα χρόνια (2018-2022). Αυτή η συνεχής εναλλαγή προσώπων, χωρίς αλλαγή πολιτικής κουλτούρας, έχει οδηγήσει σε έναν κυνισμό του εκλογικού σώματος. Όταν οι υποψήφιοι αντιμετωπίζουν σοβαρές κατηγορίες –από ξέπλυμα χρήματος μέχρι διασυνδέσεις με παράνομη εξόρυξη– η επιλογή του πολίτη δεν είναι πλέον μεταξύ «καλού και κακού», αλλά μεταξύ διαφορετικών βαθμών σήψης.
Το τέλμα της παθητικότητας
Η τραγωδία της Λατινικής Αμερικής είναι ότι έχει αναπτύξει μια επικίνδυνη ανοσία στο σκάνδαλο. Η διαφθορά έχει ενσωματωθεί στην καθημερινότητα σε τέτοιο βαθμό, που η θεσμική εκτροπή θεωρείται αναμενόμενη. Η παρούσα κρίση στο Περού αποδεικνύει ότι όσο η «επιτυχία» στην πολιτική ταυτίζεται με την προσωπική ασυλία και τον πλουτισμό, τόσο η δημοκρατία θα παραμένει ένας εύθραυστος διακοσμητικός μανδύας.
ΤοTurning Point που όλοι περιμένουν, απαιτεί κάτι περισσότερο από μια νέα κυβέρνηση· απαιτεί μια ριζική ανοικοδόμηση της έννοιας του δημόσιου λειτουργού. Μέχρι τότε, το Περού θα συνεχίσει να μετράει χαμένες κάλπες και οι πολίτες του θα παραμένουν θεατές σε μια παράσταση όπου το αποτέλεσμα είναι πάντα το ίδιο: η νίκη της διαφθοράς επί της ελπίδας.
Αυτό που συμβαίνει στο Περού είναι το απόλυτο μάθημα για το τι συμβαίνει όταν οι θεσμοί γίνονται «λάφυρο» και όχι εγγυητές. Το γεγονός ότι η Keiko Fujimori, κόρη του πρώην δικτάτορα Alberto Fujimori που καταδικάστηκε για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, παραμένει η σταθερή επιλογή για το 17% των ψηφοφόρων, δείχνει ότι ο κόσμος αναζητά απεγνωσμένα τη «σιδηρά χείρα» μέσα στο χάος της ακυβερνησίας.
