Ερευνητές ταυτοποίησαν πρόσφατα ένα ξύλινο αντικείμενο ηλικίας περίπου 430.000 ετών από την Ελλάδα ως το αρχαιότερο ξύλινο εργαλείο που έχει βρεθεί ποτέ. Η ανακάλυψη έγινε στον αρχαιολογικό χώρο Marathousa 1, στη λεκάνη της Μεγαλόπολης, και προσφέρει ένα σπάνιο παράθυρο στη ζωή των προϊστορικών ανθρώπων του Μέσου Πλειστόκαινου.

Το ξύλινο εργαλείο, μήκους περίπου 80 εκατοστών, είναι κατασκευασμένο από ξύλο σκλήθρας. Αν και με την πρώτη ματιά μοιάζει με ένα απλό κλαδί, η λεπτομερής ανάλυση αποκάλυψε ίχνη κοπής και φθοράς που δείχνουν ξεκάθαρα ανθρώπινη επεξεργασία. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι χρησιμοποιήθηκε είτε για σκάψιμο σε λασπώδες έδαφος – πιθανώς για συλλογή φυτών – είτε για τον τεμαχισμό μεγάλων ζώων, καθώς πολύ κοντά βρέθηκαν οστά ελέφαντα.

Κατά τη διάρκεια ανασκαφών που ξεκίνησαν πριν από 13 χρόνια, οι αρχαιολόγοι ανέσυραν συνολικά 144 κομμάτια προϊστορικού ξύλου. Η εξαιρετική διατήρησή τους οφείλεται στις υγρές και λασπώδεις συνθήκες της περιοχής, οι οποίες λειτούργησαν σαν φυσικό «ψυγείο» για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια. Δύο από αυτά τα ξύλινα αντικείμενα ξεχώρισαν, καθώς παρουσίαζαν σαφή σημάδια σκόπιμης κατεργασίας, κάτι που τα καθιστά εργαλεία και όχι τυχαία υπολείμματα δέντρων.

Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό PNAS, χρονολογεί τα ευρήματα στο Μέσο Πλειστόκαινο. Το δεύτερο εργαλείο, μικρότερο και κατασκευασμένο πιθανότατα από ιτιά ή λεύκα, έχει αφαιρεμένο τον φλοιό του, όμως η ακριβής χρήση του παραμένει άγνωστη. Υπάρχει η υπόθεση ότι χρησίμευε στη διαμόρφωση λίθινων εργαλείων.

Η λεκάνη της Μεγαλόπολης εκείνη την εποχή αποτελούσε ένα «παγετωνικό καταφύγιο», μια περιοχή όπου φυτά και ζώα επιβίωναν κατά τη διάρκεια των παγετώνων. Εκεί ζούσαν πιθανότατα Νεάντερταλ ή ο πρώιμος ανθρώπινος πρόγονος Homo heidelbergensis. Παρά τις σκληρές κλιματικές συνθήκες, η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από αυξανόμενη συμπεριφορική πολυπλοκότητα και τις πρώτες ξεκάθαρες ενδείξεις τεχνολογιών βασισμένων σε φυτικά υλικά.

Τα ξύλινα εργαλεία είναι εξαιρετικά σπάνια στην αρχαιολογική καταγραφή, καθώς το οργανικό υλικό σπάνια διατηρείται. Γι’ αυτό και η ανακάλυψη στη Megalopolis Basin θεωρείται κομβικής σημασίας. Μαζί με τα εργαλεία, βρέθηκαν και ξύλα με σημάδια από νύχια σαρκοφάγων ζώων, υποδεικνύοντας ένα επικίνδυνο περιβάλλον και πιθανό ανταγωνισμό μεταξύ ανθρώπων και θηρευτών.

Οι ερευνητές τονίζουν ότι τα ευρήματα αυτά επαναπροσδιορίζουν την ιστορία της κατασκευής εργαλείων και αναδεικνύουν τη σημασία της περιοχής για την κατανόηση της ανθρώπινης εξέλιξης. Και ίσως, κάτω από τη λάσπη της Μεγαλόπολης, να κρύβονται ακόμη περισσότερες ιστορίες που περιμένουν να ειπωθούν.