Τα τελευταία χρόνια, ένα ανησυχητικό φαινόμενο έχει σημάνει συναγερμό στην παγκόσμια επιστημονική κοινότητα: όλο και περισσότεροι νέοι άνθρωποι, ηλικίας 20 έως 49 ετών, διαγιγνώσκονται με μορφές καρκίνου που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν σχεδόν αποκλειστικό «προνόμιο» μεγαλύτερων ηλικιών.

Μια πρόσφατη εκτενής μελέτη, δημοσιευμένη στο Military Medical Research, ανέλυσε δεδομένα από 44 χώρες και σχεδόν δύο δεκαετίες — και τα ευρήματα είναι σαφή: οι καρκίνοι πρώιμης έναρξης αυξάνονται, και μάλιστα πιο γρήγορα από τους καρκίνους που εμφανίζονται σε μεγαλύτερες ηλικίες.

Ποιους καρκίνους βλέπουμε ολοένα συχνότερα σε νέους;

Η ανάλυση, την οποία παρουσιάζουν η Καθηγήτρια Θεοδώρα Ψαλτοπούλου (ΕΚΠΑ) και η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου, δείχνει ότι συγκεκριμένοι τύποι καρκίνου «καλπάζουν» στις νεότερες γενιές:

Στις γυναίκες:

• Θυρεοειδής

• Μαστός

• Μελάνωμα

• Μήτρα

• Παχύ έντερο

Στους άνδρες:

• Θυρεοειδής

• Νεφρός

• Όρχεις

• Προστάτης

• Παχύ έντερο

Το κοινό στοιχείο; Η ολοένα συχνότερη εμφάνιση σε άτομα κάτω των 50.

Γιατί αυξάνεται τόσο πολύ ο καρκίνος στους νέους;

Η μελέτη αποκαλύπτει κάτι ακόμα πιο ανησυχητικό: σε ορισμένες μορφές, η θνησιμότητα αυξάνεται παράλληλα με τα περιστατικά — ένδειξη ότι δεν πρόκειται απλώς για καλύτερη ανίχνευση, αλλά για πραγματική, ουσιαστική αύξηση.

Οι ισχυρότεροι παράγοντες κινδύνου που ξεχωρίζουν:

1. Παχυσαρκία — ο πιο καθοριστικός παράγοντας

Οι επιστήμονες εντοπίζουν πολύ στενή σύνδεση μεταξύ:

• αύξησης σωματικού βάρους στις ηλικίες 20–49

• και αύξησης πολλών μορφών καρκίνου

Σε χώρες όπως ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο, Αυστραλία, Καναδάς και Νότια Κορέα, η παχυσαρκία συνδέεται με έως επτά τύπους καρκίνου πρώιμης έναρξης.

2. Αλλαγές στον τρόπο ζωής

• περιστασιακή ή ανύπαρκτη φυσική δραστηριότητα

• καθιστική καθημερινότητα

• υψηλή θερμιδική πρόσληψη

Οι γενιές μετά το 1970 μεγάλωσαν σε πολύ διαφορετικό περιβάλλον από τις προηγούμενες — και αυτό φαίνεται πλέον στα δεδομένα.

3. Επεξεργασμένα τρόφιμα & αλλαγές στο μικροβίωμα

Πολλές μελέτες επισημαίνουν ότι η σύγχρονη διατροφή, που εισάγεται ήδη από τη βρεφική ηλικία, τροποποιεί το μικροβίωμα του εντέρου με τρόπους που μπορεί να ενισχύουν τον κίνδυνο καρκίνου.

4. Περιβαλλοντικοί ρύποι

Οι νέες γενιές εκτίθενται σε περισσότερα χημικά, μικροπλαστικά και ρύπους από ποτέ.

Είναι όντως αύξηση ή απλώς καλύτερες εξετάσεις;

Σε ορισμένες μορφές, όπως ο θυρεοειδής ή ο προστάτης, η θνησιμότητα δεν αυξάνεται, άρα είναι πιθανό μέρος της αύξησης να οφείλεται σε εντοπισμό μικρών, αβλαβών όγκων που παλαιότερα δεν θα ανιχνεύονταν.

Όμως σε κρίσιμους καρκίνους —όπως του παχέος εντέρου και της μήτρας— η θνησιμότητα αυξάνεται μαζί με τα περιστατικά. Κι αυτό δείχνει πραγματική έξαρση.

Οι χώρες με τη μεγαλύτερη αύξηση

Το φαινόμενο εντοπίζεται περισσότερο σε χώρες με υψηλό οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο:

• Νότια Κορέα

• ΗΠΑ

• Ηνωμένο Βασίλειο

• Καναδάς

• Αυστραλία

Εκεί όπου η «πρόοδος» συνοδεύεται από:

• καθιστική εργασία

• γρήγορο φαγητό

• λιγότερη άσκηση

• αυξημένους περιβαλλοντικούς ρύπους

Τι μας περιμένει τις επόμενες δεκαετίες;

Αν οι τάσεις συνεχιστούν, ορισμένοι καρκίνοι αναμένεται να αυξηθούν δραματικά σε νεότερες ηλικίες.

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου, για παράδειγμα, μπορεί να σχεδόν διπλασιαστεί έως το 2040 στα άτομα 20–34 ετών.

Αυτό σημαίνει ότι τα συστήματα υγείας θα χρειαστούν:

• νέες στρατηγικές πρόληψης

• νωρίτερο έλεγχο

• στοχευμένη ενημέρωση των νέων ενηλίκων

Πολλοί από τους οποίους εξακολουθούν να πιστεύουν ότι «ο καρκίνος δεν τους αφορά».

Τι μπορούμε να κάνουμε;

Η μελέτη δεν φέρνει μόνο ανησυχία· φέρνει και κατευθύνσεις:

• καλύτερη κατανόηση των παραγόντων κινδύνου

• πρόληψη από μικρή ηλικία

• υγιεινότερες καθημερινές συνήθειες

• ενημέρωση νέων ενηλίκων

• πιθανή αναθεώρηση των ηλικιών για προληπτικό έλεγχο

Η επιστημονική κοινότητα έχει μπροστά της μια μεγάλη πρόκληση — και οι νεότερες γενιές έναν ακόμη μεγαλύτερο λόγο να δώσουν σημασία στην πρόληψη και την έγκαιρη ενημέρωση.