Τα τελευταία χρόνια, η μοναξιά αναδεικνύεται σε μείζον κοινωνικό φαινόμενο, με ολοένα και μεγαλύτερες διαστάσεις, κυρίως στις ανεπτυγμένες χώρες.

Πέρα από το ψυχολογικό βάρος που συνεπάγεται, η μοναξιά έχει αρχίσει να αναγνωρίζεται και ως σημαντικός οικονομικός παράγοντας. Σύμφωνα με έρευνες, ένας στους τέσσερις ενήλικες αισθάνεται έντονα μόνος, ενώ στον εργασιακό χώρο, σχεδόν επτά στους δέκα δηλώνουν δυσαρέσκεια από την ποιότητα των κοινωνικών τους σχέσεων.

Η μοναξιά δεν είναι ενιαία έννοια

Η μοναξιά, ωστόσο, δεν είναι ενιαία έννοια. Διακρίνεται κυρίως σε δύο μορφές: τη συναισθηματική μοναξιά, δηλαδή την αίσθηση απομόνωσης παρότι μπορεί να υπάρχουν γύρω μας άνθρωποι, και τη μοναχική διαβίωση, όπου κάποιος επιλέγει να ζει μόνος του, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα κοινωνική απομόνωση. Το πρώτο είδος έχει βαθιές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, οδηγώντας συχνά σε κατάθλιψη, άγχος ή ακόμα και πρόωρους θανάτους. Η δεύτερη μορφή, από την άλλη, δεν συνδέεται πάντα με αρνητικά συναισθήματα – πολλοί άνθρωποι ζουν μόνοι από επιλογή και διατηρούν ενεργή κοινωνική ζωή.

Το φαινόμενο της μοναχικής διαβίωσης αυξάνεται, ιδίως σε αστικά κέντρα, λόγω παραγόντων όπως η αυξημένη συμμετοχή των γυναικών στην εργασία, η άνοδος του προσδόκιμου ζωής και η μετατόπιση των κοινωνικών προτύπων. Οι νέοι, μορφωμένοι επαγγελματίες φαίνεται να εκπροσωπούν πλέον το πρόσωπο αυτής της νέας πραγματικότητας, αντικαθιστώντας το στερεότυπο του ηλικιωμένου μοναχικού ανθρώπου.

Η μοναξιά, όμως, δεν πλήττει μόνο την ψυχολογία. Οι συνέπειές της φτάνουν μέχρι την ίδια την οικονομία. Η απουσία ουσιαστικών κοινωνικών σχέσεων επηρεάζει τη δημιουργικότητα και την καινοτομία – στοιχεία θεμελιώδη για την οικονομική ανάπτυξη. Επιπλέον, οι άνθρωποι που βιώνουν μοναξιά τείνουν να είναι λιγότερο παραγωγικοί και πιο αποσυρμένοι από οικονομικές δραστηριότητες. Υπολογίζεται ότι η μοναξιά κοστίζει στην αμερικανική οικονομία περίπου 500 δισ. δολάρια ετησίως, ενώ στους εργοδότες στοιχίζει πάνω από 150 δισ. δολάρια σε χαμένη παραγωγικότητα.

Ωστόσο, η μοναχική διαβίωση από επιλογή δεν φέρει απαραίτητα τις ίδιες επιπτώσεις. Αντίθετα, μπορεί να ενισχύσει την κατανάλωση και τη ζήτηση – αφού όσοι ζουν μόνοι καλούνται να καλύψουν μόνοι τους όλα τα έξοδα, αυξάνοντας έτσι την οικονομική κινητικότητα. Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει: πώς και πότε πρέπει να παρέμβει η πολιτεία; Καθώς η συναισθηματική μοναξιά πλήττει ολόκληρες κοινωνίες, η ανάγκη για σχεδιασμό πολιτικών που ενισχύουν την κοινωνική συνοχή είναι πιο επίκαιρη από ποτέ.