Ο εξόριστος γιος του τελευταίου Σάχη στο επίκεντρο με φόντο της αντικυβερνητικές διαδηλώσεις εδώ και 13 μέρες στο Ιράν.

Tην ώρα που για 13η νύχτα χιλιάδες διαδηλωτές κατέκλεισαν τους δρόμους της Ιρανικής πρωτεύουσας φωνάζοντας συνθήματα, αψηφώντας τις προειδοποιήσεις του καθεστώτος για κλιμάκωση της καταστολής και υπάρχουν μαρτυρίες πως οι θάνατοι ξεπερνούν τους 200, ο Ρεζά Παχλαβί, γιος του τελευταίου Σάχη του Ιράν, εξήρε τους διαδηλωτές που ανταποκρίθηκαν δυναμικά το βράδυ της Παρασκευής και τους κάλεσε να συνεχίσουν σε μαζικές διαδηλώσεις και το Σαββατοκύριακο «διεκδικώντας δημόσιους χώρους».

Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, ο Παχλαβί, που ζει εξόριστος στις Ηνωμένες Πολιτείες, δήλωσε: «Είμαι βέβαιος ότι, καθιστώντας την παρουσία μας στους δρόμους πιο στοχευμένη και, ταυτόχρονα, διακόπτοντας τις χρηματοοικονομικές αρτηρίες του καθεστώτος, θα γονατίσουμε πλήρως την Ισλαμική Δημοκρατία και τον φθαρμένο και εύθραυστο μηχανισμό καταστολής της».

«Ο στόχος μας δεν είναι πλέον απλώς να κατεβαίνουμε στους δρόμους· ο στόχος είναι να προετοιμαστούμε για την κατάληψη των κέντρων των πόλεων και τη διατήρησή τους», ανέφερε, προτρέποντας τους πολίτες να «συγκεντρώσουν τα απαραίτητα εφόδια».

Ολοκληρώνοντας το μήνυμά του, δήλωσε ότι προετοιμάζεται να επιστρέψει από την εξορία στη χώρα, «ώστε, τη στιγμή της νίκης της εθνικής μας επανάστασης, να βρίσκομαι δίπλα σας, στο μεγάλο έθνος του Ιράν. Πιστεύω ότι εκείνη η ημέρα είναι πολύ κοντά».

Ποιος είναι ο Ρεζά Παχλαβί που καλεί σε διαδηλώσεις τους Ιρανούς

Γεννημένος τον Οκτώβριο του 1960 στην Τεχεράνη, ο Παχλαβί ήταν ο μοναδικός γιος του Σάχη, έπειτα από δύο προηγούμενους γάμους που δεν είχαν αποδώσει αρσενικό διάδοχο. Μεγάλωσε μέσα σε προνόμια, εκπαιδεύτηκε από ιδιωτικούς δασκάλους και προετοιμάστηκε από μικρή ηλικία για την υπεράσπιση της μοναρχίας.

Στα 17 του στάλθηκε στο Τέξας για να εκπαιδευτεί ως πιλότος μαχητικών αεροσκαφών. Πριν όμως προλάβει να επιστρέψει και να υπηρετήσει, η επανάσταση ανέτρεψε την εξουσία του πατέρα του.

Έκτοτε ζει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σπούδασε πολιτικές επιστήμες, παντρεύτηκε τη Γιασμίν —δικηγόρο και επίσης Ιρανοαμερικανίδα— και απέκτησαν τρεις κόρες: τη Νουρ, την Ιμάν και τη Φαράχ.

Στην εξορία, ο Παχλαβί παρέμεινε ένα ισχυρό σύμβολο για τους μοναρχικούς. Πολλοί θυμούνται την εποχή των Παχλαβί ως περίοδο ταχύ εκσυγχρονισμού και στενότερων σχέσεων με τη Δύση. Άλλοι, όμως, θυμούνται μια εποχή λογοκρισίας και τον φόβο της διαβόητης μυστικής αστυνομίας Σαβάκ, που καταπίεζε κάθε διαφωνία και ήταν γνωστή για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η δημοτικότητά του στο εσωτερικό του Ιράν έχει μεταβληθεί με τα χρόνια. Το 1980 πραγματοποίησε μια συμβολική τελετή στέψης στο Κάιρο, αυτοανακηρυσσόμενος Σάχης. Αν και είχε μικρό πρακτικό αντίκτυπο, επικριτές του υποστηρίζουν ότι υπονομεύει το σημερινό του μήνυμα περί δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων.

