Ο Σαντιάγκο Καλατράβα, ο Ισπανός νεο-φουτουριστικός αρχιτέκτονας, κατασκευαστής μηχανικός, γλύπτης και ζωγράφος και έχει λάβει αναγνώριση και τιμητικές διακρίσεις για τα σχέδια και τα έργα μηχανικής του. Αυτές τις μέρες συζητείται έντονα στην Ελλάδα εξαιτίας του ΟΑΚΑ.

Μια οραματική θεωρητική στάση που είναι ξεκάθαρη σε όλα τα έργα του – γέφυρες, κτίρια, σιδηροδρομικοί σταθμοί, γκαλερί, που βρίσκονται σήμερα σε πόλεις όπως η Νέα Υόρκη, το Μπιλμπάο, η Βαλένθια, η Ζυρίχη, η Ιερουσαλήμ, η Βενετία και η Βαρκελώνη.

Του απονεμήθηκε το Χρυσό Μετάλλιο από το Αμερικανικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτόνων (AIA) για την «επίδρασή του στη θεωρία και την πρακτική της αρχιτεκτονικής», προσχωρώντας στις τάξεις οραματιστών όπως ο Thomas Jefferson και ο Le Corbusier.

Και οι έπαινοι δεν τελειώνουν εδώ: σύμφωνα με τον αντιπρόεδρο του ΔΑΑ, «το σχέδιό του συνδυάζει τη γλυπτική έκφραση και τη μηχανική μέσω της αρχιτεκτονικής […]. Η αρχιτεκτονική του διευρύνει το όραμα και εκφράζει την ενέργεια του ανθρώπινου πνεύματος, αιχμαλωτίζοντας τη φαντασία και μας ενθουσιάζει με τα θαύματα του τι μπορεί να επιτύχει η γλυπτική μορφή και η δυναμική δομή». Φυσικά δεν συμφωνούν όλοι με την αισθητική του! Μεγάλες μεταλλικές κατασκευές που θυμίζουν πουλιά έτοιμα να πετάξουν, αψίδες, καμπύλες. Πολλοί τον θεωρούν κιτς και υπερβολικό. 

Προβλήματα και ζημιές

Ο Μεταφορικός Κόμβος του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου είναι ένα παράδειγμα όπου τα πράγματα δεν πήγαν και τόσο καλά. Τα επίσημα εγκαίνια είχαν προγραμματιστεί το 2016, αλλά το κτίριο υπέστη διαρροή στην οροφή. Η αρχική εκτίμηση ήταν 2 δισεκατομμύρια δολάρια, αλλά το πραγματικό κόστος έφτασε κοντά στα 4 δισεκατομμύρια δολάρια.

Το 2014, ο αρχιτέκτονας αντιμετώπισε νομικά μέτρα από την πόλη της Βαλένθια μετά την πτώση πλακιδίων στην όπερα Palau de les Arts Reina Sofia κατά τη διάρκεια ισχυρών ανέμων. Ωστόσο, διαπιστώθηκε ότι για το πρόβλημα ευθυνόταν ο υπεργολάβος.

Ο Καλατράβα αντιμετώπισε προηγουμένως νομική δίωξη για μια στέγη με διαρροή στο οινοποιείο Ysios στην Ισπανία, ενώ το ανώτατο όριο του Μεταφορικού Κόμβου του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου στη Νέα Υόρκη παρουσίασε διαρροές το 2015 και ξανά το 2017.

To 2019 ενα δικαστήριο επέβαλε πρόστιμο 78.000 ευρώ στον αρχιτέκτονα για αμέλεια κατά τη σχεδίαση του γυαλιού και του χάλυβα Ponte della Costituzione πάνω από το Μεγάλο Κανάλι της Βενετίας. Το Ελεγκτικό Συνέδριο έκρινε ότι ο Ισπανός αρχιτέκτονας ήταν υπεύθυνος για αποφάσεις που οδήγησαν στο να υπερβεί τον προϋπολογισμό η πεζογέφυρα μήκους 94 μέτρων και να επιβαρυνθεί με υψηλότερο κόστος συντήρησης από το προβλεπόμενο. Ο Καλατράβα αρνήθηκε να θέσει σε κίνδυνο την αισθητική του για πρακτικούς λόγους...

Η μισή κοινότητα της αρχιτεκτονικής απορρίπτει δημόσια τον Καλατράβα, ενώ η άλλη μισή δηλώνει ότι ο Καλατράβα είναι οραματιστής, παρεξηγημένος καλλιτέχνης.

Όμως σε όλες αυτές τις ιστορίες τίθεται ένα ερώτημα: τι έκαναν οι κυβερνήσεις για να ελέγξουν τα έργα του Καλατράβα και τους αυξανόμενους προϋπολογισμούς του; Πέρα από την αισθητική, πέρα από τους προϋπολογισμούς, πέρα από τα διαρθρωτικά προβλήματα, o Καλατράβα είναι επίσης σύμβολο έλλειψης διαχείρισης των δημοσίων έργων και οι κυβερνήσεις πρέπει οπωσδήποτε να αναλάβουν μέρος της ευθύνης.