Η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, όπως το Instagram, το TikTok και το Snapchat, έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των εφήβων, σύμφωνα με πρόσφατο επιστημονικό άρθρο με τίτλο «Risk Factors for Problematic Social Media Use in Youth: A Systematic Review of Longitudinal Studies», που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Adolescent Research Review.

Σχεδόν όλα τα παιδιά ηλικίας 12-18 ετών διαθέτουν smartphone και περνούν πολλές ώρες καθημερινά συνδεδεμένα στο διαδίκτυο. Παρότι η τεχνολογία προσφέρει σημαντικά οφέλη, οι επιστήμονες εκφράζουν ανησυχίες για τον τρόπο με τον οποίο οι έφηβοι χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς η χρήση αυτή μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να γίνεται υπερβολική και επιβλαβής.

Όπως επισημαίνει η ιατρός της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου Αλεξάνδρα και Καθηγήτρια της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου (Παθολόγος, Καθηγήτρια Θεραπευτικής-Επιδημιολογίας-Προληπτικής Ιατρικής), το εν λόγω άρθρο αναλύει 23 έρευνες από διάφορες χώρες, οι οποίες εξετάζουν τα αίτια που οδηγούν στην προβληματική χρήση των κοινωνικών δικτύων. Ως τέτοια ορίζεται η υπερβολική, εθιστική ή καταναγκαστική χρήση, που επηρεάζει αρνητικά την ψυχική ή σωματική υγεία, την απόδοση στο σχολείο, τις διαπροσωπικές σχέσεις και τον ύπνο του ατόμου.

Οι ερευνητές εντόπισαν εννέα βασικές κατηγορίες παραγόντων που σχετίζονται με την ανάπτυξη προβληματικής χρήσης των social media:

• Κίνητρα Χρήσης: Η χρήση για ψυχαγωγία, αίσθηση του ανήκειν ή αποφυγή προβλημάτων μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση όταν γίνεται συστηματικά.
• Γονεϊκοί Παράγοντες: Η έλλειψη υποστήριξης ή ορίων από τους γονείς αυξάνει τον κίνδυνο, ενώ η ανοιχτή επικοινωνία λειτουργεί προστατευτικά.
• Τραυματικές Παιδικές Εμπειρίες: Παιδιά που έχουν βιώσει κακοποίηση ή παραμέληση είναι πιο ευάλωτα σε υπερβολική χρήση ως μέσο διαφυγής.
• Επιρροή από Συνομηλίκους: Η ανάγκη αποδοχής και η σύγκριση με τους άλλους οδηγούν συχνά σε υπερβολική χρήση.
• Σκέψεις και Συναισθήματα: Αρνητικά συναισθήματα, όπως λύπη ή θυμός, ενισχύουν τη χρήση, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο.
• Έλλειψη Αυτοελέγχου: Δυσκολία στη διαχείριση συναισθημάτων και παρορμήσεων αυξάνει τον κίνδυνο.
• Προσωπικότητα: Τάσεις όπως η αναζήτηση συγκινήσεων, η χαμηλή αυτοεκτίμηση ή ο ναρκισσισμός καθιστούν τους εφήβους πιο ευάλωτους.
• Ψυχική Υγεία: Κατάθλιψη, άγχος και άλλες δυσκολίες συχνά συνυπάρχουν με προβληματική χρήση.
• Η Πανδημία COVID-19: Η κοινωνική απομόνωση κατά την πανδημία αύξησε σημαντικά τη χρήση και το φαινόμενο της προβληματικής χρήσης.

Η μελέτη υπογραμμίζει ότι το ζήτημα είναι πολύπλοκο και αγγίζει πολλούς τομείς της ζωής των παιδιών και των εφήβων. Η αντιμετώπισή του απαιτεί συνεργασία γονέων, σχολείων και επαγγελματιών ψυχικής υγείας. Προτείνεται επίσης η χρήση αντικειμενικών εργαλείων, όπως εφαρμογές καταγραφής της χρήσης κινητού, καθώς τα ερωτηματολόγια συχνά δεν αποτυπώνουν πλήρως το πρόβλημα.