Έχει επιχειρήσει κατ’ επανάληψη να οικοδομήσει συμμαχίες της αντιπολίτευσης, μεταξύ αυτών και το Εθνικό Συμβούλιο του Ιράν για Ελεύθερες Εκλογές, που ιδρύθηκε το 2013. Οι περισσότερες πρωτοβουλίες προσέκρουσαν σε εσωτερικές διαφωνίες και περιορισμένη απήχηση στο εσωτερικό της χώρας.

Σε αντίθεση με άλλες ομάδες της εξόριστης αντιπολίτευσης, ο Παχλαβί έχει απορρίψει σταθερά τη βία και έχει αποστασιοποιηθεί από ένοπλες οργανώσεις όπως οι Μουτζαχεντίν του Λαού (MEK).

Έχει επανειλημμένα καλέσει σε ειρηνική μετάβαση και σε εθνικό δημοψήφισμα για τον καθορισμό του μελλοντικού πολιτικού συστήματος του Ιράν.

Τα τελευταία χρόνια έχει επανέλθει στο προσκήνιο. Συνθήματα όπως «Ρεζά Σάχη, αναπαύσου εν ειρήνη» —αναφορά στον παππού του— ακούστηκαν ξανά στις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις του 2017.

Ο θάνατος της Μαχσά Αμινί υπό κράτηση της αστυνομίας το 2022 πυροδότησε πανεθνικές κινητοποιήσεις και τον επανέφερε στο επίκεντρο της δημοσιότητας.

Η προσπάθειά του να ενώσει την κατακερματισμένη ιρανική αντιπολίτευση προσέλκυσε συγκρατημένο διεθνές ενδιαφέρον, αλλά τελικά δεν διατήρησε τη δυναμική της. Οι επικριτές του υποστηρίζουν ότι, ύστερα από τέσσερις δεκαετίες στο εξωτερικό, δεν έχει καταφέρει να δημιουργήσει έναν ανθεκτικό οργανισμό ή ένα ανεξάρτητο μέσο ενημέρωσης.

Μια αμφιλεγόμενη επίσκεψη στο Ισραήλ το 2023, κατά την οποία συμμετείχε σε εκδήλωση μνήμης του Ολοκαυτώματος και συναντήθηκε με τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, πολώσε περαιτέρω τις απόψεις. Κάποιοι Ιρανοί τη θεώρησαν ρεαλιστικό άνοιγμα· άλλοι, κίνηση που αποξενώνει τους Άραβες και μουσουλμάνους συμμάχους του Ιράν.

Μετά τα πρόσφατα ισραηλινά πλήγματα στο εσωτερικό του Ιράν, βρέθηκε αντιμέτωπος με δύσκολα ερωτήματα. Σε συνέντευξή του στο BBC και τη Λόρα Κούνσμπεργκ, ρωτήθηκε αν στηρίζει επιθέσεις που θέτουν σε κίνδυνο ζωές αμάχων.

Απάντησε ότι στόχος δεν είναι οι απλοί Ιρανοί και ότι «οτιδήποτε αποδυναμώνει το καθεστώς» θα γινόταν δεκτό από πολλούς στο εσωτερικό της χώρας — δηλώσεις που προκάλεσαν έντονη συζήτηση.

Υποστηρικτές και επικριτές

Σήμερα, ο Παχλαβί παρουσιάζει τον εαυτό του όχι ως έναν βασιλιά εν αναμονή, αλλά ως συμβολική μορφή εθνικής συμφιλίωσης.

Δηλώνει ότι επιθυμεί να βοηθήσει το Ιράν να οδηγηθεί σε ελεύθερες εκλογές, κράτος δικαίου και ισότητα των φύλων, αφήνοντας την τελική απόφαση για την αποκατάσταση της μοναρχίας ή την εγκαθίδρυση δημοκρατίας σε ένα πανεθνικό δημοψήφισμα.

Οι υποστηρικτές του τον θεωρούν τη μόνη μορφή της αντιπολίτευσης με ευρεία αναγνωρισιμότητα και μακρόχρονη δέσμευση στην ειρηνική αλλαγή.

Οι επικριτές του αντιτείνουν ότι παραμένει υπερβολικά εξαρτημένος από ξένη στήριξη και αμφισβητούν κατά πόσο οι Ιρανοί στο εσωτερικό της χώρας, κουρασμένοι από δεκαετίες πολιτικής αναταραχής, είναι έτοιμοι να εμπιστευθούν οποιονδήποτε εξόριστο ηγέτη.