Η Ιαπωνία κάνει μια κίνηση που μοιάζει μικρή στα χαρτιά, αλλά στην πραγματικότητα αλλάζει ένα ολόκληρο κοινωνικό αφήγημα. Από την 1η Απριλίου 2026, τίθεται σε ισχύ ένας νέος νόμος που επιτρέπει για πρώτη φορά τη συνεπιμέλεια παιδιών μετά από διαζύγιο. Και κάπου εδώ, ένα μοντέλο που κρατούσε πάνω από έναν αιώνα αρχίζει να ξηλώνεται.

Μέχρι σήμερα, το σύστημα ήταν ξεκάθαρο σκληρό και μονοδιάστατο. Όταν ένα ζευγάρι χώριζε, έπρεπε να επιλέξει έναν μόνο γονέα ως αποκλειστικό κηδεμόνα. Ο άλλος, στην πράξη, έμενε εκτός. 

Και κάπως έτσι, ήρθε η αλλαγή. Μετά από πιέσεις οργανώσεων, ειδικών και γονέων, το ιαπωνικό κοινοβούλιο ενέκρινε τη μεταρρύθμιση το 2024. Δύο χρόνια μετά, γίνεται πράξη. Οι γονείς πλέον μπορούν να επιλέξουν. Είτε αποκλειστική επιμέλεια, είτε συνεπιμέλεια. Δεν υπάρχει μία λύση για όλους. Υπάρχει ευελιξία. Και κυρίως, υπάρχει η δυνατότητα επανεξέτασης παλιών αποφάσεων μέσω οικογενειακών δικαστηρίων.

Η Ιαπωνία, μέχρι σήμερα, ήταν η μοναδική χώρα της G7 που δεν αναγνώριζε νομικά τη συνεπιμέλεια. Σε πολλές άλλες ανεπτυγμένες χώρες, αυτό θεωρείται ήδη ο κανόνας. Η αλλαγή λοιπόν δεν είναι μόνο εσωτερική. Είναι και μια προσπάθεια ευθυγράμμισης με τα διεθνή πρότυπα.

freepik

Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά. Γιατί κάθε μεταρρύθμιση κουβαλάει μαζί της και ανησυχίες. Οι υποστηρικτές μιλούν για ένα πιο ισορροπημένο περιβάλλον για τα παιδιά. Για δύο γονείς παρόντες. Για μεγαλύτερη συναισθηματική σταθερότητα. Όμως οι επικριτές σηκώνουν κόκκινες σημαίες. Τι γίνεται σε περιπτώσεις κακοποίησης; Μπορεί η συνεπιμέλεια να γίνει εργαλείο ελέγχου από έναν βίαιο πρώην σύντροφο;

Θεωρητικά, τα δικαστήρια δεν θα εγκρίνουν συνεπιμέλεια όταν υπάρχουν αποδείξεις βίας. Στην πράξη όμως, ο φόβος παραμένει. Υπάρχουν ήδη φωνές – κυρίως από γυναίκες – που εκφράζουν ανησυχία ότι θα αναγκαστούν να διατηρούν επαφή με κακοποιητικούς πρώην συζύγους μέσω των παιδιών.

Το 2020, περίπου το 85% των επιμελειών δόθηκε σε μητέρες. Κάθε χρόνο, σχεδόν 200.000 παιδιά επηρεάζονται από διαζύγια. Και ένα στα τρία παιδιά χάνει τελικά επαφή με τον γονέα που δεν έχει την επιμέλεια.