Ο καρκίνος του παχέος εντέρου εμφανίζεται όλο και συχνότερα σε ανθρώπους κάτω των 50 ετών, ένα φαινόμενο που έχει θορυβήσει την επιστημονική κοινότητα διεθνώς.

Ενώ η γενική πορεία της νόσου δείχνει μείωση χάρη στις προληπτικές εξετάσεις, όπως η κολονοσκόπηση, οι νεότερες ηλικίες φαίνεται να ακολουθούν την αντίθετη κατεύθυνση. Ο συγκεκριμένος τύπος, που αποκαλείται «καρκίνος πρώιμης εμφάνισης», αποτελεί πια αντικείμενο εντατικής μελέτης.

Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση στο ASCO Daily News, αλλά και επιβεβαιώσεις Ελλήνων ειδικών, η αύξηση είναι πραγματική και ανησυχητική. Η καθηγήτρια Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου, η ογκολόγος Μαρία Καπαρέλου, ο επίκουρος καθηγητής Μιχάλης Λιόντος και ο καθηγητής Θάνος Δημόπουλος σημειώνουν ότι οι παραδοσιακοί παράγοντες κινδύνου –διατροφή με πολλά επεξεργασμένα τρόφιμα και κόκκινο κρέας, υπερβολικό αλκοόλ, έλλειψη άσκησης– δεν αρκούν για να εξηγήσουν την εικόνα στις νεαρές ηλικίες.

Γι’ αυτό, οι ερευνητές στρέφουν την προσοχή τους σε νέους πιθανούς «παίκτες», με κυριότερο το μικροβίωμα του εντέρου. Το μικροβίωμα είναι το σύνολο των τρισεκατομμυρίων βακτηρίων που ζουν μέσα μας και συμβάλλουν στην πέψη, στην άμυνα του οργανισμού και στη ρύθμιση της φλεγμονής. Η διαταραχή αυτής της ισορροπίας μπορεί να συνδεθεί με σοβαρές ασθένειες, ανάμεσά τους και ο καρκίνος.

Στους ασθενείς με καρκίνο του παχέος εντέρου παρατηρούνται διαφορές στη σύσταση του μικροβιώματος σε σχέση με υγιή άτομα. Μερικά βακτήρια, όπως το Fusobacterium ή το Bacteroides fragilis, είναι πιο συχνά παρόντα στους πάσχοντες. Στις νεότερες ηλικίες όμως, το μικροβίωμα φαίνεται να έχει ξεχωριστά χαρακτηριστικά.

pexels

Ένα παράδειγμα είναι το Flavonifractor plautii, που εμφανίζεται συχνότερα σε νεαρούς ασθενείς. Η αύξησή του έχει συνδεθεί με μειωμένη κατανάλωση φλαβονοειδών – αντιοξειδωτικών ουσιών που βρίσκονται σε φρούτα και λαχανικά. Έτσι, ενισχύεται η θεωρία ότι η διατροφή επηρεάζει άμεσα τη μικροβιακή ισορροπία και, κατ’ επέκταση, τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου.

Πειραματικές μελέτες σε ζώα δίνουν ακόμη πιο ανησυχητικά στοιχεία: μια ανθυγιεινή διατροφή μπορεί να δημιουργήσει φλεγμονώδες περιβάλλον στο έντερο, ευνοώντας την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων. Σε ορισμένα πειράματα, η μεταφορά μικροβιώματος από άρρωστα σε υγιή ζώα οδήγησε στην εμφάνιση όγκων. Αυτά τα αποτελέσματα ανοίγουν τον δρόμο για νέες υποθέσεις σχετικά με το πώς το μικροβίωμα επηρεάζει την καρκινογένεση.

Μια ακόμη ενδιαφέρουσα θεωρία είναι ότι οι αλλαγές στο μικροβίωμα μπορεί να κληρονομούνται όχι μέσω γονιδίων αλλά μέσα από τις συνήθειες των προηγούμενων γενεών. Έτσι, οι νέοι σήμερα ενδέχεται να «κληρονομούν» ένα ήδη διαταραγμένο μικροβίωμα, το οποίο σε συνδυασμό με τον σύγχρονο τρόπο ζωής –καθιστική εργασία, βιομηχανοποιημένη τροφή– αυξάνει περαιτέρω τον κίνδυνο καρκίνου.

Φυσικά, υπάρχουν και οι περιπτώσεις που η αιτία είναι καθαρά κληρονομική, όπως στο σύνδρομο Lynch, το οποίο συνδέεται με αυξημένη πιθανότητα καρκίνου του παχέος εντέρου σε μικρή ηλικία. Ωστόσο, ακόμη και εκεί, η παρουσία δυσβίωσης φαίνεται να κάνει τα πράγματα χειρότερα. Άλλες ερευνητικές γραμμές, όπως η πιθανότητα οι νεότεροι να έχουν διαφορετική ανοσολογική απόκριση, δεν έχουν ακόμη αποδείξεις.

Το φαινόμενο του καρκίνου πρώιμης εμφάνισης αποτελεί μεγάλη πρόκληση. Για να αντιμετωπιστεί, χρειάζεται να εντοπιστούν εγκαίρως οι πραγματικές αιτίες, ώστε να σχεδιαστούν στρατηγικές πρόληψης και νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις. Ως τότε, το βασικό μας «όπλο» παραμένει η πρόληψη: σωστή διατροφή με πολλά φρούτα, λαχανικά και φυτικές ίνες, λιγότερο κόκκινο κρέας και βιομηχανοποιημένα τρόφιμα, συστηματική άσκηση και προσοχή στη χρήση αντιβιοτικών. Εξίσου σημαντικό είναι οι νέοι να αναγνωρίζουν έγκαιρα πιθανά προειδοποιητικά σημάδια, όπως ανεξήγητες αλλαγές στις συνήθειες του εντέρου ή εμφάνιση αίματος στα κόπρανα, και να ζητούν ιατρική εκτίμηση χωρίς καθυστέρηση.