Ο τέτανος είναι μια σπάνια αλλά πολύ επικίνδυνη ασθένεια που προκαλείται από το μικρόβιο Clostridium tetani. Οι σπόροι του υπάρχουν στο χώμα, στη σκόνη και στα ζωικά περιττώματα και μπορούν να μπουν στον οργανισμό μέσα από πληγές ή ανοιχτά τραύματα.

Δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο, όμως η τοξίνη που παράγει επηρεάζει σοβαρά το νευρικό σύστημα, προκαλώντας σπασμούς και μυϊκή δυσκαμψία.

Σύμφωνα με την ετήσια αναφορά του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC), το 2023 καταγράφηκαν περισσότερα περιστατικά σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. Συνολικά αναφέρθηκαν 73 κρούσματα σε 26 χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ, όταν το 2022 ήταν 53, το 2021 ήταν 50 και το 2020 μόλις 32. Τα περισσότερα εντοπίστηκαν στην Ιταλία, που αντιπροσώπευσε σχεδόν το 40% των δηλωμένων περιπτώσεων. Υψηλά ποσοστά καταγράφηκαν επίσης στην Ολλανδία, την Πολωνία και τη Ρουμανία. Αντίθετα, έντεκα χώρες – ανάμεσά τους η Κύπρος, η Ιρλανδία και η Σλοβακία – δεν δήλωσαν κανένα κρούσμα.

Η Ελλάδα κατέγραψε δύο περιστατικά το 2023, έναντι τριών το 2022. Τα προηγούμενα χρόνια τα κρούσματα κυμαίνονταν από δύο έως πέντε ετησίως, δείχνοντας μια σταθερή αλλά μικρή παρουσία της νόσου.

Το προφίλ των ασθενών δείχνει ότι ο τέτανος «χτυπά» κυρίως τους ηλικιωμένους. Το 69% των κρουσμάτων ήταν σε άτομα άνω των 65 ετών, με τις γυναίκες να εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά από τους άνδρες. Οι ειδικοί θεωρούν ότι αυτό ίσως συνδέεται με το γεγονός ότι πολλοί άνδρες είχαν εμβολιαστεί υποχρεωτικά κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής τους θητείας.

Τα περισσότερα περιστατικά σημειώθηκαν τους καλοκαιρινούς και φθινοπωρινούς μήνες, με κορύφωση τον Αύγουστο. Από τα 63 κρούσματα με γνωστή έκβαση, τα 13 κατέληξαν – ποσοστό θνησιμότητας περίπου 21%. Οι περισσότεροι θάνατοι αφορούσαν ηλικιωμένες γυναίκες άνω των 70 ετών.

Όσον αφορά την πρόληψη, η εμβολιαστική κάλυψη στα βρέφη παραμένει σε υψηλά επίπεδα. Σχεδόν το 93% των παιδιών 1 έτους στην Ευρώπη έλαβαν τις τρεις δόσεις του βασικού εμβολίου διφθερίτιδας–τετάνου–κοκκύτη. Ωστόσο, σε πολλές χώρες – και στην Ελλάδα – παρατηρείται σταδιακή πτώση σε σχέση με το 2019. Στη χώρα μας η κάλυψη έπεσε από το 98% το 2022 στο 95% το 2023.

Το ECDC τονίζει ότι η πραγματική πρόκληση είναι η προστασία των ενηλίκων και ιδιαίτερα των ηλικιωμένων, καθώς η ανοσία μειώνεται με την ηλικία. Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί συνιστούν ενίσχυση των αναμνηστικών δόσεων και καλύτερη καταγραφή του εμβολιαστικού ιστορικού.

Παρότι ο τέτανος είναι σπάνιος, παραμένει μια νόσος με υψηλή θνητότητα, ιδίως για όσους δεν είναι πλήρως εμβολιασμένοι. Η διατήρηση υψηλής εμβολιαστικής κάλυψης και η στοχευμένη πρόληψη θεωρούνται οι πιο σημαντικές άμυνες απέναντι στον κίνδυνο.