Στην Ελβετία, η δημοκρατία δεν είναι μια αφηρημένη έννοια που ασκείται κάθε τέσσερα χρόνια, αλλά ένα εργαλείο που μπορεί να φρενάρει την ίδια την ιστορία.
Το προσεχές Ιούνιο, οι Ελβετοί πολίτες καλούνται να αποφασίσουν για κάτι που σε οποιαδήποτε άλλη χώρα θα φάνταζε σενάριο επιστημονικής φαντασίας: να βάλουν «κόφτη» στον πληθυσμό της χώρας, κλειδώνοντας τον αριθμό των κατοίκων στα 10 εκατομμύρια μέχρι το 2050.
Η πρωτοβουλία αυτή, που συγκέντρωσε με ευκολία τις 100.000 υπογραφές, δεν είναι απλώς μια πολιτική κίνηση· είναι η απόλυτη εκδήλωση της ελβετικής ιδιαιτερότητας, όπου ο λαός μπορεί να επιβάλει «ταβάνι» ακόμα και στη δημογραφική εξέλιξη της πατρίδας του.
Το «μοντέλο της επιτυχίας» που έγινε απειλή
Η Ελβετία των 9,1 εκατομμυρίων κατοίκων βιώνει ένα παράδοξο: η ίδια η ευημερία της την «πνίγει». Με έναν πληθυσμό που αυξήθηκε κατά 25% από το 2000 –ρυθμός που αφήνει πίσω κάθε ευρωπαϊκό γείτονα– η χώρα έχει μετατραπεί σε μαγνήτη εξειδικευμένου δυναμικού. Σήμερα, το 27% των κατοίκων είναι αλλοδαποί, νούμερο που τροφοδοτεί την οικονομία αλλά εξαντλεί τις αντοχές των υποδομών.
Η προτεινόμενη συνταγματική αλλαγή εισάγει έναν μηχανισμό «εθνικού συναγερμού»: μόλις ο πληθυσμός αγγίξει τα 9,5 εκατομμύρια, ενεργοποιούνται αυτόματα περιορισμοί στο άσυλο και την οικογενειακή επανένωση. Αν το κοντέρ γράψει «10 εκατομμύρια», η κυβέρνηση υποχρεούται να ακυρώσει ακόμα και διεθνείς συμφωνίες, όπως την ελεύθερη μετακίνηση με την ΕΕ, προκειμένου να σταματήσει την αριθμητική διόγκωση.
Η «πρωτοβουλία του χάους» εναντίον της ποιότητας ζωής
Το Λαϊκό Κόμμα (SVP), αρχιτέκτονας αυτής της κίνησης, μιλά για μια «έκρηξη» που καταστρέφει το ελβετικό τοπίο, εκτοξεύει τα ενοίκια και διαλύει τις δημόσιες υπηρεσίες. Με 180.000 νέες εισόδους σε μόλις ένα έτος, οι υποστηρικτές του πλαφόν θεωρούν ότι η χώρα «ξεχειλίζει».
Από την άλλη πλευρά, η επιχειρηματική ελίτ –από τη Nestlé μέχρι τη Roche– προειδοποιεί για έναν επερχόμενο οικονομικό ακρωτηριασμό. Ο σύνδεσμος Economiesuisse χαρακτηρίζει το δημοψήφισμα ως «πρωτοβουλία του χάους», τονίζοντας ότι χωρίς το ξένο δυναμικό, η ελβετική καινοτομία θα στερέψει και το συνταξιοδοτικό σύστημα θα καταρρεύσει.
Μια κάλπη που μπορεί να τινάξει τις σχέσεις με τις Βρυξέλλες
Η ειρωνεία του πράγματος έγκειται στο ότι, αν οι Ελβετοί ψηφίσουν «ναι», η χώρα κινδυνεύει με έναν ιδιότυπο αυτο-αποκλεισμό. Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση προειδοποιεί ότι ο περιορισμός του πληθυσμού θα οδηγήσει σε μετωπική σύγκρουση με την ΕΕ, θέτοντας την Ελβετία εκτός Σένγκεν και Δουβλίνου.
Για μια χώρα που οικοδόμησε το μεγαλείο της πάνω στην ανοιχτή οικονομία και τον διεθνή ρόλο της, η απόφαση να «κλείσει την πόρτα» επειδή δεν χωράει άλλους κατοίκους είναι η απόλυτη πρόκληση για την άμεση δημοκρατία. Το 48% των πολιτών δηλώνει ήδη έτοιμο να στηρίξει το πλαφόν, αποδεικνύοντας ότι στην Ελβετία, η θέληση του λαού μπορεί να υπερβεί ακόμα και τους νόμους της αγοράς και της γεωπολιτικής.
