Κάθε χρόνο στην Ιαπωνία, πάνω από 100.000 άνθρωποι εξαφανίζονται με τη θέλησή τους. Όχι γιατί κινδυνεύουν. Όχι γιατί χάθηκαν τυχαία. Αλλά γιατί κουράστηκαν να υπάρχουν όπως ήταν. Το φαινόμενο λέγεται Johatsu – δηλαδή, «εξάτμιση» – και είναι η αληθινή ιστορία μιας κοινωνίας που πίεσε τόσο πολύ τα μέλη της, που μερικά απλώς... χάθηκαν.

View this post on Instagram

A post shared by Andrew Panton (@drew_panton)

Ποιοι είναι οι Johatsu;

Οι Johatsu είναι άνθρωποι που επιλέγουν συνειδητά να «σβήσουν» από τον χάρτη: να αφήσουν πίσω σπίτι, οικογένεια, δουλειά, κοινωνικό στάτους και να αρχίσουν από την αρχή. Κάπου αλλού. Σαν να πατάς "restart" στη ζωή σου χωρίς backup. Το όνομά τους σημαίνει «εξατμισμένοι» – όπως ο ατμός που χάνεται χωρίς να αφήσει ίχνος. Είναι κυρίως άνδρες, μα υπάρχουν και πολλές γυναίκες, ακόμα και ολόκληρες οικογένειες, που παίρνουν τον δρόμο της "εξόδου χωρίς επιστροφή".

Από τη «χαμένη δεκαετία» στη χαμένη ταυτότητα

Η ιαπωνική κοινωνία έχει χτιστεί πάνω σε αυστηρούς κοινωνικούς ρόλους: δούλεψε, κέρδισε, σώπα. Αν χάσεις τη δουλειά σου; Αν αποτύχεις; Αν απλώς δεν αντέχεις το γραφείο, την οικογένεια ή τον εαυτό σου; Για κάποιους, η λύση δεν είναι η ψυχοθεραπεία ή οι διακοπές. Είναι η εξαφάνιση. Ο Norihiro είναι ένας από αυτούς. Μόλις απολύθηκε, συνέχισε να ντύνεται κάθε πρωί και να προσποιείται πως πάει στη δουλειά. Κυκλοφορούσε με το αμάξι όλη μέρα, έτρωγε μόνος του, κι έπειτα γύριζε σπίτι σαν να είχε απλώς βγει για ποτό με συναδέλφους. Μέχρι που δεν άντεξε πια. Και απλώς... έφυγε.

Μια κοινωνία μέσα στην κοινωνία

Στην Ιαπωνία, το να εξαφανιστείς δεν είναι παράνομο. Η αστυνομία δεν θα σε ψάξει – εκτός αν υπάρχει έγκλημα. Αν δεν το ζητήσει η οικογένεια ή αν δεν υπάρχει καμιά απειλή, τότε... έχεις κάθε δικαίωμα να ξεγραφτείς από τον χάρτη. Και υπάρχουν ακόμα και εταιρείες που ειδικεύονται στο να σου το διευκολύνουν. Οι λεγόμενες "night moving companies" λειτουργούν μόνο βράδυ, μακριά από τα βλέμματα, και σε βοηθούν να μετακομίσεις και να ξεκινήσεις αλλού με άλλη ταυτότητα.

Ένα βιβλίο-σοκ: Οι «Εξατμισμένοι»

Η δημοσιογράφος Léna Mauger και ο φωτογράφος Stéphane Remael πέρασαν 5 χρόνια στην Ιαπωνία, προσπαθώντας να ξεθάψουν αυτές τις σκιές. Περιπλανήθηκαν στο Τόκιο, τη Ναγκόγια, την Οσάκα, αναζητώντας τους αόρατους ανθρώπους. Το αποτέλεσμα ήταν ένα συγκλονιστικό βιβλίο: “The Vanished: The Evaporated People of Japan in Stories and Photographs”.

Γιατί φεύγουν;

Οι λόγοι είναι πολλοί:

• Απόλυση και οικονομική κατάρρευση
• Κακοποιητικές σχέσεις
• Ντροπή, αποτυχία, πίεση
• Ανάγκη για ελευθερία
• Απώλεια ταυτότητας

Όπως λέει ένα ιαπωνικό ρητό: «Το καρφί που προεξέχει, χτυπιέται από το σφυρί». Και κάποιοι απλώς δε θέλουν να είναι καρφιά πια.

Και μετά τι;

Οι Johatsu φτιάχνουν μια νέα ζωή. Συχνά ζουν σε φτωχικές συνθήκες, εργάζονται σε εποχιακές δουλειές ή ακόμα και σε επικίνδυνες αποστολές – όπως ο καθαρισμός της Φουκουσίμα. Είναι εύκολοι στόχοι για μαφιόζικες οργανώσεις. Κι όμως, για πολλούς, αυτή η νέα ζωή, όσο σκληρή κι αν είναι, είναι δική τους. Είναι πραγματική.