Στις 23 Ιουνίου 2016, η απόφαση των Βρετανών ψηφοφόρων να γυρίσουν την πλάτη στην Ευρωπαϊκή Ένωση προκάλεσε έναν πρωτοφανή πολιτικό σεισμό που συγκλόνισε ολόκληρη την ήπειρο. Σήμερα, με τη συμπλήρωση μιας ακριβώς δεκαετίας από εκείνη την ιστορική κάλπη, το Ίδρυμα Μπέρτελσμαν (Bertelsmann Stiftung) φέρνει στο φως αποκλειστικά δεδομένα δέκα ετών, παρακολουθώντας στενά τη μεταστροφή της κοινής γνώμης. 

Τα συμπεράσματα καταρρίπτουν τους τότε φόβους: το Brexit ούτε πυροδότησε το ντόμινο διάλυσης της ΕΕ, ούτε αποξένωσε ψυχολογικά τους Βρετανούς από τους υπόλοιπους Ευρωπαίους. Αντίθετα, η σημερινή πραγματικότητα αναδεικνύει μια κοινή ανάγκη για ρεαλιστική συνεργασία.

Το «τέλος της ΕΕ» που δεν ήρθε ποτέ και η σταθερή μεταμέλεια

Οι εφιάλτες των Βρυξελλών ότι το διαζύγιο με το Λονδίνο θα άνοιγε την πόρτα της εξόδου και για άλλα κράτη μέλη διαψεύστηκαν παταγωδώς. Τον Μάρτιο του 2026, μόλις το 21% των Βρετανών και το 18% των πολιτών της ΕΕ πιστεύουν ότι κάποια άλλη χώρα θα ακολουθήσει τον ίδιο δρόμο – ένα ποσοστό μειωμένο κατά περισσότερο από το μισό σε σχέση με το 2018. 

Παράλληλα, εκείνη η οριακή πλειοψηφία του "Leave" που καταγράφηκε το 2016 μοιάζει πια με μακρινή ανάμνηση. Εδώ και μια δεκαετία, η πλειονότητα των Βρετανών δηλώνει σταθερά πως σε ένα υποθετικό νέο δημοψήφισμα θα ψήφιζε υπέρ της παραμονής, με το ποσοστό αυτό να έχει σκαρφαλώσει σήμερα στο ξεκάθαρο 57%.

Η μεγάλη λαϊκιστική υπόσχεση ότι η ζωή εκτός του ευρωπαϊκού μπλοκ θα ήταν ευκολότερη και πιο ευημερούσα αποδείχθηκε μια οδυνηρή ψευδαίσθηση. Η αρχική αισιοδοξία των πρώτων μηνών έχει πλέον δώσει τη θέση της σε ένα βαρύ κύμα απογοήτευσης και απαισιοδοξίας στο Ηνωμένο Βασίλειο. Είναι ενδεικτικό ότι, τον Μάρτιο του 2026, μόνο το 41% των Βρετανών δηλώνει αισιόδοξο για το προσωπικό του μέλλον, καταγράφοντας μια εντυπωσιακή βουτιά 21 ποσοστιαίων μονάδων σε σύγκριση με το παρελθόν.

Οι κοινές ανησυχίες και το πολιτικό χάσμα που γεφυρώνεται

Παρά το γεωγραφικό και πολιτικό διαζύγιο, το Brexit απέτυχε να δημιουργήσει ένα μόνιμο ψυχολογικό ή κοινωνικό χάσμα ανάμεσα στις δύο πλευρές της Μάγχης. Δέκα χρόνια μετά, οι Βρετανοί και οι ηπειρωτικοί Ευρωπαίοι μοιράζονται τις ίδιες ακριβώς αγωνίες και προσδοκίες για το μέλλον. 

Οι τρέχουσες μετρήσεις δείχνουν εντυπωσιακές ομοιότητες: το 66% στο Ηνωμένο Βασίλειο και το 71% στην ΕΕ επιθυμούν έναν ισχυρότερο διεθνή ρόλο για την Ένωση, οι μισοί ερωτηθέντες εκατέρωθεν βλέπουν θετικά το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, ενώ σχεδόν ταυτόσημα είναι τα επίπεδα ικανοποίησης από τη λειτουργία της δημοκρατίας.

Όπως επισημαίνει ο Τζέικ Μπένφορντ, ειδικός του ιδρύματος για το Ηνωμένο Βασίλειο, «οι πολίτες κινήθηκαν πολύ πιο γρήγορα από την πολιτική», αναγνωρίζοντας ότι ο κατατεμαχισμός της Ευρώπης μεταφράζεται τελικά σε λιγότερη ασφάλεια και μειωμένη διεθνή επιρροή. 

Το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι αν οι πολιτικοί ηγέτες θα καταφέρουν να ξεπεράσουν τις παλιές τους έριδες και να ακολουθήσουν αυτόν τον δημόσιο ρεαλισμό. Μπορεί το 2016 πολλοί να προεξοφλούσαν την αρχή του τέλους για την ΕΕ, όμως μια δεκαετία μετά, ο χώρος και η ανάγκη για μια νέα, στενή συνεργασία ανάμεσα σε Λονδίνο και Βρυξέλλες είναι μεγαλύτερα από ποτέ.