Τα τελευταία χρόνια η Λισαβόνα βρίσκεται στο επίκεντρο μιας μεγάλης συζήτησης που απασχολεί πολλές ευρωπαϊκές πόλεις: τι γίνεται όταν ο τουρισμός και τα Airbnb μεγαλώνουν τόσο πολύ, ώστε αρχίζουν να επηρεάζουν την καθημερινή ζωή των κατοίκων;

Η πορτογαλική πρωτεύουσα έγινε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της ισορροπίας που προσπαθεί να βρεθεί ανάμεσα στην οικονομία του τουρισμού και την ανάγκη για προσιτή κατοικία.

Το 2023 η κυβέρνηση της Πορτογαλίας πήρε μια αρκετά δραστική απόφαση. Μέσα από το πακέτο μέτρων «Mais Habitação» επιχείρησε να αντιμετωπίσει την εκρηκτική αύξηση των ενοικίων και τη στεγαστική κρίση που είχε αρχίσει να πιέζει έντονα τους κατοίκους της Λισαβόνας και του Πόρτο. Στο επίκεντρο των μέτρων βρέθηκαν τα λεγόμενα Alojamento Local, δηλαδή οι άδειες για βραχυχρόνια μίσθωση που χρησιμοποιούνται από πλατφόρμες όπως το Airbnb.

Η κυβέρνηση τότε προχώρησε σε πάγωμα νέων αδειών σε πολλές περιοχές της χώρας και ειδικά στα ιστορικά κέντρα των μεγάλων πόλεων. Παράλληλα εισήγαγε αυστηρότερους κανόνες για τη λειτουργία των ήδη υπαρχόντων διαμερισμάτων. Η λογική ήταν απλή: όσο περισσότερα σπίτια μετατρέπονται σε τουριστικά καταλύματα, τόσο λιγότερα μένουν διαθέσιμα για μόνιμους κατοίκους, κάτι που οδηγεί σε αύξηση των τιμών.

Ωστόσο, μέσα σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα φάνηκε ότι τα αποτελέσματα δεν ήταν αυτά που περίμεναν οι αρχές. Τα ενοίκια συνέχισαν να αυξάνονται, ενώ πολλοί ιδιοκτήτες και επαγγελματίες του τουρισμού αντέδρασαν έντονα, υποστηρίζοντας ότι τα μέτρα πλήττουν μια δραστηριότητα που στηρίζει σημαντικό μέρος της τοπικής οικονομίας. Η Λισαβόνα άλλωστε αποτελεί έναν από τους πιο δημοφιλείς προορισμούς στην Ευρώπη, με εκατομμύρια επισκέπτες κάθε χρόνο.

pexels

Η αλλαγή στρατηγικής της πόλης

Το 2024 και το 2025 η πολιτική γύρω από τα Airbnb άρχισε να αλλάζει. Η νέα κατεύθυνση ήταν να εγκαταλειφθεί το γενικευμένο πάγωμα αδειών και να δοθεί περισσότερη ευθύνη στους δήμους, ώστε να ρυθμίζουν οι ίδιοι το φαινόμενο ανάλογα με τις ανάγκες κάθε περιοχής.

Έτσι η Λισαβόνα αποφάσισε να προχωρήσει σε μια πιο «ισορροπημένη» προσέγγιση. Αντί για πλήρη περιορισμό των νέων καταχωρήσεων, η πόλη επέλεξε να επιτρέψει ξανά την έκδοση αδειών βραχυχρόνιας μίσθωσης, αλλά με συγκεκριμένα όρια. Σε πολλές γειτονιές εφαρμόζεται πλέον ένας κανόνας σύμφωνα με τον οποίο τα τουριστικά διαμερίσματα δεν μπορούν να ξεπερνούν περίπου το 10% του συνολικού οικιστικού αποθέματος.

Παράλληλα διατηρήθηκαν οι λεγόμενες «ζώνες κορεσμού». Πρόκειται για ιστορικές περιοχές, όπως η Alfama ή η Baixa, όπου η παρουσία των Airbnb είχε φτάσει σε πολύ υψηλά επίπεδα τα προηγούμενα χρόνια. Εκεί οι νέες άδειες παραμένουν περιορισμένες ή παγώνουν, ώστε να προστατευτεί η μόνιμη κατοίκηση.

Η αλλαγή αυτή δεν σημαίνει ότι η Λισαβόνα εγκατέλειψε την προσπάθεια να ελέγξει την τουριστικοποίηση της πόλης. Αντίθετα, στόχος είναι να περάσει από ένα μοντέλο γενικών απαγορεύσεων σε ένα πιο ευέλικτο σύστημα διαχείρισης, όπου κάθε γειτονιά αξιολογείται ξεχωριστά.

pexels

Ένας ακόμη λόγος που οδήγησε στη χαλάρωση των περιορισμών είναι η σύνθεση των ιδιοκτητών που χρησιμοποιούν τις πλατφόρμες βραχυχρόνιας μίσθωσης. Πολλοί από αυτούς δεν είναι μεγάλες εταιρείες, αλλά κάτοικοι που νοικιάζουν ένα επιπλέον διαμέρισμα ή ακόμη και ένα δωμάτιο του σπιτιού τους για να συμπληρώσουν το εισόδημά τους. Η πλήρης απαγόρευση θεωρήθηκε ότι τιμωρεί δυσανάλογα αυτούς τους μικρούς ιδιοκτήτες.

Την ίδια στιγμή, ο τουρισμός παραμένει βασικός πυλώνας της οικονομίας της πόλης. Τα Airbnb αποτελούν σημαντικό κομμάτι της τουριστικής υποδομής, ειδικά σε περιόδους υψηλής ζήτησης. Η πλήρης απαγόρευση νέων καταχωρήσεων θα μπορούσε να περιορίσει τη διαθέσιμη προσφορά καταλυμάτων και να επηρεάσει την ανταγωνιστικότητα της πόλης απέναντι σε άλλους ευρωπαϊκούς προορισμούς.

Σήμερα η Λισαβόνα προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο αντικρουόμενες ανάγκες: από τη μία να προστατεύσει τους κατοίκους και την αγορά κατοικίας, και από την άλλη να διατηρήσει τον τουρισμό που τροφοδοτεί μεγάλο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας. Το αποτέλεσμα είναι ένα πιο ελεγχόμενο αλλά όχι πλήρως περιοριστικό πλαίσιο για τα Airbnb.

Η συζήτηση, ωστόσο, απέχει πολύ από το να έχει κλείσει. Πολλές ευρωπαϊκές πόλεις παρακολουθούν το παράδειγμα της Λισαβόνας, προσπαθώντας να καταλάβουν αν αυτό το μοντέλο ρύθμισης μπορεί να αποτελέσει μια βιώσιμη λύση για το μέλλον των τουριστικών κατοικιών στις μεγάλες πόλεις.